|

معاون شهردار استانبول ترور شد

پس‌لرزه‌های یک کودتا

درحالی‌که بنا بر گزارش‌ها، بیشتر کودتاگران روز جمعه ترکیه از میان ارتشیان این کشور بوده‌اند اکنون خبر می‌رسد دولت ترکیه در ادامه اقدامات پس از کودتا، حدود هشت هزار نفر از نیروهای پلیس این کشور را نیز در سراسر این کشور از کار برکنار کرده‌ است. روزنامه «حریت» ترکیه با درج این خبر نوشت که در میان افراد برکنارشده نیروی انتظامی چند نفر از اعضای ارشد نیروی پلیس ترکیه نیز به چشم می‌خورند. دولت آنکارا در ادارات دولتی این کشور نیز دست به پاک‌سازی بزرگی زده است تا جایی که تاکنون ۳۰ استاندار و بیش از ۵۰ نفر از مقامات ارشد اداری ترکیه نیز از کار برکنار شدند. به‌این‌ترتیب از زمان اقدام به کودتا، جمعا ۱۰۳ ژنرال و دریاسالار ارتش این کشور بازداشت شده‌اند. ظاهرا آنکارا قصد ندارد به این‌زودی‌ها شرایط کشور را به روزهای پیش از کودتا بازگرداند و همچنان شرایط در دو شهر اصلی این کشور، استانبول و آنکارا امنیتی است. به گزارش خبرگزاری آناتولی، روز دوشنبه دست‌کم یک هزار و 800 نفر از نیروهای ویژه ارتش ترکیه از مناطق مختلف این کشور به استانبول منتقل شده‌اند و «تجهیزات ویژه‌ای» نیز به این شهر آورده شده‌ است. شهردار استانبول نیز با اعلام وضعیت اضطراری دستور داده ‌است هر هلی‌کوپتری را که بدون اجازه بر فراز این شهر پرواز کند، ساقط کنند. این در حالی است که در جریان ناآرامی‌ها و حین حمله به ساختمان شهرداری استانبول، معاون شهردار این شهر از ناحیه سر مورد اصابت گلوله قرار گرفت و طبق گزارش‌ها حال او بسیار وخیم است. به گزارش رسانه‌های ترکیه، مرد مسلحی وارد دفتر شهرداری در منطقه «سیسلی» شده است و مستقیم به طرف معاون شهردار شلیک کرده است. این منطقه تحت کنترل حزب اپوزیسیون «جمهوری‌خواه خلق» است. گولن: آماده بازگشت به ترکیه هستم همچنین در حالی که بیش از ۲۰ شرکت مرتبط با «فتح‌الله گولن»، رقیب سیاسی رجب طیب اردوغان، در روزهای اخیر با سرکوب دولتی مواجه شده‌اند، این واعظ در تبعید می‌گوید حاضر است به ترکیه برگردد. رهبر جنبش «خدمت» در محل اقامت خود در «پنسیلوانیا»ی آمریکا در برابر گروهی از روزنامه‌نگاران گفت اگر به استراد او حکم شود، از آن تبعیت خواهد کرد. گولن به خبرنگاران گفت «من آماده‌ام خود را در برابر یک کمیته تحقیق بین‌المللی قرار دهم. اگر این کمیته مرا مقصر بداند آماده‌ رفتن به اتاق اعدام هستم». اما گولن تأکید کرد چنین چیزی (اعدام او) اتفاق نخواهد افتاد، زیرا او هیچ‌کاری انجام نداده است. خبرنگارانی که روز یکشنبه با گولن دیدار داشتند، می‌گویند او خیلی ضعیف به‌نظر می‌رسد و با صدای آرام به ترکی صحبت می‌کند، اما پاسخ‌هایش به پرسش‌ها طولانی‌اند. یک مددکار گولن به خبرنگاران گفته او از بیماری قلبی و دیابت رنج می‌برد. این در حالی است که دولت آنکارا همچنان بر موضع خود مبنی بر دست‌داشتن گولن در این کودتا پافشاری می‌کند. «بن‌علی ییلدیریم»، نخست‌وزیر ترکیه، روز گذشته درباره درخواست «جان کری»، وزیر خارجه آمریکا، مبنی بر ارائه اسناد و شواهد لازم درباره دست‌داشتن فتح‌الله گولن در کودتای اخیر گفت: متأسفم دوستان‌مان از ما سند و مدرک می‌خواهند، باید در دوستی‌مان با آمریکا بازنگری کنیم. از سوی دیگر، وب‌سایت افشاگر «ویکی‌لیکس» در پیامی توییتری از آمادگی‌اش برای انتشار اسناد محرمانه درباره ساختار قدرت در ترکیه به دنبال کودتای نافرجام این کشور خبر داد. در این پیام آمده‌ است: «برای نبرد آماده شوید، زیرا ما قرار است صد هزار سند درباره ساختار قدرت سیاسی ترکیه افشا کنیم». ------------------------------------------------- آیا زمان جشن‌گرفتن دموکراسی در ترکیه است؟ مصطفی آکیول

اخیرا یکی از منتقدان «رجب طیب اردوغان» و استبداد فزاینده دولت او بوده‌ام اما رژیمی نظامی، مانند آنچه گروهی از کودتاگران جمعه‌شب تلاش کردند برپا کنند، نه‌تنها نامشروع بلکه به‌مراتب سرکوبگرتر و خونین‌تر خواهد بود. مردم ترکیه از جمله بسیاری از مخالفان سیاسی آقای اردوغان به‌درستی مخالف این کودتا بودند. اما آیا دموکراسی در ترکیه پیروز شده است؟ هنوز برای پاسخ‌دادن به این سؤال زود است. می‌توان از این داستان شگفت‌آور درس‌های زیادی گرفت؛ نخست آنکه ترکیه دیگر آن ترکیه سابق نیست، جایی که تانک‌ها بتوانند خیابان‌ها را در اختیار بگیرند و ارتش مردم را بترساند؛ مثل آنچه در سال 1960،1971،1980 و در نهایت در سال 1977 اتفاق افتاد؛ وقتی رهبران ارتش بر این باور بودند که دولت‌های منتخب در راستای چشم‌انداز بنیان‌گذار این کشور نبودند. نه، این‌بار مردم به خیابان‌ها آمدند و با سربازان شورشی مقابله کردند. شاید نکته مهم‌تر این واقعیت بود که اکثریت ارتش، نیروهای پلیس و دیگر نهادهای دولتی با این طرح همراه نبودند. یکی دیگر از جنبه‌های قابل‌توجه آن شب طولانی، تکذیب برخی روایات از پارانویید آقای اردوغان بود. رئیس‌جمهوری ترکیه سال‌ها نیروهای سکولار را به توطئه برای تضعیف یا سرنگونی خود متهم می‌کرد. اما زمانی که تانک‌ها بیرون آمدند، احزاب مخالف و رسانه‌های خبری جریان اصلی به‌روشنی علیه این تلاش برای کسب قدرت موضع گرفتند. در واقع این کانال تلویزیونی سی‌ان‌ان ترک بود که نقش عمده‌ای در کمک به اردوغان بازی کرد؛ همان رسانه‌ای که حامیان اردوغان دو سال پیش به اتهام «توهین به رئیس‌جمهور» به آن حمله کردند. اردوغان از مکانی نامعلوم از طریق برنامه فیس‌تایم تلفن همراه خود در برنامه سی‌ان‌ان ترک ظاهر شد و از مرد خواست به خیابان‌ها بیایند و علیه کودتا مقاومت کنند، امری که بسیاری معتقدند لحظه‌ای تعیین‌کننده در شکست کودتا بود. همه اینها نشان داد جامعه ترکیه، دموکراسی انتخاباتی را نهادینه کرده است و سکولارهای ترکیه هم با وجود مخالفت خود با اسلام‌گرایی دولت اردوغان، به دنبال راه‌حل‌های سیاسی دموکراتیک هستند. هم‌زمان، تلاش روز جمعه برای کودتا روشن کرد که نگرانی دیرینه اردوغان درباره «دولت‌ موازی» بی‌اساس نبوده است. بله، بسیاری از تئوری‌های توطئه اردوغان و حامیان او که اخیرا مطرح شده‌‌اند، بیشتر داستان هستند تا واقعیت. اما این نقل قول معروف پربیراه نیست: «چون شما پارانویید هستید، به این معنی نیست که خطر در جست‌وجوی شما نیست». تلاش برای کودتا همچنین دولت ترکیه را به سمت تسویه‌حساب با جنبش گولنیست سوق داد، همان جنبش اسلام‌گرایی که دولت بلافاصله او را مسئول شورش جمعه‌شب خواند. گولنیست‌ها مدت‌های طولانی، حضوری مخفی در دستگاه‌های قضائی و پلیس داشته‌اند. اگرچه «فتح‌الله گولن»، رهبر این جنبش به نوبه خود دست‌داشتن در این کودتا را رد کرد اما اعتراف کرد مطمئن نیست که پیروان او در این کودتا شرکت نکرده باشند. اما سؤال اینجاست که ترکیه پس از این کودتای ناموفق به کجا پیش می‌رود؟ اول اینکه کودتاگران و اعضای جنبش گولنیست به طور گسترده‌ سرکوب خواهند شد. همین حالا هم حدود شش هزار نفر دستگیر شده‌‌اند، از جمله برخی از قضات عالی‌رتبه که مظنون به وابستگی به جنبش گولنیست هستند. از دیگر سو برخی از چهره‌های دولت پیشنهاد داده‌‌اند که مجازات اعدام مجددا در دستور کار قرار گیرد. البته که دولت حق دارد افراد درگیر در این کودتا را تحت تعقیب قانونی قرار دهد. اما این پیگیری باید بر پایه عدالت و طی مراحل قانونی انجام شود. علاوه بر این، اگرچه دولت باید از عناصر هوادار کودتا پاکسازی شود اما نباید به این بهانه نهادهای دولتی و به‌ویژه قوه قضائیه را با پارتیزان‌های اردوغان پر کنند (درحال‌حاضر بیش از دو هزار قاضی اخراج شده‌اند). در این میان یک نکته قطعی است: این تجربه، آقای اردوغان را قوی‌تر و محبوب‌تر می‌کند. او به عنوان مدافع پیروز کشور علیه توطئه مطرح می‌شود و این امر با آرای رأی‌دهندگان قوی‌تر شده است. با این همه کمتر کسی می‌داند رئیس‌جمهوری ترکیه از این قدرت خود چگونه استفاده می‌کند. اگر آقای اردوغان معقول باشد، از پشتیبانی نیروهای سکولار- از جمله حزب اصلی طرفدار کُردها- قدردانی می‌کند و دیگر آنها را به چشم دشمن نمی‌بیند. این موقعیت می‌تواند فرصتی برای وحدت ملی و آشتی پس از سال‌ها تفرقه‌افکنی باشد. دولت او در هفته‌های اخیر یک تغییر عملی را در سیاست خارجی خود در پیش گرفته و روابط خود با اسرائیل و روسیه را بهبود بخشیده است. اگر دولت ترکیه همین مسیر را در داخل این کشور نیز در پیش گیرد، می‌تواند به سمت آینده‌ای بهتر حرکت کند. اما اگر آقای اردوغان این قدرت جدید خود را در راستای ساختن یک سیستم سیاسی استبدادی و برای افزایش قدرت رئیس‌جمهوری و تضعیف توازن به کار گیرد، دموکراسی ترکیه در معرض خطر قرار می‌گیرد. اگر او کشور را در مسیر تفرقه چند سال گذشته نگه دارد، آینده نزدیک به نظر شوم می‌رسد. آقای اردوغان از همه کودتاها جلوگیری کرده و همه جنگ‌ها را برده است اما صلحی که ترکیه به آن نیاز دارد، هنوز دور است. منبع: نیویورک‌تایمز

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.