برگزیت و تفسیر «تغییر» در سیاست بینالملل
فرشید جعفری . استادیار روابط بینالملل
تصمیم مردم بریتانیا مبنیبر خروج این کشور از اتحادیه اروپا، تفسیر مفهوم «تغییر»، را گفتمان مسلط سیاست بینالملل کرد. اساسا هرگونه تفسیری از یک رخداد معطوف به تفسیر تغییر است. تفسیر برگزیت، تفسیر تغییرات حاصله از خروج بریتانیا از اتحادیه اروپاست اما چگونه میتوان به تفسیر معتبری از مفهوم تغییر در عصر فرابرگزیت، دست یافت. برای حصول این مقصود در قلمرو سیاست بینالملل پنج مرحله را باید پشتسر گذاشت: در مرحله اول، آنچه به تغییر تعلق دارد را باید مورد شناسایی قرار داد؛ اینکه چه چیزی دستخوش تغییر است. در مرحله دوم جهت تغییر مورد توجه قرار میگیرد؛ اینکه جهت تغییر به پیش است یا اینکه چشم به گذشته دارد و واپسگرایانه است. در مرحله سوم روشهای تغییر را باید شناخت؛ اینکه تغییر با روش خشونتآمیز رخ میدهد یا با روش مسالمتآمیز. اما در مرحله چهارم «گستره» آثار تغییر در سه سطح دولتی، منطقهای و جهانی بررسی میشود. مرحله پنجم نیز تعیین عمق آن موضوع است که تغییر میکند؛ اینکه تغییر هسته مرکزی آن را تحتتأثیر قرار میدهد یا اینکه تغییرات تنها ظاهر موضوع را متأثر میکند. اساسا در سیاست بینالملل برای تفسیر تغییر در عصر فرابرگزیت با سه گروه مواجهیم؛ سیاستمداران، روزنامهنگاران حرفهای و اندیشهورزان دانشگاهی. هرکدام از این گروهها به مرحلهای از مراحل تفسیر تغییر در عصر فرابرگزیت اشاره میکنند. هنوز مدتزمان زیادی از واقعه برگزیت سپری نشده است اما ادبیات تفسیر این واقعه در چارچوب مفهوم تغییر از بُعد کمی شگفتانگیز است. تنها دریچه درک و فهم معنای راستین برگزیت متونی هستند که این سه گروه از مفسران عرضه میکنند. اما در اینجا باید به نکتهای اشاره کرد و آن اینکه هنوز بریتانیا اتحادیه اروپا را ترک نکرده است چراکه فرایند خروج در مذاکراتی که میگویند دوسال به طول میانجامد، حاصل خواهد شد. بنابراین در عرصه عمل هیچ اتفاقی غیر از برگزاری یک رفراندوم در بریتانیا صورت نگرفته است اما در قلمرو اندیشه و تفسیر برگزیت و تغییر حاصله از آن در سیاست بینالملل، با انبوهی از تفاسیر مواجهیم. بنابراین نیروی واقعی پیشبرنده برگزیت در عرصه عمل بیش از آنکه مذاکرات اتحادیه اروپا با بریتانیا باشد، اندیشهها و تفاسیری هستند که پیشتاز تأثیر خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا خواهند بود و این نشاندهنده تقدم اندیشه بر عمل در سیاست بینالملل است. با توجه به مراحل تفسیر واقعه برگزیت در قالب مفهوم تغییر، از میان سیاستمداران و روزنامهنگاران و اندیشهورزان دانشگاهی، تمرکز گروه آخر بیشتر بر عمق تغییرات حاصله از برگزیت بوده است. به این معنا که برگزیت هسته مرکزی پویشهای سیاست بینالملل را نشانه رفته است. رسالت و جذابیت اتحادیه اروپا به لحاظ قدرت نرم رو به زوال خواهد رفت و از بابت ثبات مالی و مدیریت بحران مهاجرت با مصائب شگرفی مواجه خواهد شد. بریتانیا منافع ملی چشمگیری از نظم لیبرال بینالمللی دارد. برگزیت حس جداییطلبی اسکاتلند را تشدید خواهد کرد و این امر تأثیر عمیقی بر توازن قدرت جهانی و نظم بینالمللی لیبرال خواهد گذاشت. با عنایت به اوجگیری قدرت چین و روسیهای که قدرت ریسک دارد و با توجه به بحرانها و آشفتگیهای طولانی خاورمیانه، همکاریهای نزدیک آمریکا با فراآتلانتیک برای حفظ نظم لیبرال بینالمللی دشوار خواهد بود. برگزیت، اروپا و بریتانیا را تضعیف خواهد کرد و توازن قدرت بینالمللی را که بهنفع حفظ وضع موجود است به صورت خزنده بههم خواهد زد. «دیوید هلد»، استاد دانشکده اقتصادی لندن و یکی دیگر از اندیشهورزان لیبرالیست روابط بینالملل که باور اصلی خود را بر «دموکراسی جهانوطنی» استوار کرده است، در 23 ژوئن 2016 در همان «سوشیال یوروپ» به عمق و جهت تغییر حاصله از برگزیت میپردازد. از منظر هلد، عصر بعد از جنگ دوم جهانی بر پایه این تلقی شکل گرفت که میتوان از فجایع جنگ اجتناب کرد، به شرطی که دولتها بدون محدودیت در چارچوب یک نظم بینالمللی با یکدیگر در تعامل باشند. این تلقی از عصر بعد از جنگ، موجب توسعه نهادهای بینالمللی مانند اتحادیه اروپا شد؛ تا از خلال این مسیر از جنگ بزرگ دیگری جلوگیری شود و اروپا از کشمکش دیگری مصونیت یابد و بهاینترتیب شرایط برای برقراری یک نظم لیبرال فراهم شود. بنا بر روایت هلد، با اینکه این مقصود فراهم شد، اما در روزگار کنونی از شمال به جنوب و از شرق به غرب شرایط بهگونهای رقم میخورد که حفظ این موفقیتها در نتیجه تغییرات قدرت امکانپذیر نیست و رفراندوم مردم بریتانیا در مرکز این تغییرات واقع شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.