گفتوگو با یوسف ساعی، نویسنده «رسم هستی» که کتابش نشان ملی یونسکو گرفت
زندگی رسم خوشایندی است
صحرا رضایی
یوسف ساعی، نویسندهای که 14 اثر در مفاهیم انسان و اندیشه انسان مدرن نگاشته است، در آخرین اثر خود به دلیل طرح مضامینی با موضوع مفاهیم انسانی و ارزشهای متعالی، موفق به دریافت نشان کمیسیون ملی یونسکو برای چاپ و نشر شده است. این کتاب که حاوی جملاتی کوتاه در زمینههای خانواده، عشق، انساندوستی و محبت است، مورد توجه مجامع بینالمللی و کشورهای دیگر قرار گرفته و به دلیل محتوای آن که جملاتی کوتاه درباره مسائل اخلاقی و انسانی به شکل مدرن است، توانسته به عنوان اثری فاخر از ایران خود را معرفی کرده و با اخذ لوگو کمیسیون ملی یونسکو به عنوان کتابی سرشار از مفاهیم انسانی در بین خوانندگان غیرایرانی نیز جایگاه خوبی برای خود بیابد.این کتاب نخست ازسوی «ملیسا کارتر»، کارگردان زن آمریکایی و سپس ازسوی دکتر علی سلامی بازترجمه اصلی و نهایی شده و در سال 2016 در کشورهای انگلستان و ترکیه به عنوان کتابی ارزشمند که دارای مفاهیم انسانی و متعالی است، به چاپ رسیده و مورد استقبال قرار گرفته است.«رسم هستی» که بهتازگی در ایران به چاپ دوم رسیده، نشر «کمبریج اسکلرز» انگلستان و نیز انتشارات «فجر» شهر آنکارا در ترکیه ترجمههای انگلیسی و ترکی استانبولی آن را در بهار سال 1395 منتشر کردهاند. یوسف ساعی دارای دکترای فلسفه از دانشگاه تهران است که این آخرین اثر وی بعد از «مست هستی» به صورت دوزبانه فارسی- انگلیسی و با تأییدیه کمیسیون ملی یونسکو در ایران چاپ و منتشر شده است.
با عنوان کتاب شروع میکنیم: «رسم هستی»، این عنوان تا چه اندازه توانسته است محتوای درونی کتاب را بیرون کشیده و پیشِروی بینندگان و خوانندگان قرار دهد و ترغیب به خواندن آن کند؟ رسم هستی راهنمایی برای رسیدن به پاکی از طریق شادی و زیبایی است. اینکه هیچ چیزی بسان پاکی عشق یک منبع شادیآفرین نیست. هر آن شادیای که از تعالی روح انسان میتراود، بوی خدا میدهد. به این حالت نمیتوان رسید مگر با رهایی از حسد، کینه، ریا، چاپلوسی و همه زشتیهای نفسانی، آنگاه شیفته خوشبختی همگان میشویم. اینجاست که از همه وجود ما شادی فوران میکند و حتی توفان رنجها و مشکلات در جنگل روحمان محو میشوند تا همواره زمزمه کنیم؛ چه سرخوشم که هر روز هزاران هزار آرزوی من برآورده میشوند! زیرا هر آرزوی برآورده دیگران، آرزوی برآورده من است. «رسم هستی» از سکوتی میگوید که به انسان آرامش ناب میدهد، چراکه سکوت از گمشدههای دنیای امروز ماست که البته سکوت در اینجا به معنای حرفنزدن نیست، چراکه ممکن است سکوت بیرون، هیاهوی درون شما را راحت نگذارد و فقط در سکوت درونی است که زلال دل محقق میشود و این زلالیت وقتی ممکن میشود که همه رذایل از وجود انسان محو شود؛ رذایلی که آرامش، تعالی و شرافت انسان را از او سلب میکنند پس باید از وجود انسان زدوده و خارج شوند. فقط در این صورت است که زلال جاری و سکوت در انسان محقق خواهد شد، چراکه تنها حربهای که شما را در برابر حریفان خلع سلاح میکند، ازدستدادن آرامش و سکوت انسانی شماست. با این توصیف، فقط در این عنوان بود که به آنهمه حس بینظیر دست یافتم؛ احساسات پاک انسانیای که آن را در «رسم هستی» خوشایند یافتم. «مست هستی» عنوان کتاب قبلی من بود و یکدفعه این موضوع به ذهنم رسید آنچه به انسان آرامش میدهد، «رسم هستی» است. این نهفقط یک کتاب، بلکه راهنمایی است که حقیقت زیبایی را در جان آدمی زنده میکند. ازاینرو اجازه دهید تا در خلال پاسخ به سؤالات شما، از مفاهیم رسم هستی استفاده کنم؛ زیبایی، شادی میآفریند، در جهان بینهایت زیبایی وجود دارد، پس ما بینهایت شادی داریم. انسان وقتی به تکامل واقعی میرسد که در آرامش و آسایش صفات انسانی خویش زندگی کند. این کتاب از دنیای ناشناختهها و فراموشیها گفته و دوباره آن را به ما یادآوری میکند، آیا یک کتاب و جملات آن قادر به گشودن پنجرههای آن جهان بیریا و پاک و انسانی به روی نوع بشر خواهد بود؟ «رسم هستی»، طعمی دگرگونه از شادی و زیبایی را در وجود خواننده خلق میکند. به گونهای که خواننده در مستی و سرخوشی آن نمیخواهد فضای کتاب و مفاهیم آن را ترک کند. مثل اینکه انسان لذت دلانگیز بوییدن یک عطر یا شکوه بیکران آسمان کهکشانی را با همه وجود حس میکند. اما قادر نیست در قامت کلمات احساس خود را تصویر کند. فقط میتواند از حس و درک آن بینهایت لذت ببرد.رسم هستی دنیای شگفتانگیزی است که خردورزی و لبریز از احساسبودن را به جان آدمی میبخشد، بینشی در انسان خلق میکند تا هیچچیزی او را متزلزل نکند. در دنیای امروز ما، انسانها دچار بحرانهای درونی و بیرونی بسیارند. هیچکس قادر به رهایی و آزادی از بند غصهها نیست، مگر اینکه شادی را در درون خویش کشف کند. ازاینروست تهیبودن دلها، آدمی را به جایی میکشد که اسیر لذات ناپاک میشود و حاصل آن، افسردگی، غم و تنهایی است. متأسفانه در کمتر جایی از مکاتب، برای هدایت انسان از قدرت بینظیر زیبایی و شادی استفاده میشود. در رسم هستی، قدرت خودشناسی و شناخت زندگی، و هدف خلقت را میتوان به زیباترین و قویترین شکل ممکن دید. زیبایی و قدرت کلمات و نوع نگارش آن، احساس و حالتی است که در روح کتاب نهفته است که به وجود یخزده و پرغفلت انسان امروزی روشنایی و گرما میبخشد. انسان امروزی اسیر خرافات، دنیاپرستی و اموری است که باوجود رشد و موفقیت او در عرصههای مادی و علمی، دچار بیهویتی شده است. جملهجمله کلمات ماورایی میتواند انسان را مجذوب خود کرده و نهفقط مفهومی قوی و غنی ارائه کند، بلکه انسان را به بینش و نگرشی میرساند تا وی به سمت تغییری متعالی حرکت کند. رسم هستی بهشت نقد خداوند را در وجود انسان عرضه میکند. رسم هستی وعده نمیدهد، زنده میکند. هر قلبی را که عاشق است زنده میکند. و خردی که به دنبال انسانبودن است. در این کتاب از نوع بشر بحث میشود فارغ از رنگ، نژاد، زبان، دین، فقط از انسان بحث میشود. به نظرتان اینگونه آثار و جملات متعالی میتواند دوباره نوع بشر را گرد هم بیاورد. هیچ شخصیت مثبت یا منفیای در این اثر وجود ندارد و این رسم در هستی جاری است، چراکه عناوین سنگین مرا سنگینتر میکند. «لذت با خودبودن چنان باشکوه است که برای تهیه لذت، شهرت را تحقیر میکند». من هستم و در این حالت راحتم. وقتی هستم که حسادتی ندارم. وقتی هستم که حرصی ندارم. لذت میبرم و هستم و نیازی به ریاست بر کسی ندارم، لذت میبرم. وقتی هستم و اینکه نمیخواهم از کسی سبقت بگیرم، لذت میبرم اما در هر سبقتی زحمت است؛ این عناوین حتی برای من دلسوزی به دنبال دارد و این همه بحثهای روانشناسی است. ما ساختاری نمیآفرینیم تا کلیشهای باشد، چراکه همیشه انسانها در درون این کلیشهها بودهاند وقتی طوری صحبت میکنیم که آن دیگری ذینفع باشد و چیزی را برای خودمان نمیخواهیم، آن وقت است که برکت به میان میآید وقتی من کاری را نه برای خود، بلکه برای تو و آن دیگری میکنم، آنوقت است که به دریای برکت میرسیم و وارد آن سرزمین شگفتانگیزی میشویم که همهچیز در آنجا متفاوت است. برعکس این امر زمانی است که عشق به جاده خودخواهی ختم میشود و این موضوع در رسم هستی2 مطرح شده و اینکه سردترین جادهها، جاده خودخواهی است و در اینجاست که حتی زنومرد و دو همسر هم از هم سرد میشوند. جایگاه اینگونه مفاهیم تا چه اندازه در زندگی انسان امروزی خالی است و دلیل این امر چه میتواند باشد. به اعتقاد من، هر انسان به تعداد انسانها شادی و خوشبختی دارد و همینطور به تعداد گل سرخها و به تعداد ستارهها. این شعر یا جملهای زیبا نیست، بلکه واقعیتی انکارناپذیر است. آرزوهای من در گرو برآوردن آرزوهای آن دیگری است و اینجاست که انسان لبریز از شعف و شادی میشود و فقط بینهایت شادی است که لذت شهرت را تحقیر میکند و این از بینیازی نشئت میگیرد. به نظرم لازمه دنیای امروز این جملات و مفاهیم است، چراکه من نه قصد تضعیف و نه تقویت دارم، بلکه دوست دارم حقیقت و واقعیتی را تقویت کنم که همه در آن ذینفع باشند. مفاهیم مثبت و منفی، بهشت و جهنم و فرشته و اهریمن و... در «رسم هستی» گردهم آمده و در کنار هم قرار دارند. اما هر آنچه در «رسم هستی» دلچسب است تماما برخواسته از فطرت انسانی است چراکه نویسنده خود را فریب نداده است و اینجاست که خواننده فریب نخواهد خورد. زمانی که ما دیگران را فریب میدهیم که قبلا خود را فریب داده باشیم و خودمان هستیم که متضرر شدهایم چراکه «دروغ در سوراخ خود پنهان میشود ولی رد پایش مینماید».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.