خنداندن از روی بیدردی
سیدمجید حسینیزاد
گاهی ناچاری و ناگزیری، راه چارهای درست را در برابر فرد قرار میدهد، هرچند شاید او افتانوخیزان این راه را برود، ولی بهتر از ایستایی و درجازدن است. ماه مبارک امسال از این نظر برای سیمای جمهوری اسلامی چنین شرایطی را ایجاد کرد. به ریشههای شکلگیری شرایط کاری نداریم که شاید بودجه، تغییر مدیریتها، نبود افراد کارآمد و... . باشد، این ریشهها و دلایل هرچه میخواهند باشند، ولی شرایطی مبارک برای سیما ایجاد کردند. سیما از تمسک به سریالهایی که عمدتا بیانیه اخلاقی بودند تا پیامی در قالبی فکرشده و هنری یا هزلوهجوی در لباس طنز دست کشید و به تاکشو، مستند و... که سالها جایشان خالی بود، روی آورد که هرچند اکثرا ضعیف بودند، ولی شروع خیری است. ضعیف بودند چون خلاقیتی در آنان نبود، مثلا برنامهای که سالهاست با خوبوبدش پخش میشود و سبکوسیاقی یافته است، حتی در رنگ دکور نیز از سوی برنامههای مشابه تقلید شده بود، مضمون و موضوع که جای خود دارد. با همه ضعف برنامهها مثل دخالتدادن مخاطب بهضرب جایزه و نه جذبش به مشارکت از روی علاقه که نوعی آغاز به اینتراکتیوکردن برنامههاست، ولی این حرکت بدعت خیری است. نگاهی به سریالهای پخششده بیشتر مؤید نظر بالاست. چند سریال تکراری که پخش آنها و مقایسهشان با سریالهای معدود بار اول، نشانگر چرخیدن در بر همان پاشنه قبل است؛ سریالهایی با روایتی خطی که هیچ فکر و تمهید زیباشناسانهای آن را شکل نمیدهد و حمایت نمیکند و صرفا مصورکردن خطی یک واقعه است؛ مضمون تکراری و بارها تکرارشده اخلاقی از نوع نصایح آقامعلم که میداند و باید بیاموزد و بخواهد از کسی که نمیداند و گریزپاست، پرداختن به خیر و شر در سادهترین صورت دوتایی و مقایسهای ممکن، پسر بد، کارمند بد، زن بد، کاسب بد و... در برابر نوع خوبش، زنان ابژههای همیشه گریان و نگران مردان، مرد داستان یا رستم است یا شغاد، پهلوان است و زورخانهبرو یا پهلوان بوده است و جامعه مدرن و مقتضیاتش او را استحاله کرده و ندای بازگشت به سنن پهلوان را درک نمیکند. هرکدام از این مضامین به جای خود نیکو است، ولی در سریال بحث پرداخت و ارائه است؛ پرداختی با زبان ویژه و نشانهشناسانه فرهنگی که در قالبی زیباشناختی و تحلیلی عرضه میشود و اثر میگذارد. زیباشناسی بخش هنری کار است که میتواند سطحی یا تحلیلی باشد. در هنر سطحی صرفا قصهای با استانداردهای مورد درخواست کارفرما بیان میشود و خلاص، ولی هنر تحلیلی یعنی عرضه درک و دریافت جهان زیسته هنرمند برای ایجاد هیجان یا دریافتی در ناخودآگاه مخاطب. قصه گویی برای خوابکردن نیست، گاهی خنداندن از روی بیدردی خوابکردن است که وظیفه سیما بهعنوان یک دانشگاه عمومی نیست. سیما باید شناخت بدهد و معرفت بیفزاید و سریال که بازنمایی زندگی است، باید مانند خطشکنی باشد که معبری را میگشاید تا بقیه انجام وظیفه کنند. بههمیندلیل سریالها اندک هستند و توجیهکنندگان- برنامههای توضیحی- فراوان. سریالهای امسال سیما نیز مانند گذشته بود و انشاءالله در سالهای آتی شاهد روایتهای تحلیلی از زندگی باشیم تا به دنبال آن برنامههای مستند، تاکشو، گیمشو و... خود را توجیه کنند، سبکوسیاق خود را بیابند و به جای یک شکلشدن برنامهها و بازی با احساسات مخاطب، با اشکال متفاوت و مؤثر هنری و پرمخاطب روبهرو باشیم.
تدوین مستند «سهراب شهیدثالث» به پایان رسید امید عبدالهی، تهیهکننده و کارگردان مستند بلند «سفر طولانی سهراب» که پرترهای درباره «سهراب شهیدثالث» فیلمساز فقید و برجسته ایرانی است، از پایانِ فرایند تدوین این پروژه خبر داد. به گزارش روابطعمومی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، این مستند پرتره که مراحل پژوهش و تولید آن از ابتدای سال 1393 آغاز شده، بر یکی از مهمترین دورههای زندگی «سهراب شهیدثالث» یعنی مقطعی که وی موفق به ساخت دو فیلم مهم «یک اتفاق ساده» و «طبیعت بیجان» میشود، تمرکز دارد و به ارتباط میان آثار این فیلمساز پیشرو و مسیر پُرفرازونشیب زندگیاش میپردازد. امید عبدالهی درباره روند تولید این فیلم مستند که بیش از دو سال به طول انجامیده، اظهار کرد: شخصیت منحصربهفرد سهراب شهیدثالث و جایگاه ویژه فیلمهایش در تاریخ سینمای ایران از یک سو و مهاجرت او و نداشتن دسترسی مناسب به منابع تحقیقاتی و آرشیوی از سوی دیگر، باعث شد مراحل پژوهش و نگارش فیلمنامه زمانی بسیار طولانی را به خود اختصاص دهد. وی افزود: یکی از مهمترین چالشهایی که ما در مسیر ساخت این پروژه با آن روبهرو بودیم، فرم ساختاری فیلم بود که از ابتدا برای آن انتخاب کرده بودیم؛ به این معنا که تصمیم گرفتیم فیلم را با رویکردی روایی بسازیم و از گنجاندن هرگونه مصاحبه و گفتوگوی مستقیمی در آن خودداری کنیم که همین امر باعث طولانیشدن روند تولید کار شد. عبدالهی تصریح کرد: در این فیلم مستند که در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی تهیه میشود، برای اولینبار از عکسها و فیلمهای آرشیوی دیدهنشدهای از زندهیاد «سهراب شهیدثالث» هم رونمایی خواهد شد. وی در پایان گفت: درحالحاضر کار صداگذاری، ساخت موسیقی و دیگر مراحل فنی این مستند بهطور همزمان در حال انجام است و امیدوارم نخستین نمایش رسمی آن در دهمین جشنواره بینالمللی سینماحقیقت باشد. گفتنی است که امید عبدالهی با مستندهایی چون «شیوه شاغلام»، «بوی بنفشه»، «طبیعت نیمهجان» و «برندگان» در دورههای پیشین جشنواره سینماحقیقت حضور داشته است. عوامل تولید مستند بلند «سفر طولانی سهراب» عبارتاند از: پژوهشگر، نویسنده، کارگردان، تدوینگر و تهیهکننده: امید عبدالهی؛ تصویربردار: رضا تیموری؛ صدا: حسن شبانکاره؛ دستیار کارگردان و برنامهریز: میثم عباسی؛ موسیقی متن: عماد جلالی؛ طراح گرافیک: سعید رضوانی؛ تهیهشده در: مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.