|

زخم‌های کودتای نافرجام

محمد خواجوئی: حضور بهنگام، مؤثر و گسترده مردم ترکیه در خیابان‌ها ساعتی پس از اعلام کودتای نظامیان، تیر خلاصی به آن زد و باعث شد این کودتا سرنوشتی متفاوت با چهار کودتای دیگر در تاریخ این کشور پیدا کند. حمایت موافقان از دولت دربرابر کودتای نظامیان همان اندازه مهم بود که مخالفان دولت به حمایت از کودتا برنخاستند و کودتاچیان را تنها گذاشتند. مخالفان حزب «عدالت و توسعه» و پیش‌قراول آن- رجب طیب اردوغان- در مخالفت خود سرسخت هستند و جریان حاکم را به یکه‌تازی در عرصه سیاسی و به حاشیه‌بردن منتقدان متهم می‌کنند. اما این دلیلی نشد که آنها از آب گل‌آلود ماهی بگیرند و عجولانه از کودتا حمایت کنند. این دقیقا نشانی از بلوغ فرهنگ سیاسی در ترکیه است. گویی بازیگران سیاسی به این نکته پی برده‌اند که سیاست، جای یکه‌تازی چکمه‌پوشان و پادگانی‌ها نیست. قدرت و سیاست جای نمایندگانی است که قدرت خود را نه از سرنیزه و تفنگ که از صندوق رأی می‌گیرند. وظیفه نظامیان فقط حراست از کیان و امنیت کشور است. مخالفان به این نکته رسیده‌اند که نباید نفع بلندمدت خود را در حفظ روندها و نهادهای سیاسی، فدای نفع کوتاه‌مدت خود یعنی کنارزدن اردوغان از قدرت، کنند و قدرت را دودستی دست کسانی بدهند که منطق آنها، تفنگ و سرسپردگی است. گویی از نظر مخالفان اردوغان هم، قدرت‌گرفتن نظامیان، افتادن از چاله به چاه و بازتولید اقتدارگرایی نظامی بود. نظامیان در سال‌هایی هم که قدرت را در اختیار داشتند، کارنامه روشن و مؤثری برای ترکیه از خود به یادگار نگذاشتند. نتیجه سال‌ها قدرت ارتش در این کشور، اقتصاد ورشکسته، انسداد فضای سیاسی و انزوا در عرصه بین‌المللی بود. اما با نافرجام‌ماندن کودتا همه‌چیز تمام نمی‌شود. به‌نظر می‌رسد زخمی که این کودتا بر پیکرترکیه وارد کرد، به این زودی التیام نخواهد یافت. نتیجه بلافصل اقداماتی از این دست که کیان دولت‌های حاکم را هدف قرار می‌دهد، تلاش دولتمردان برای محدود کردن آزادی‌هاست. به عبارتی دیگر، وقتی امنیت اولویت نخست می‌شود، آزادی‌ها محدودتر از قبل می‌شوند. به نظر می‌رسد ترکیه نیز از این قاعده مستثنا نیست. به‌ویژه اینکه شخص اردوغان حتی تا پیش از این کودتا نیز متهم به محدودکردن آزادی‌ها شده بود. تصفیه ارتش از نیروهای مخالف دولت، یکی از پیامدهای دیگر این کودتای نافرجام خواهد بود. درواقع این رخداد، فرصتی برای تحقق آرزوی دیرینه اردوغان خواهد شد. او هیچ‌گاه به ارتش اعتماد نداشت و نه فقط با اصلاح قانون اساسی، قدرت این نهاد را محدود کرد؛ بلکه حتی سال‌ها پیش، نظامیانی را که به تلاش برای کودتا متهم شده بودند در پرونده‌ای موسوم به «ارگنه کن» به دادگاه کشاند. این بار نیز به نظر می‌رسد کودتا بهانه خوبی به او داده تا ضربه نهایی را به مخالفانش در ارتش بزند. بنابراین به‌نظر می‌رسد پس از کودتای نافرجام اخیر، حس بدبینی اردوغان به ارتش و مخالفانش افزایش یابد و او رفته‌رفته حسی مالیخولیایی پیدا کند. این وضعیت سبب خواهد شد قدرت و تسلط اردوغان و حزب حاکم بر فضای سیاسی ترکیه، افزایش چشمگیری یابد. در چنین بستری، این احتمال که طرح اردوغان برای ریاستی‌کردن ساختار سیاسی ترکیه با سرعت بیشتری جلو برود، بسیار بالاست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.