گزارشی از تمرین نمایش «راپورتهای شبانه دکتر مصدق»
فصل مشترک فرهاد آئیش و دکتر مصدق
مهرانگیز قهرمانی
تاریخ معاصر ایران که از مشروطهخواهی و نخستین جرقههای گذار از سنت به مدرنیته آغاز میشود؛ همواره سوژهها، مضامین، داستانها و ایدههای بسیاری را در اختیار ادبیات نمایشی قرار داده است. بیشتر این ظرفیتها، جذابیتهای زیادی، برای قرارگرفتن در جریان تولید با خود به همراه داشتهاند. ازهمینروست که توجه به شخصیتها، رویکرد تاریخی به مسائل اجتماعی و موضوعاتی از این دست، هر بار در قالب یک نمایش به اجرا درآمدهاند. اصغر خلیلی، یکی از کارگردانانی است که به گفته خود، به تاریخ علاقهمند است و در تعدادی از آثارش برهههایی از تاریخ را مدنظر قرار داده و آنها را به تصویر کشیده است. او در تازهترین اثر خود، به شخصیتی از تاریخ میپردازد که در تعیین مسیر استقلال ایران تأثیر بسیاری داشته؛ شخصیتی به نام «دکتر محمد مصدق». برایناساس قرار است بهزودی نمایشی همراه با بازیگران نامآشنا به روی صحنه برود. نمایشی که مراحل تمرین خود را پشتسر میگذارد. به این بهانه تصمیم میگیرم ساعتی را با گروه اجرائی بگذرانم. دقایقی به ساعت شش بعدازظهر مانده، از در ورودی حراست تالار وحدت عبور میکنم و به سمت طبقه هفتم تالار رودکی میروم. به پلههای ورودی که نزدیک میشوم صدای قدمها و با عصا راه رفتن فردی را میشنوم. به آسانسور نزدیک میشوم فرهاد آئیش را میبینم که بر عصایی چوبی تکیه زده است و منتظر آسانسور است. با دیدن این صحنه نگران میشوم و بعد از احوالپرسی جویای احوالش میشوم. او با همان مهربانی همیشگیاش میگوید عصا به خاطر «مصدق» است؛ او همیشه عصا به دست میگرفت. طبقه هفتم تالار رودکی این روزها به واسطه تمرین گروه نمایش «راپورتهای شبانه دکتر مصدق» روزهای شلوغی را پشتسر میگذارد؛ زیرا گروهی 90نفره هر روز ساعاتی در آن مشغول به تمریناند. به جمع گروه نمایش میپیوندم و به صحبت با آنها میپردازم. از ملیشدن نفت تا مرگ مصدق اصغر خلیلی، نویسنده و کارگردان نمایش «راپورتهای شبانه دکتر مصدق» درباره نگارش و اجرای اثری درباره یکی از مهمترین شخصیتهای تاریخ معاصر ایران، گفت: همیشه به تاریخ علاقهمند بودم، پیش از این هم نمایشهایی با محتوای تاریخی به صحنه بردهام که دورههای متفاوتی از تاریخ ایران را روایت میکرده است؛ اینگونه نیست که یکباره تصمیم به اجرای نمایش تاریخی گرفته باشم. تفاوت این اثر با کارهای قبلیام، پرداختن به تاریخ و شخصیتی معاصر است. خلیلی در رابطه با منابع و تحقیقات گستردهای که برای نگارش این اثر داشته است خاطرنشان کرد: وقتی میخواهیم چنین موضوعی را وارد حوزه نمایش کنیم، بسیار متفاوت خواهد شد؛ زیرا بخشی از تاریخ این سرزمین را مطرح میکنیم که مستندات آن وجود دارد و باید بسیار دقیق باشد. بر این اساس زمان بسیاری از من گرفت که بیشتر آن برای تحقیقات بود. نمایش «راپورتهای شبانه دکتر مصدق» رخدادهای ملیشدن نفت تا زمان مرگ مصدق را دربر میگیرد. نگاه من به این شخصیت، زندگی نامهای نبود؛ نمیخواستم زندگی کسی را بازنگری کنم. کارگردان نمایش «الیورتویست» با بیان اینکه رسانه جایگاهی است که از منظر آن به داستان مصدق توجه میشود خاطرنشان کرد: رسانه به فراخور کار روزمرهام دغدغه ذهنیام است و با مطبوعات درگیر هستم؛ برایناساس جایگاه رسانه در افکار عمومی برایم اهمیت دارد. برای من آزادی بیان در آن دوره جذاب و سؤالبرانگیز بود. آن دوره روزنامه و مجلات متعددی وجود داشته است؛ درواقع شبهآزادی بیانی اتفاق میافتد. به شخصه فکر میکنم رسانهها در این کودتا خیلی تأثیرگذار بودند؛ به همین دلیل از این زاویه دید نمایش را در معرض دید مخاطبانمان قرار میدهم. نگاههای منتقدانه به بازیگر نقش «دکتر مصدق» فرهاد آئیش بازیگر شناختهشده، ایفاگر نقش اصلی این نمایش یعنی «مصدق» است. نقشی که تمام نگاهها به سمت آن است. فرهاد آئیش با تأکید بر حساسیتهای بسیار این نقش گفت: ایجاد چالشهای مختلف، لذت بیشتری به من برای ایفای یک کاراکتر میدهد. همه، پیشفرض و نگاههای منتقدانهای نسبت به این شخصیت خواهند داشت؛ چراکه او فردی است که بسیاری از مردم که اکنون سالمند هستند ممکن است او را دیده باشند. او اضافه کرد: مطالعاتی در رابطه با این شخصیت داشتهام. توانستهام او را درون خودم ببینم اما هنوز به او دست پیدا نکردهام. امیدوارم در سه هفته آینده این اتفاق بیفتد؛ خوشبین هستم. بازیگر فیلم «مکس» در رابطه با چگونگی نقش «مصدق» بیان کرد: میخواهم به او نزدیک شوم. میتوان گفت فصل مشترکی میان خودم و مصدق به وجود آوردم. هرقدر جلوتر میروم سعی در کمرنگکردن خودم و پررنگکردن او دارم. نمایشی به دور از جناحبندی ایرج راد یکی از بازیگران پیشکسوت تئاتر، سینما و تلویزیون، در این نمایش ایفاگر نقش «روزولت» است. او با اشاره به دلایل حضورش در این نمایش گفت: زمانیکه متن را خواندم اول از همه به دنبال آن بودم که ببینم اتفاقات آن نزدیک به واقعیت است یا نه؟ اینکه این رویدادها در آن تاریخ به راستی رخ دادهاند؟ شاید افرادی که سنشان حدود 80 سال است آن زمان و وقایعی که رخ داده را به خاطر بیاورند. نمایشنامه را متنی دیدم که به دور از مسائل سیاسی و بیشتر اجتماعی است. هیچ نگاه تأییدکنندهای به سویی نداشته است و شکلی واقعگرایانه و تحلیلی دارد. این مسئله از نظر من مهم بود. او در بخش دیگری از سخنانش بیان کرد: امیدوارم این اثر بتواند تصویرسازی لازم از آن دوره را داشته باشد. این نمایش نگاه جامع و کلی به تکتک وقایع زندگی مصدق یا گروهها و جناحهای سیاسی نیست، چنین انتظاری را هم نباید از آن داشت. شَمایی از زمان و اتفاقاتی است که رخ دادهاند و آنها را بازگو میکند. نمایش «راپورتهای شبانه دکتر مصدق» نوشته و کار اصغر خلیلی، از 20 تیر در تالار وحدت میزبان علاقهمندان هنرهای نمایشی خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.