|

نگاهی به نوا

سهراب پورناظری- نوازنده

آلبوم «نوا مرکب‌خوانی» یکی از مهم‌ترین آثاری است که از همکاری مشترک میان استادان «محمدرضا شجریان» و «پرویز مشکاتیان» شکل گرفته است. در این آوازِ مرکب، استاد «محمد موسوی» نوازندگی نی را برعهده داشته است.

ماهیت این سبک از آواز، گردش در گوشه‌ها و تغییر مدهای بِجا در زمان و مکان درست است که به وسیله استاد شجریان به شکل بی‌نقصی انجام شده است. این آواز از دستگاه نوا آغاز و پس از گردش در آواز بیات‌ترک در دستگاه سه‌‌گاه، بار دیگر به نوا باز می‌گردد، بدون آنکه شنونده از فضایی به فضای دیگر پرت شود؛ درواقع کار به شکلی جلو می‌رود که این تغییرات بسیار نامحسوس اتفاق می‌افتد. این آواز جزء برترین بیات‌ترک‌هایی است که تا به امروز شنیده‌ام. حجم صدایی که محمدرضا شجریان در اجرای این آواز از آن بهره گرفته است، به‌نظر حجم کامل حنجره ایشان است. این کار در خوانندگی بسیار دشوار است. نکته‌ای که به نظرم شالوده به‌وجودآمدن این اثر هنری را تشکیل می‌دهد، همین استفاده قدرتمند از حنجره‌ای است که ساخته‌وپرداخته سالیان دراز تمرین و ریاضت یک هنرمند است. تحریرهای به اصطلاح چکشی و باز هم خارج‌نشدن از متر و ریتم درست، به زیبایی‌های این اثر هنری می‌افزاید. همچنین همراهی گام‌به‌گام محمد موسوی که پیداست خواننده را به سر ذوق آورده، از ویژگی‌های این اثر است. در انتهای بیات‌ترک باز هم بازگشت به نوا و گردش به سه‌گاه را می‌شنویم و باز هم همان بانگ‌ها و خروش‌های بی‌محابای خواننده. همچنین آهنگ‌سازی استاد «پرویز مشکاتیان» در این اثر بسیار شاخص است. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌ها و توانمندی‌های «پرویز مشکاتیان»، شناخت درست و کاملش از موسیقی دستگاهی ایرانی و استفاده و برداشت هنرمندانه از این گنجینه به صورت خلاقانه است. «خلاقیت در آهنگ‌سازی ایرانی» مفهومِ خاص خود را دارد. مهم‌ترین نکته در آهنگ‌سازی ایرانی، توان ساخت و پرداخت ملودی‌های برآمده از ذهن آهنگ‌ساز است که پرویز مشکاتیان از زبردست‌ترین موسیقی‌دانان این عرصه است. در‌نظر‌گرفتن فرم و ساختار در آهنگ‌سازی، یکی از مهم‌ترین نکات این علم است كه در هنر ایرانی، (در موسیقی و سایر هنرها چون شعر، معماری و خط) فرم و تعریف خاص خود را دارد و در آثار استاد مشکاتیان، این موضوع حرف اول را می‌زند. این هنرمند را می‌توان جزء توانمندترین آهنگ‌سازان در قطعات بی‌کلام موسیقی دستگاهی دانست. «نوا مرکب‌خوانی» یکی از بارزترین آثار ایشان است که می‌توان قطعات بی‌کلامش را دارای ویژگی‌های ذکرشده دانست. ذهن ایشان، یک نمونه کامل در پردازش ریتم و ملودی در موسیقی و هنر ایرانی است. روی «هنر ایرانی» تأکید می‌کنم، چون درک موسیقی برخاسته از اندیشه ایرانی، کاری بسیار دشوار است. امروز ما موسیقی‌های متنوعی را به نام موسیقی ایرانی می‌شنویم درحالی‌که هر کدام از آنان، زیبایی‌ و ویژگی‌های خاص خود را دارند و گاهی به وسیله هنرمندان و استادان بنام امروز ساخته‌ شده‌اند؛ اما شاید اطلاقِ «هنرِ ایرانی» عنوان درستی برای بسیاری از آنها نباشد. این عنوانی است که نگارنده برای اکثر آثار خلق‌شده در این سال‌ها، برنمی‌گزیند و دراین‌میان آهنگ‌سازی چون «پرویز مشکاتیان» پرچم‌دار این جنس از هنر ناب است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.