ترجیح مرگ بر زندگی
راضیه نیکطلب
با وجود اینکه ایران در زمره کشورهای با نرخ پایین خودکشی محسوب میشود، سال گذشته به اعتقاد برخی رسانهها، شاهد افزایش خودکشی بودیم و متأسفانه 15 کودک و نوجوان مرگ را بر زندگی ترجیح دادند. این نوجوانان با حلقآویزکردن خود، پرتکردن خود از ارتفاع و شلیک گلوله، به زندگی خود و رنجی که میکشیدند، خاتمه دادند. دراینمیان نوجوانانی هم هستند که اقدام به خودکشی میکنند و خوشبختانه این عملشان موفقیتآمیز نیست. براساس آمار سازمان جهانی بهداشت، سومین دلیل مرگ در بین نوجوانان خودکشی است و به ازای هر خودکشی موفق، 60 خودکشی ناموفق رخ میدهد. حالا سؤال اینجاست چرا آستانه صبر و تحمل نوجوانان ما به صفر رسیده و برای رهایی از مشکلاتشان، غیرمنطقیترین و کوتاهترین راه را انتخاب کرده و به زندگی خود پایان میدهند؟ سال 1374 دوم دبیرستان بودم که خبر خودکشی یکی از همکلاسیهایمان را شنیدم. ظاهرا به دلیل اختلافاتی که با پدرش داشت، اقدام به خوردن سم کرده بود و بعد از 25 روز بستریشدن در بیمارستان و ازدستدادن کلیه و بیناییاش فوت کرد. دختر آرام و مهربانی بود و برای هیچکدام از ما قابل هضم نبود چطور توانسته دست به چنین کاری بزند. وقتی با خانواده کسانی که خودکشی کردهاند صحبت میشود، معمولا شوکهاند و دلیلی برای این اقدام نمیبینند و مسئله اصلی همین است. آنها معمولا رابطه عمیقی با اعضای خانواده نداشتهاند. برای اقدام به خودکشی هرگز نمیتوان علتی واحد جستوجو کرد، ولی تحقیقات نشان داده است عواملی مانند: افسردگی، تنهایی، فقدان مهارتهای زندگی و اجتماعی، مشکلات و فشارهای خانوادگی، از دستدادن نزدیکان، بحران هویت، قابل دسترسبودن الکل و مواد مخدر، اضطراب ناشی از مدرسه، افت تحصیلی یا هراس از بازخواست شدن از سوی والدین، ردشدن در کنکور یا امتحانات دیگر، جدایی از والدین، عشقهای دوره نوجوانی، داشتن نیازها یا هدفهای غیرقابل وصول و ... در ارتکاب خودکشی مؤثر بودهاند. بررسیها نشان میدهد بسیاری از خودکشیها پس از تفکر و برنامهریزی و در پی یک بررسی طولانیمدت روی داده است. خشونت در رسانهها، تعارض میان مدرسه، خانواده و دانشآموز و سطح بالای انتظارات کودکان و نوجوانان ... از عللی هستند که در گذشته وجود نداشتهاند و همه پیامدهای زندگی مدرن هستند. نوجوانانی که اقدام به خودکشی میکنند احساس طردشدن، صدمهدیدن، باختن یا بیارزشبودن میکنند. عدهای نگرانند سبب ناامیدی سایر افراد خانواده شوند و برخی نیز احساس پذیرفتهنشدن را از طرف اطرافیان دارند و تصور میکنند بر دیگران تحمیل شدهاند. افسردگی یکی از دلایل اصلی خودکشی است. افراد افسرده، بیش از دیگران در معرض خودکشی قرار دارند، یعنی اگرچه خودکشی گاهی در غیاب افسردگی روی میدهد و اکثر افراد افسرده مرتکب خودکشی نمیشوند، اما افسردگی عامل مستعدکننده برای خودکشی است. برآورد شده است 80 درصد بیماران خودکشیگرا به طور قابل ملاحظهای افسردهاند. بیماران افسرده حداقل 25 برابر بیشتر از جمعیتهای گواه، دست به خودکشی میزنند. (روزنهان و سلیمگن، ترجمه سید محمدی، 1379). افسردگی سبب میشود افراد بر ناکامیهای خود، مسائل ناامیدکننده و نقاط منفی موقعیتهایی که در آن قرار گرفتهاند، تمرکز کنند و تواناییهای خود را برای حل مشکلات بسیار کوچک بشمارند. به گفته رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران، «آمارهای مربوط به غمگینی نشان میدهد مردم ایران غمگین هستند. شاخص نشاط و شادابی خیلی بالا نیست». فردی که افسردگی شدید دارد قادر به دیدن نکات مثبت زندگی خود نیست و به خود باورانده است هرگز نمیتواند و قادر نیست رنگ خوشبختی را ببیند. افسردگی مانند یک فیلتر بر افکار عمل کرده و انسان را از مسیر زندگی منحرف میکند و بدینعلت است که این افراد تشخیص نمیدهند که خودکشی تنها راه مقابله با مشکلات مقطعی زندگی نیست. بسیاری از این افراد از این مسئله آگاهی ندارند که افسردهاند و این افسردگی آنان است که مانع از پیداکردن راهحل برای مقابله با مشکلاتشان میشود، نه موقعیتی که در آن قرار گرفتهاند. برخی از جامعهشناسان معتقدند امروزه فردگرایی افراطی و بیگانگی اجتماعی، زندگی کودکان و نوجوانان را بیشتر تهدید میکند، به این معنا که کودکان و نوجوانان در برزخ سنت و مدرنیته گرفتار آمدهاند و بهنوعی دچار افسردگی، اضطراب و فردگرایی شدهاند. عدهای از افرادی که خودکشی میکنند قصد مردن ندارند اما تنها راهی که برای بیان احساسات خود به اطرافیانشان پیدا میکنند، اقدام به این کار است. خوشبختانه علائمی برای شناسایی حالات افرادی که در سرشان هوای خودکشی را میپرورانند، وجود دارد که خانوادهها با آگاهی از آنها و برخورد مناسب با نوجوانانشان میتوانند قبل از اینکه واقعا دیر شود به آنها در رفع مشکلاتشان کمک کنند. مهمترین نشانههای قبل از خودکشی عبارتاند از: اغلب در فکر فرو میرود؛ نسبت به خود و زندگی و اطرافیان بیتوجه و بیتفاوت میشود. گاهی در صحبتهای خود به این نکته اشاره میکند یا اظهار کند در آینده ممکن است حضور نداشته باشد. ابزار یا وسیلهای را برای انجام خودکشی موفق، میخرد و ممکن است به طرق گوناگون آن را از دیگران پنهان کند. اکثرا از احساس نارضایتی خود از زندگی سخن میگوید و در همین زمینه به آنچه از دست داده، اشاره میکند مانند: ازدستدادن دوستان و ... دچار افت تحصیلی شده و فعالیتهای آموزشی را کنار گذارد. گاهی مقدار زیادی دارو جمعآوری میکند. تغییر رفتار و شخصیت فردی که میخواهد خودکشی کند، واضح و مشخص است، بهگونهای که نزدیکان و اطرافیان متوجه این تغییر رفتار و شخصیت وی میشوند. در مواردی که فرد تصمیم جدی برای خودکشی میگیرد، بهشدت افسرده میشود و به طور کاملا مشخصی سست و کمانرژی میشود. از دوستان و خانواده کنارهگیری میکند. اگر این نشانهها را در نوجوانانمان مشاهده کردیم، بهسادگی از کنار آن نگذریم، بلکه با دقت، مواظب و مراقب وی باشیم و در صورت لزوم، او را برای مصاحبه روانی آماده کرده یا موضوع را با یک مشاور متخصص مطرح و راهنمایی لازم را دریافت کنیم یا برای اقدامات پیشگیرانه و درمان، آنچه را که لازم است، انجام دهیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.