داعش در لیبی به روایت 3 زن
وقتی نیروی هوایی آمریکا 19 فوریه «صبراته» در غرب لیبی را هدف قرار داد، خانهای که در بخش جنوبی شهر واقع شده بود با خاک یکسان شد. در این حمله دهها نفر از گروههای تندرو کشته شدند و شبکهای وابسته به داعش کشف شد که در نزدیکیهای مرز تونس فعالیت میکرد. اما این حادثه زندگی سه زن جوان تونسی را هم زیرورو کرد، زیرا آنها همسران همان افرادی بودند که در جریان این حمله کشته شدند. آنان الان به همراه فرزندانشان در زندانی در طرابلس تحت بازداشت هستند. اظهارات این سه زن فاز جدیدی از نحوه کار این تشکیلات در صبراته و نیز فعالیت هستههای ویژه داعش در تونس را آشکار کرد. «رحمت الشیخاوی» همسر «نورالدین شوشان» که رهبر برجسته داعش بود، میگوید «ما در شهر زندگیای عادی داشتیم، همسایگان ما را میشناختند، به بازار یا حتی سالنهای آرایش میرفتیم». او که 17 سال دارد، ادامه میدهد برخی از گروهها در صبراته ماندند تا از آنجا به سرت یا سوریه منتقل شوند اما اکثرشان برای عملیات در تونس برنامهریزی میکردند. به گفته او، «آنها جلوی چشم همسایگان سلاح خریدوفروش میکردند». مقامات محلی صبراته مدتهاست وجود داعش را در این شهر رد کرده یا حضورشان را کمرنگ جلوه میدهند. اما مقامات آمریکایی و تونسی میگویند شوشان نقش مهمی در آمادهسازی دو حمله بزرگ در تونس داشته است. یکی از آنها عملیات حمله به موزهای در پایتخت و دیگری حمله به تفریحگاهی در ساحل بود. رحمت میگوید «در صبراته هیچکس به جستوجوی ما نیامد. همه میدانستند ما کجا هستیم. فقط بعد از این حمله بود که اوضاع تغییر کرد». تشکیلاتی خودسر داعش در اواخر سال 2014 شروع به توسعه و گسترش در لیبی کرد؛ زمانی که تعدادی از ستیزهجویان وابسته به گردان «البتار» به شهر «درنه» در شرق کشور وارد شدند. در سال بعد گروه دیگری بر همه سرت مسلط شدند و حملاتی را در طرابلس ترتیب دادند. پس از ادغام این افراد در گروههای شبهنظامی وابسته به «انصار الشریعه» نیروی داعش تقویت شد. انصار الشریعه، گروهی است که به القاعده وابسته بود و مردم محلی را مسلح میکرد. بااینحال، داعش نتوانست همان پیشرفتهای سریعی را که در سوریه و عراق داشت در لیبی هم داشته باشد، زیرا از یک طرف درآمدهای لازم را نداشت و از طرف دیگر، مردم لیبی به دلیل از همگسیختگی از داعش استقبالی نکردند. ساکنان محلی و مقامات میگویند داعش بههمیندلیل بیشتر مشغول گردآوری نیرو از خارج بهویژه از تونس بوده است. این تشکیلات در سرت یکشبه دولت را به وجود آورد که همان شیوههای حکومتی در عراق و سوریه را تجربه میکند. آنها از مردم مالیات میگیرند و قوانینی سختگیرانه را درباره لباس و آموزش و اجرای مجازاتهای علنی اعمال میکنند. اما در صبراته که حضور تونسیها بیشتر است، ساختار داعش به گفته این زنان زندانی، وضعیت دیگری دارد. «رحمت الشیخاوی» میگوید: «در صبراته فرماندهی پیدا نمیشود. هرکس خودش کار خودش را میکند». اما او در همان حال اضافه میکند تمرکز اصلی بر نحوه ورود به تونس است. «غفران» خواهر رحمت که همسر یکی دیگر از اعضای داعش بود، میگوید جنگجویان در صبراته بهجای تشکیلات اداری به هستههایی آماده نبرد تقسیم شدهاند. هر گروهی برای خود امیری دارد و طبق استراتژی خودش عمل میکند. بعضی پاسپورت سفر به سوریه درست میکنند و بعضی هم حواسشان به تونس است و بعضی هم کارشان مختص به لیبی است. آنها پیوسته از رهبر داعش در سوریه رهنمود میخواهند و او هم از اینها میخواهد مطیع رهبر داعش در سرت باشند اما کسی قبول نمیکند و خودشان هر تصمیمی بخواهند میگیرند. تا پیش از این افراد وابسته به گردانهای محلی لیبی که به آنها «انقلابیون» میگویند -چون در قیام سال 2011 مشارکت داشتند- کاری به کار نیروهای داعش نداشتند. اما بعد از حمله آمریکاییها آنها هم تشویق شدند با نیروهای داعش درگیر شوند. «وحیده» که اکنون در طرابلس زندانی است به همراه دو فرزند دوساله و پنجماههاش به طرف جنوب فرار کرد. او میگوید یک روز کامل بدون غذا بودند و میخواستند خودشان را به شهرک «الزاویه» برسانند. او میافزاید: «به محض شروع درگیریها فرزندم گلوله خورد و زخمی شد. در آن موقع همسرم فریاد میزد ما زنوبچه داریم اما انقلابیون توجهی نمیکردند چون میدانستند ما وابسته به داعش هستیم و ممکن است خودمان را منفجر کنیم». عجیب اینکه با وجود شرایط مبهم لیبی این افراد نمیخواهند به تونس برگردند چون در آنجا باید مثل گذشته با فقر و فلاکت دستوپنجه نرم کنند. وحیده میگوید: «میخواهم با پسرم خوشبخت باشم. میخواهم به زندگی خودم برگردم و نمیخواهم بچهام در زندان بزرگ شود».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.