حرکتی تازه اما روبهجلو
علیرضا سمیعآذر. مدرس و منتقد هنر
کیوریتوری در دنیا امری تازه و پدیدهای جوان است. کمتر از 40 سال است که از این قضیه میگذرد. این اتفاق به چند حادثه مهم در هنر برمیگردد که از برگزاری نمایشگاههایی منشأ گرفت و بعد از آن مسیر تاریخ هنر عوض شد؛ ازجمله برگزاری نمایشگاهی در سال 1969 با عنوان «هنگامی که طرز تلقیها به فرم تبدیل میشود». این نمایشگاه هنر مفهومی و جریانهای پسامفهومی را وارد هنر معاصر کرد. از آن موقع بود که یک کیوریتور در دنیای هنر بسیار مهم شد. پیش از این هنرمندان بودند که مسیر تاریخ هنر را شکل میدادند و سبکهایی به وجود میآوردند. همچنین نمایشگاهی که در سال 1983 در «رویال آکادمی لندن» با عنوان «روحی جدید در کالبد نقاشی» با دو کیوریتور به نامهای نورمن روزنتال و نیکلاس سروتا به صورت مشترک برگزار شد، نقش مهمی در شکلگیری کیوریتورها داشت. این نمایشگاه بازگشت نقاشی را در حیطه هنر نوید میداد درحالیکه موج کانسپچوال آرت و جریانهای پستمدرن این تصور را به وجود آورده بود که نقاشی مرده است و دیگر در جریان آوانگارد حضور نخواهد داشت، اما این نمایشگاه اعتقاد داشت نقاشی درحال بازگشت است. این دو نمایشگاه که یکی از آنها موج هنر مفهومی و دیگری بازگشت نقاشی را پیشنهاد میکرد، علاوهبر تأثیر بزرگشان در تاریخ هنر بر نقش کیوریتورها بهعنوان افرادی که میتوانند در مسیر تاریخ هنر تعیینکننده باشند، تأکید کرد. البته نمایشگاههای دیگری هم تأثیرگذار بودند اما این دو نمایشگاه بیشتر از بقیه نشان دادند کیوریتورها چه نقش مهمی دارند. پس از آن معلوم شد کیوریتورها چه نقش تعیینکنندهای در تاریخ هنر دارند حتی در این دو نمایشگاه هنرمندان کمتر از کیوریتورها مطرح شدند. کیوریتوری به یک کار مهم تبدیل شد. همزمان با هنر معاصر و پستمدرن، مفهوم ارائه یا presentation اهمیت پیدا کرد. برخلاف دوره مدرن که ارزشهای اثر هنری در خودش بود، در دوره معاصر معلوم شد ارائه میتواند خیلی مهم باشد و نوع ارائه شماست که یک شئ معمولی را هنر میکند. درواقع مفهوم ارائه از خلق مهمتر شد. در درک پستمدرنیستی که ارائه به اندازه خلق اهمیت پیدا میکرد، کیوریتورها نقش مهمی پیدا کردند، چون آنها کسانی هستند که هنر را ارائه میکنند. از همینجا بود که عصر کیوریتورها آغاز شد. از این پس نمایشگاههای زیادی برگزار شد و این موضوع اهمیت پیدا کرد که چه کسی آنها را کیوریت میکند مثل نقشی که رهبران ارکسترها در موسیقی دارند و مهم است یک قطعه موسیقی به مدیریت چه کسی اجرا میشود. دورههای آموزش کیوریتوری نیز تأسیس شد و در موزهها نقش جدیدی برای کیوریتورها پدید آمد. در ایران هم با چند دهه تأخیر این موضوع مطرح شد که نمایشگاهها از سوی کسی به نام کیوریتور ارائه شود. البته کیوریتورها در آغاز راه هستند و دانش تخصصی بالایی ندارند، اما همین که معلوم شده، یک کیوریتور باید نمایشگاه را ارائه کند، حرکتی تازه و روبهجلو است. اینکه نمایشگاه باید کیوریتور داشته باشد، نشاندهنده این است که نحوه ارائه اثر یک امر مهم است. بههرحال، ما در تجربیات آغازین هستیم بااینحال، بهنظرم داشتن کیوریتوری که تسلط کافی ندارد و شاید دومین یا سومین تجربهاش را پستسر میگذارند، بهتر از نداشتن کیوریتور برای یک نمایشگاه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.