|

مهاجرت نخبگان و هوش

دکتر شهرام یزدانی، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، پنج سال پیش در نشریه «سپید» مقاله‌ای نوشت و در آن به این نتیجه رسید مهاجرت نخبگان از کشور باعث کاهش میانگین ضریب هوشی ایرانی‌ها می‌شود. او در این مقاله گفته بود مهاجرت انتخابی نخبگان اثری مخرب بر توسعه ملل می‌گذارد. «بدیهی است بار توسعه و پیشرفت جوامع بر دوش هوشمندان و نخبگان هر جامعه‌ای است. حال وقتی در یک جامعه شرایط به گونه‌ای باشد که نخبگان در گذر زمان آن را ترک می‌کنند، نه‌فقط خروج آنها مستقیما جامعه را متأثر می‌کند، بلکه در درازمدت، ذخیره ژنتیکی کشور را نیز فقیرتر می‌کند و در نسل‌های آتی، روند انتقال ضرایب بالای هوشی به «نسل‌های آینده» با اختلال مواجه می‌شود. این امر درباره کشور اسکاتلند در بیش از نیم قرن به‌دقت مطالعه شده است. از اوایل قرن بیستم، هرساله تعداد زیادی از افراد تحصیل‌کرده اسکاتلندی به انگلستان مهاجرت می‌کنند. درصد متوسط مهاجرت سالانه تحصیل‌کردگان دانشگاهی از اسکاتلند به انگلستان 17.2 درصد و ضریب هوشی متوسط این مهاجران 108.1 است». به نظر یزدانی، این موضوع سبب شده است میانگین ضریب هوشی اسکاتلندی‌ها به طور متوسط در هر نسل یک امتیاز نسبت به نسل قبل کاهش پیدا کند و اسکاتلندی‌ها در اواسط قرن بیستم به کم‌هوش‌ترین ملت اروپایی (با میانگین ضریب هوشی 97) تبدیل شدند. «درواقع، یک نخبه علمی یا اقتصادی که از کشور خارج می‌شود، فقط دانش و استعداد فردی یا مقداری ثروت مادی از کشور خارج نمی‌کند، بلکه ژن‌های نخبگی و کارآمدی را نیز با خود می‌برد تا نسل‌های بعدی او در خارج از کشور مادری از آن بهره‌مند شوند و جوامع میزبان‌شان را از آن بهره‌مند کنند. وضعیت کشور ما ایران میان کشورهای درحال‌توسعه مشابه وضعیت اسکاتلند میان کشورهای توسعه‌یافته است. براساس آمار صندوق بین‌المللی پول، ایران با ضریب مهاجرت 15 درصد، رتبه اول را میان 61 کشور توسعه‌نیافته و درحال‌توسعه داراست و می‌توان تخمین زد در سه‌دهه اخیر حداقل ضریب هوشی متوسط ایرانی‌ها صرفا به سبب مهاجرت سه واحد کاهش پیدا کرده است». او در پایان نتیجه‌گیری کرد می‌توان انتظار داشت میانگین ضریب هوشی هر نسل 1.2 امتیاز از میانگین ضریب هوشی نسل قبل کمتر شود. بعد از اینکه مقاله یزدانی منتشر شد، روان‌شناسان زیادی، از جمله دکتر پرویز مظاهری، دبیر وقت انجمن روان‌پزشکان ایران، با آن مخالفت کردند. مظاهری گفت مسائل پایه علمی ندارد و تجربه ثابت کرده است ایرانی‌ها از ضریب هوشی قابل‌قبولی در سطح دنیا برخوردارند و حرف اول‌زدن ایرانی‌ها از نظر علمی و فنی در برخی از رشته‌ها، از جمله پزشکی در دنیا شاهد این مدعاست. اما ظاهرا ادعای بالا و واکنش‌ اخیر دبیر انجمن روان‌پزشکان با نظرات مختلف کارشناسان و روان‌پزشکان همراه است. هم‌زمان محمد طبیبیان، اقتصاددان، نیز به این مسئله پرداخت که اگر هوش ایرانیان آن‌طور که مدعی هستند بالا نیست، باید واقعیت را فروتنانه پذیرفت و از شواهدی دال بر ارتباط ضریب هوشی با درآمد سرانه افراد و ساختار طبقاتی آنها صحبت کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.