آن انتخابات
حمید دهقانی: از اهداف اصلی انتخابات شورای شهر در جوامع مختلف، توانمندسازی حکمرانی محلی است. به همین دلیل هیچ انتخاباتی به این اندازه تابع عوامل محلی نیست. از سویی، پیروزی در انتخابات شوراها میتواند آغازی برای بازسازی درونحزبی و در نتیجه کسب قدرت ریاستجمهوری باشد؛ یعنی به نوعی، دستیابی به نهادهای انتخابی بهمرور زمان و از پایین به بالا صورت گیرد. مانند رویدادی که اصولگرایان در انتخابات شوراهای 1381 تجربه کردند. آنها با پیروزی در آن انتخابات و بازسازی درونی، به ترتیب نهادهای مجلس و ریاستجمهوری را سنگربهسنگر فتح کردند. نزدیک به 14 سال گذشته و در سه دوره انتخابات پیشین شورای شهر، اصولگرایان پیروز میدان بودهاند. به همین منظور، برای فهم پیروزی اصولگرایان بیش از هر چیز لازم است بدانیم آنها چگونه وارد رقابت انتخاباتی شدند و چگونه نهادی را که به دست گرفتند تا امروز اداره کردهاند. بیش از هر چیز، توجه به میزان آرای نامزدهای اصلی دو جناح در شورای شهر اول، دوم و سوم حائز اهمیت است. در انتخابات دور نخست شورای شهر، پنج نفری (عبدالله نوری، سعید حجاریان، محمد عطریانفر، ابراهیم اصغرزاده و احمد حکیمیپور) که ابتدا ردصلاحیت شده بودند، توانستند به ترتیب بیشترین آرا را به خود اختصاص دهند. درحالیکه در شورای اول افراد با آرای بسیار بالا وارد شورای شهر تهران شدند - برای نمونه عبدالله نوری با 588هزارو 633 رأی نفر اول شد - در دور دوم مشارکت مردم به 12 درصد رسید و مهدی چمران نفر اول انتخابات، فقط با 192 هزار رأی وارد شورا شد. نکته درخور توجه این است که پس از چهار سال و در انتخابات شورای سوم، میزان آرای اصولگرایان افزایش چشمگیری داشت. چمران توانست 603 هزار رأی به دست آورد؛ یعنی بیش از سه برابر انتخابات پیشین. چنین روندی کاملا برعکس نتایج انتخاباتی بود که برای اصلاحطلبان رقم خورد؛ اصلاحطلبان در دور اول شورا، آرای بالا و در دور دوم با کاهش آرای شدیدی مواجه شدند. این امر دلایل بسیاری داشت، اما به باور بسیاری یکی از دلایل آن سیاسیشدن بیشازحد شوراهای اول و اختلافات درونی اعضا بود. برخلاف سه دوره شوراهای اخیر (اصولگرایان به غیر از جلسه علنی، یک جلسه غیرعلنی در روزهای یکشنبه با نام جلسه «بدون مستمع» برای دور نگهداشتن رسانهها و احیانا پیشگیری از درز پیداکردن اختلاف درونی برگزار میکنند) اصلاحطلبان در شورای اول جلساتی علنی و شفاف برگزار میکردند. این امر چنان پاشنه آشیل اصلاحطلبان شد که اصولگرایان در آن زمان شعار انتخاباتی خود را «جای مردان سیاست بنشانید درخت، تا هوا تازه شود» قرار دادند و هنوز هم در شوراها با وجود گذشت سالها، برای تخریب اصلاحطلبان به شبیهسازی و شائبهسازی تصمیمات آنها با تصمیمات 14 سال پیش میپردازند. تحلیل طبقاتی از رفتار انتخاباتی بررسی انتخابات شوراهای شهر نشان میدهد این انتخابات بیش از هر انتخاباتی، جدال میان طبقات فرادست و فرودست شهری است. در انتخاباتهای ایران، بهویژه در شوراها و مجلس به نظر میرسد سکوت یک طبقه و مشارکت طبقه دیگر عامل مهمی در پیروزی یکی از دو جناح اصلی کشور بوده است؛ برای نمونه در انتخابات 1381 شوراها در شهرهای بزرگ، سکوت طبقات متوسط و فرادستان از یکسو و مشارکت بیشتر طبقات پایین از سوی دیگر، پیروزی اصولگرایان را در پی داشت. برعکس، در انتخابات مجلس اسفند 94 حضور پررنگتر طبقات میانه به بالا و سکوت بخشهایی از طبقات پایین، منجر به پیروزی اصلاحطلبان شد. تحلیل طبقاتی برپایه میزان درآمد و تحصیلات افراد، از متغیرهای اثربخش در رفتار انتخاباتی افراد در جوامع مختلف است. پیمایش ارزشها و نگرشهای ایرانیان در سال 1382 نشان میدهد شاخص مشارکت سیاسی برای افراد بیسواد شش برابر بیشتر از همین شاخص برای افراد تحصیلکرده است. چرایی اینکه مشارکت میان افراد با تحصیلات و درآمد بالاتر، کمتر از دیگران است، میتواند به پایگاه اجتماعی حاکمیت سیاسی بازگردد. روزنامه «شرق» نیز در مقالهای در تاریخ ششم اسفند 1394 به بررسی رفتار انتخاباتی استانهای «محروم» و «مرفه» از آغاز انقلاب تا سال 1392 پرداخت و نشان داد روند رفتار انتخاباتی استانهاي محروم، عبور از نارضايتي به رضايتمندی و در نتیجه مشارکت بیشتر نسبت به اوایل انقلاب است. در مقابل، رفتار انتخاباتی استانهاي مرفه یا توسعهیافته، روند عبور از رضايتمندي به نارضايتی داشته و در مقایسه با مشارکت بالای آنها در اوایل انقلاب، روند کلی مشارکت آنها در سالهای اخیر سیر نزولی داشته است. اینگونه مشارکتها تاکنون، بخت اصولگرایان را برای پیروزی در سه دوره شوراهای اخیر بیشتر کرده است. چشمانداز جهانی در چند سال اخیر رویدادهای شگفتآوری در زمینه انتخاباتهای محلی در کشورهای مختلف رخ داده که از مهمترین آنها، برگزیدهشدن زنان و اقلیتها به عنوان شهرداران برخی شهرهای مهم جهان است. پس از آنکه پاریس و مادرید دارای شهردار زن شدند، رم نیز یک زن جوان 37ساله را به عنوان شهردار خود برگزید. در حقیقت، رم پس از دوهزارو 800 سال دارای یک شهردار زن شد. او با جنبش پنجستاره که به منظور مخالفت با فساد و با رویکردی ضدساختارگرا شکل گرفته بود، توانست رأی مردم رم را جلب کند. چندی پیش نیز صادقخان به عنوان نخستین شهردار مسلمان لندن برگزیده شد. او با این قول که «شهرداری برای همه لندنیها خواهد بود»، به نمایندگی از حزب کارگر توانست در جای شهردار سابق محافظهکار لندن به نام بوریس جانسون بنشیند و پس از هشت سال قدرت را از محافظهکاران حاکم بر شهرداری لندن پس گیرد. آشکار است که پیروزی در انتخابات شوراها میتواند یک پیروزی استراتژیک باشد زیرا زمینهای برای بازسازی حزبی و پیروزی در انتخابات آتی بهویژه ریاست جمهوری فراهم میکند. به همین دلیل به باور بسیاری، انتخابات شورای شهر پیشرو اهمیت زیادی در نتایج انتخابات ریاست جمهوری 1400 دارد و امید آن میرود که در ایران نیز با مشارکت بالای مردم تغییرات مهمی در عرصه حکمرانی خوب محلی رقم بخورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.