|

راه اثرگذاری هشتگ‌ها، این نیست

سیدحسن موسوی‌چلک* رئیس انجمن مددکاری ایران

سرنوشت بسیاری از فعالیت‌های ما در شبکه‌های مجازی مشخص نیست؛ به‌ویژه آن‌دست از فعالیت‌ها که اختصاص به کاویدن مسائل و معضلات اجتماعی دارد. گاه، انتشار یک خبر یا حتی منتشرنشدن و بایکوت خبری، ما را بر آن می‌دارد یک‌شبه فضاهای مجازی را با انواع فراخوان‌ها، هشتگ‌ها، پویش‌ها و... فتح کنیم، اما درست چند روزی از ماجرا نگذشته که آن موج سهمگین، فروکش کرده و حتی از یاد می‌رود. شاید به همین دلیل است که موضوع فضای مجازی را نه‌فقط به‌عنوان یک فرصت، بلکه به‌عنوان یک تهدید هم باید نگریست. این‌روزها که دسترسی به اطلاعات به‌شدت افزایش یافته و زیرساخت‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری در حال تسهیل ارتباط ما با دنیا و با یکدیگر هستند، این ما هستیم که با انتخاب نوع و چگونگی استفاده از فضاهای مجازی، می‌توانیم از این فضاها یک تهدید یا یک فرصت مغتنم بسازیم. مغتنم از این بابت که دریافت نظرهای گوناگون درباره موضوعی واحد، گاه با برگزاری جلسات مختلف و صرف زمان و هزینه قابل‌ملاحظه‌ای انجام‌پذیر می‌شود، حال آنکه می‌توان با یک هشتگ ساده یا طرح درست یک موضوع در شبکه‌های اجتماعی، انواع کامنت‌ها و اظهارنظرها را حول‌محور مورد نظر دریافت کرد، بی‌آنکه هزینه‌ای دربر داشته یا نیاز به سازماندهی‌های زمان‌گیر داشته باشد. این فرصت کامنت‌گذاشتن را باید قدر دانست و کاش می‌شد محتوای این اظهارات، تجزیه و تحلیل شود تا حداقل افق تازه‌ای را در دید اجتماعی مردم نسبت به یک چالش اجتماعی بگشاید. اما واقعیت این است شبکه‌های اجتماعی ساختارمند نیستند، آنها موج‌هایی از احساسات مردمی را در مقاطعی خاص با خود حمل می‌کنند؛ آغازی دارند، اوجی و سپس فرودی ساکت و سرد و طبعا نمی‌توانند اثربخشی یک سازمان را در خود داشته باشند. سربازانی در جاده نی‌ریز کشته می‌شوند، هشتگ آنها در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود اما بی‌نتیجه رها خواهد شد، چراکه این‌گونه فعالیت‌ها، بسته به خوراک خبری‌ای که روزانه به سویشان سرازیر می‌شود، زنده‌اند و در غیراین‌صورت، ایجاد یک کار سازمانی حول محور بررسی پدیده؛ آن‌هم در فضایی مانند رسانه‌های مجازی، تقریبا غیرممکن است. یادمان نرود فعالیت در شبکه‌های مجازی، «ارتباط» نیست، بلکه «اتصال» است. ارتباط پدیده‌ای هدفمند و به قصد و منظوری خاص انجام می‌شود، اما اتصال هدفمند نیست و به همین دلیل است که موجی پس از موجی دیگر به راه می‌افتد بدون آنکه سرنوشت موج‌های پیشین معلوم شده باشد. گاهی یک فیش حقوقی، گاهی خودکشی یک نوجوان و گاهی هم یک قتل ناموسی، ‌هزاران دلیل پیش‌ِروی ما فراهم است که با راه‌اندازی موج‌های مجازی، از نگرانی‌های خود بگوییم، اما سؤال اینجاست پس چرا این همه زحمت، اثربخشی اندکی دارد؟ شاید به دلیل ویژگی‌های فضای مجازی باشد، شاید هم به دلیل رابطه ما با این فضاهاست؛ ما هنوز فضای مجازی را باور نکرده‌ایم، حتی می‌توانم بگویم با این فضاها دست آشتی نداده‌ایم، پس طبیعی است انرژی‌ای که صرف ایجاد یک موج می‌شود، هدر رفته و به جای آنکه کار ما، شکل دلسوزی به خود گیرد، به سرگرمی خودمان یا دیگران بدل می‌شود. بد نیست از موضوع سواد فضای مجازی هم در این‌میان به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های نیمه‌کاره‌ماندن بسیاری از هشتگ‌ها حرف بزنیم. بله! من هم مانند شما قبول دارم در دست بسیاری از ما، یک گوشی هوشمند قرار گرفته، اما آیا حضور ما هم در شبکه‌های مجازی و فضای رسانه‌ای آنها به همین اندازه هوشمند شده است؟ آیا بلدیم چطور از این ابزارها استفاده بهینه کنیم؟ آیا یاد گرفته‌ایم چطور گول شایعات را نخوریم و به قول جوان‌ها، الکی جو ندهیم؟ اگر این‌طور است، چرا شایعه مرگ این‌وآن را وقتی که هنوز زنده‌اند، منتشر می‌کنیم؟ چرا بر کوس رفتن استاد شجریان می‌زنیم؛ وقتی که او در سخت‌ترین شرایط زندگی، به امنیت و آسایش روانی نیاز دارد؟ نه! ما می‌توانیم با گوشی‌هایمان به گوشه‌گوشه این دنیای فراخ مجازی نظر بیفکنیم، اما هنوز حضور ما در شبکه‌های مجازی، هوشمند نشده است. باز هم دلیل می‌خواهید؟ هنوز هم هست، مثلا اینکه فراموش کرده‌ایم، خوب‌وبد روزگار را با هم ببینیم و این‌طور است هشتگ‌های ما بیشتر از اینکه زنگ خطری هوشمندانه باشند، برای آسیب‌های اجتماعی، نوعی نق‌زدن هستند. فضای مجازی، امروز پر شده است از پرداختن جدی و طنزگونه به مسائل منفی و تک‌وتوک هشتگ‌هایی که به موضوعات مثبت و با انرژی می‌پردازند، به‌راحتی انگِ شنگول‌بودن می‌خورند. چنین برآوردی از جامعه، هرچه باشد، برآوردی یک‌طرفه و صرفا برای اعتراض‌کردن است و چه جایی بهتر از شبکه‌های مجازی. این‌طور می‌شود که هشتگ‌های خوب هم به آتش هشتگ‌های بد می‌سوزند و فراموش می‌شوند، درحالی‌که می‌توانستند در بدنه جامعه رسوخ کنند، مردم را تحت‌تأثیر قرار دهند و تأثیرگذار باشند. اگر قرار است هشتگ ما در شبکه‌های اجتماعی، تلاش فردی ما در جهت بهبود اوضاع باشد، راهش این نیست؛ راه را باید دوباره کشف کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.