|

پايه‌گذار آموزش نوین ایران

محمود برآبادی: کودکانِ امروز مکتب نرفته‌اند و مکتب‌خانه را هم ندیده‌اند. آنچه ما درباره مکتب‌خانه در کتاب‌ها خوانده‌ایم یا در عکس‌ها، نقاشی‌ها، فیلم‌ها و نمایش‌ها دیده‌ایم، تصویر سیاه‌وسفید و کم‌رنگی است از تعدادی شاگرد با لباس‌های قدیمی و عرقچین بر سر که گرد ملای مکتب‌دار نشسته‌‌اند و او با چوب الف، حروف ابجد را به آنها یاد می‌دهد: الف دو زبر اَن و دو زیر اٍن و دو پیش اُن. و گاه صحنه‌ای را پیش چشم مجسم می‌کنیم که بچه‌ای را فلک کرده تا او را ادب کند. همه ما در مدارس امروزی درس خوانده‌ایم و می‌خوانیم بی‌آنکه فکر کنیم چه کسانی پایه‌گذار تعلیم و تربیت یا آموزش‌وپرورش امروزی در ایران بوده‌اند و بر سر راهشان چه مشکلات و دست‌اندازهایی وجود داشته که اگر پایمردی آنان نبود، ما اکنون این دستاوردهای نوین تمدن بشری را نداشتیم. یکی از این اشخاص، میرزاحسن تبریزی، معروف به رشدیه است که در 13 تیر1230 خورشیدی در تبریز به‌دنیا آمد و پس از عمری تلاش برای آموزش کودکان، وفات یافت. او از پیشگامان نهضت فرهنگی ایران و از نخستین مؤسسان مدارس جدید در تبریز و تهران بود؛ مردی دانشمند، مصلح اجتماعی، مبارز و بلندهمت که پدر آموزش‌وپرورش جدید ایران می‌نامندش. در آغاز جوانی برای آموختن روش‌های نوین تعلیم و تربیت به ‌بیروت سفر کرد و پس از سه‌سال به ‌ایران بازگشت و در تبریز به‌ تأسیس دبستان اقدام کرد ولی با مخالفت مکتب‌داران و کهنه‌پرستان روبه‌رو شد و مدرسه‌اش را بستند. ناچار به ‌تهران آمد و مدرسه رشدیه را با شیوه جدید آموزشی تأسیس کرد. وی روزنامه‌هایی با نام «مکتب» و «تهران» منتشر کرد که در آنها مردم را به ‌مبارزه با نادانی، خرافه‌پرستی و خودکامگی فرامی‌خواند، اما این روزنامه‌ها نیز مانند دیگر روزنامه‌های آزادی‌خواه و تجددطلب آن دوره خیلی زود تعطیل شدند. او کتاب‌هایی نیز برای توضیح افکار خود منتشر کرد که «صد درس» از آن جمله است. رشدیه در 97سالگی در قم درگذشت و روی دوش شاگردان مدرسه‌هایش در قبرستان نو، به ‌خاک سپرده شد درحالی‌که نهالی را که کاشته بود، به ‌ثمر نشسته بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.