سرشت سوگناك زندگی
پیش از كتاب «درد جاودانگی» كه شاهكار اونامونو خوانده میشود، بهاءالدین خرمشاهی مجموعه داستانی از این نویسنده-متفكر ترجمه و منتشر كرده بود با عنوان «هابیل و چند داستان دیگر». اواسط دهه پنجاه خرمشاهی با ترجمه این داستانها اونامونو را به مخاطب فارسیزبان شناساند و سال شصت نیز با ترجمه «درد جاودانگی» وجه دیگری از شخصیت این نویسنده را به مخاطبان معرفی كرد. اونامونو از نویسندگان نسل ادبی معروف به «نسل 1898» است. از خصایص این نسل صبغه سیاسی یا تاریخی- سیاسی آنهاست. منتقدان نسل 1898 را نماد فاجعه ازدستدادن مستعمرات اسپانیا میدانند و آثارشان را نوعی بازتاب این شكست و دورانی كه مردم اسپانیا كوشیدند به درك تازهای از تاریخ خود دست یابند. برخی از منتقدان نیز همانطور كه مترجم نوشته است این نسل را اتفاقی صرفا ادبی میدانند؛ یكی از بزرگترین تحولات تاریخی ادبی اسپانیا كه بهنوعی حیات ادبی هنری اسپانیا را تجدید و امكانات تازهای را در زبان اسپانیایی كشف كرد. اونامونو جز آثار فلسفی و کلامی، شعر و نمایشنامه و داستان هم نوشته است. بیشتر داستانهای او کوتاه و بسیار اثرگذارند. «هابیل و چند داستان دیگر» از مهمترین داستانهای این نویسنده هستند كه جهان داستانی و طرز نوشتار او را بهخوبی نمایندگی میكنند. «هابیل»، «مرد مردستان» و «قدیس مانوئل نیکوکار شهید» سه داستان این كتاباند. داستان «هابیل» روایت سرنوشت خوآكین است كه در كار خود چندان موفق نیست و درواقع بهنوعی نقش هابیل را دارد. اونامونو با آن پیشینه فلسفی و توان تحلیلیاش از حسادت مهارناشدنی مردی ناموفق و شكستخورده تحلیلی روانكاوانه به دست میدهد. خوآكین به مردی چشم دوخته است كه هنرمندی موفق و نقاشی بیبدیل است و اینجا ناخواسته نقش هابیلِ كتاب مقدس را پذیرفته. اونامونو در «درد جاودانگی» اثر ادبی مهمی همچون «دنكیشوت» را محور بحثهای خود قرار داده و خوانشی معاصر از آن به دست میدهد، در داستان «هابیل» نیز سراغ داستان تاریخی هابیل و قابیل رفته و از آن خوانشی نو ارائه میكند. خواکین مونگرو و نقاش از كودكی در كنار یكدیگر هستند. خواکین بهشدت اهل حسرت و حسد است و با تمام سختکوشی حس میکند به اندازه حق خود از زندگی نصیب نبرده است. در نظر او هابیل با نقاشیهای خود به مردم جان میبخشد اما او توان چندانی برای زندگی موفق و تأثیرگذاری ندارد. این شك و رشك با ماجرایی عاشقانه گره میخورد و از اینجاست كه كار بالا میگیرد،روابط تیره و تارِ این دو بیش از پیش آشكار میشود و تا پای مرگ نقاش نیز پیش میرود. «مرد مردستان» نیز روایت دیگری از همین احساسات موهوم است. حکایت عشق، حسد و تهمت مردی خودخواه نسبت به همسرش. احساساتی كه روان هر دو را بر هم میریزد و سرانجام هر دو را از پای در میآورد. «قدیس مانوئل» روایت زندگی و وسواس کشیشی است که بسیاری از مردمان قلمرو كلیسای او به او ایمان میآورند. به باور آنها كشیش مانوئل مظهر عشق و ایمان است، اما این برای مانوئل كفایت نمیكند، زیرا خود پرتوی نوری از ایمان در خود نمییابد. اونامونو در این داستان ایدههایی در باب «ایمان» ارائه میكند، بهراستی داستانهای اونامونو «سرشت سوگناك زندگی» را آشكار میكنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.