كمپين «بهبود خدمت سربازي» صداي اعتراض مردم بود
سعید برآبادی: چه زود یازده روز گذشت از آن پیچِ مرگ در جاده نیریز، روزها گذشت و در همین روزها، انواع یادبودها برای آن سربازان برگزار شد، یادبودهایی که بیشتر از آنکه نشانهای از حمایتهای دولتی داشته باشند، کاملا خودجوش و مردمی بودند؛ از خبردار ایستادن دوساعته یک بازيگر خوزستاني تا شستوشوی رایگان لباسهای خدمت در یکی از خشکشوییهای کرمان. کوچههای شهرهای مختلف حجله بستهاند بر این عزا اما دیگر کسی نگران خدمت آنهایی که پر کشیدهاند نیست، همه نگران آینده وضعیت سربازی هستند. برای یکبار هم که شده، بغض مردم از یک فاجعه تلخ، آنها را وادار کرده گلههای خود را از سیستم سربازی در ایران بیان کنند. آنها خواستار تغییرات و بهبودی در روند سربازی هستند؛ تا ارج و قرب سربازها این چنین بهسادگی از میان نرود. کمپین «بهبود خدمت سربازی» هم همین خواسته را دارد؛ کمپینی که آبان دو سال پیش به راه افتاد و در جریان درگذشت این سربازان، شبانهروزی مشغول فعالیت بود تا بلکه بتواند گوشهای از دلنوشتهها و گلههای مردمی را در سطح وسیعتری منتشر کند و اینطور به مسئولان یادآور شود، وقت آن رسیده برای بهبود شرایط آن دست به کار شد. گفتوگو با چند نفر از اعضای این کمپین که به دلایلی نمیتوان نامشان را اینجا ذکر کرد، شاید نهتنها اعلام همدردی «شرق» با خانواده آن سربازان نگونبخت باشد بلکه تلاشی است برای کشف راههای مسالمتآمیز درخواست بهبود شرایط خدمت زیر پرچم. دنبال حذف سربازی نیستیم «اصلیترین مطالبهای که در این کمپین به دنبال آن بودهایم، بهبود شرایط خدمت سربازی بوده است و نه حذف سربازی چرا كه زيرساختهاي كنوني به شكلي نيست كه بتوان به سمت حذف سربازي رفت. توقع زیادی هم نداریم؛ میخواهیم حقوق سربازان در حوزههای مختلف رعایت شود، از خدمات اجتماعی که محق گرفتن آن هستند بهرهمند شوند و هر روز به بهانهای قانون خدمت سربازی تغییر نیابد که این کار باعث افزایش اضطراب سربازان از تبعیضهای بهوجود آمده خواهد شد». این جملهها شروعکننده بحث است. دو جوانی که از میان اعضای کمپین بهبود خدمت سربازی به تحریریه «شرق» آمدهاند، آرام و منطقی حرف میزنند و فهرستی از مطالبات و دستاوردهای کمپین را با ما در میان میگذارند. یکیشان میگوید اولینباری که به سازمان نظاموظیفه در میدان سپاه مراجعه کرده، صف طویلی از مشمولان جلوی یک دریچه کوچک ایستاده بودند. نوبت به او که رسیده، متوجه شده این صف طویل برای گرفتن فرمی یکسان است، همانجا به ذهنش میرسد آن طرف خیابان از این فرم کپی بگیرد تا دیگر بچهها توی صف نمانند. جرقه ایجاد کمپین هم از همینجا شروع شده، از اینکه میشود، برخی از مسائل و مشکلاتی که به نظر میرسد با ذات سربازی عجین شدهاند را کناری گذاشت و راهی منطقیتر برگزید: «براساس مطالباتی که در این کمپین به دنبال آن بودهایم، کار را در دو لایه پیش بردیم، لایه اول پرداختن به قانونگذاری در این حوزه بود که وضعیت اقتصادی، اجتماعی، خانوادگی، کارآفرینی و... را در بر میگرفت و لایه دوم خود سربازها بودند». اعضای ذکور این کمپین، یا سربازی رفتهاند یا معاف شدهاند و بههمینخاطر در این کمپین کسی به فکر حل مشکل خودش نیست و همه سعی میکنند با زدن از کار روزانه خود، نقشی اجتماعی در بهبود شرایط خدمت سربازی داشته باشند و این باور را در دو گروه مختلف ایجاد کنند: «سؤال ما این بود که اگر همه از وضعیت خدمت نظاموظیفه ناراضی و شاکی هستند، چرا کسی در این زمینه اقدامی نمیکند. باید قدمبهقدم با موشکافی وارد میشدیم و واقعیتهای مطالعهشده را مدنظر قرار میدادیم تا از سربازی که برخی به آن یک نوع «بیگاری» میگفتند، برسیم به این جا که سربازی باید نوعی خدمت برای حل مشکلات کشور باشد. حتی سعی کردیم نگاه به سرباز، پادگانی نباشد، بلکه در شرایط فعلی حتی میشود از سربازان در حوزه اقتصاد مقاومتی هم استفاده کرد». رسانهای برای بیرسانهها تصمیم به راه اندازی سایت و حضور در شبکههای اجتماعی هم از همینجا شروع میشود؛ اکانت «صدای سرباز»، صدهاهزار پیام را از اقصی نقاط جهان دریافت میکند، از دغدغههای مادران و پدران گرفته تا مشکلات شخصی سربازانی که در نیمه راه خدمت هستند و این کمپین به دنبال نظامبخشیدن به این دغدغهها و بدلکردنشان به یک مطالبه اجتماعی و عمومی است: «در این دو سال، کم فحش نخوردهایم، فکر میکنند این پشت، دکانی راه انداختهایم! آنقدر در ایران برای همدیگر کم قدم برداشتهایم که باور کار اینچنینی برای همدیگر، محال به نظر میآید. از طرف برخی ناامیدها هم فحش خوردهایم، انگار که مردم هیچ امیدی برای تغییر شرایط سربازی نداشته و ندارند و فکر میکنند ما الکی دلخوشیم که با چند تا انیمیشن میخواهیم قوانین صد ساله را تغییر بدهیم. اما تا دلتان بخواهد پیام تشکر و دعا داشتهایم». به گفته آنها: «اکثر قریب به اتفاق نظامیها هم معتقدند که سربازی فلسفه درستی دارد اما شیوه اجرای آن غلط است؛ آنطورکه حتی مقام معظم رهبری هم گفتهاند که من به وجود سربازی معتقدم و به شیوهاش منتقد». نمایندگان مجلس هم بعد از ماجرای کشتهشدن سربازان 05 کرمان، از اعضای این کمپین برای مشورت دعوت کردهاند. آنها تمایلی به گفتن تصمیمات این جلسه ندارند اما خوشحالاند که اگر یک روزی درخواست میکردند که نهادهای مختلف آنها را بپذیرند و حرفشان را گوش دهند، امروز همان نهادها به دنبال دعوتشان هستند: «انصافا نمایندگانی که در این جلسه حضور داشتند، ترکیب خوبی بودند و فکر میکنیم جلسه مثبتی بوده. حداقل از وضعیت قبل بهمراتب بهتر است که صد بار میرفتیم، طرح مینوشتیم و نظر میدادیم اما بینتیجه میماند». صحبت از یک تابو صحبتکردن درباره سربازی سالها یک تابو بوده اما حالا اعضای این کمپین دربارهاش نهتنها حرف میزنند بلکه از امکانات رسانهای برای بیان نظرات مردم هم استفاده میکنند. حال سؤال اینجاست که چطور میشود اینطور بیپروا وارد شد و حرف از بهبود سربازی زد: «سربازی یکی از موضوعاتی بود که بهخاطر وابستگی ظاهریاش به موضوع امنیت ملی یک نوع حاشیه امن پیدا کرده بود، درحالیکه نسبت سربازانی که از مرزهای کشور پاسداری میکنند در برابر کل سربازانی که در نهادها، ارگانها و سربازخانهها دوره خدمت خود را میگذرانند، تقریبا هشت درصد است. بحث فروش سربازی در حوزه سربازان غایب که مطرح شد، اولین ضربه را وارد کرد و دیگر بحث خدمت مقدس به میان نیامد، حالا هم که اتفاق ناگواری برای سربازان 05 کرمان افتاده کاملا این دیوار امنیت را شکسته و این فضا را ایجاد کرده که مردم مشکلات خودشان را در حوزه سربازی بیان کنند. شاید دراینمیان، کمپین ما بیشتر یک رسانه بود برای مردمی که رسانه نداشتند و حتی در رسانههای رسمی کشور هم این امکان را پیدا نکرده بودند که حرف خود و نقطهنظرشان را درباره سربازی بیان کنند». کارمان از سیاست جداست یکی از اعضای کمپین که برای گفتوگو به «شرق» آمده، لبخند آرامی میزند و میگوید: «آدمهایی بودهاند که با شعارهایی درباره سربازی آمدهاند اما قصدشان خیر نبوده و تلاش صادقانهای نداشتهاند، ولی ته دل ما معلوم است که داریم برای چه این کارها را انجام میدهیم، میخواهیم باورهای غلطی که راجع به سربازی و سرباز وجود دارد را از بین ببریم و طبیعی است که نیت سیاسی نداریم چون اگر میداشتیم الان باید اسم ما همهجا مطرح میشد درحالیکه هیچکس نمیداند حتی اسم ما چیست که بعدها بخواهیم به نحوی از آن بهرهبرداری کنیم». میگویند هدفشان این بوده که با دولت و مردم، دیالوگ تازهای از دريچه موضوع اجتماعي و فراجناحي سربازي برقرار کنند: «به مردم بگوییم اینقدر ناامیدانه درباره سربازی حرف نزنید و اگر تا به امروز، هر کسی قدمی در این راه برمیداشت، امروز بسیاری از مشکلات حل شده بود». باور غلطِ من رفتهام پس تو هم برو! آنها گروهی هستند که به طور غیررسمی، مزه دهان جامعه را درباره سربازی چشیدهاند؛ میدانند که خانوادهها چطور و کجا تحت فشار قرار میگیرند و چرا با وجود مشکلات و خاطرات تلخی که هرکدام ما از سربازی خود یا اعضای خانواده خود داریم، درباره آن سکوت میکنند: «میدانید یک تصور عمومی هست که مردم میگویند چون ما رفتهایم سربازی، بقیه هم باید بروند. درحالیکه یک زمانی به سربازها بها میدادند و از آنها در تاکسیها، اتوبوسها، برنامههای عامالمنفعه و... بهرایگان پذیرایی میکردند. 19 سرباز کشته شدهاند و راننده تاکسی با آنها همدردی میکند اما راضی نمیشود یک سرباز را رایگان جایی ببرد». لابد انیمیشنهای این کمپین را دیدهاید، انیمیشنهایی که به مشکلات سربازی میپردازد و خیلی غیرمستقیم و به دور از شعار، واقعیت داخل پادگانها را نشان میدهد. کمپین بهبود سربازی از این دست فعالیتهای رسانهای کم ندارد و آنطورکه مسئولانش میگویند توانستهاند مخاطبان گستردهای هم جذب خود کنند: «تولید رسانهای کمپین ما واقعا زیاد است و شاید از معدود رسانههایی باشیم که به همان اندازه که تولید رسانهای داریم، دیده میشویم. بعضی از پستهای ما در تلگرام سه میلیون بار دیده میشوند. این نشان میدهد که مردم تا چه حد نسبت به مسئله سربازی حساساند». تلاشهای این کمپین در عین ناامیدی مردم چندین بار به بار نشسته؛ آنها توانستهاند طوماری با هزارو 200 امضا برای تسهیل سربازی کارآفرینان به بنیاد نخبگان بفرستند و جواب بگیرند، توانستهاند در دانشگاه تهران همایشی برگزار کنند و از مسئولان نظام بخواهند تعریف خود را نسبت به سربازی اعلام و حتی تغییر دهند. تشکلهای دانشجویی در بسیاری از دانشگاههای مهم تهران به جمع یاران این کمپین پیوستهاند و بعد از گذشت یک قرن، سربازی به مسئله روز جامعه بدل شده که تغییر و بهینهسازی آن از مطالبات مردم و دانشجویان شده است: «دیالوگ مشترک کمپین ما با دولت این است که خدمت به کشور بههیچعنوان بد نیست و باید تلاش کنیم تا دوره سربازی به خدمتی واقعی برای کشور بدل شود». خاطرات یک روز تلخ بحث به اینجا که میکشد، آنها خاطرات آن روز تلخ را مرور میکنند که به فاصله زمانی چند ساعت از کشتهشدن 19 سرباز در جاده نیریز، شبکههای مجازی پر شدند از صدای اعتراض جامعه: «در آن روز خاص، یک اتفاق تلخ افتاد، اتفاقی آنقدر تلخ که واقعا سکوت جایز نبود؛ اما رسانهها سکوت کردند و این سکوت بهقدری برای مردم سنگین بود که احساساتشان فوران کرد به سمت شبکههای مجازی. هیچکس در ساعتهای اول تسلیت نگفت، هیچکس نگفت در این حادثه که اصلا سیاسی نبود، چرا مردم این حق را ندارند که از مسائلی که در حق این سربازها رفته، حرف بزنند و اینطور درددلها در شبکههای مجازی آغاز شد. ما در کمپین، خبر این اتفاق را منتشر کردیم و در 48 ساعت بعد، فقط دو ساعت خوابمان برد چون مردم هجوم آورده بودند به شبکههای مجازی و میخواستند نظرات و حرفهایشان را یک جایی منتشر کنند». آنها میگویند که طبیعی است مردم با آمدن در میدانهای اصلی شهرهایشان بخواهند در سوگ این ضایعه اسفناک شرکت کنند چراکه «روش مردم عادی برای تسلیت همین است، منتها اتفاقی که افتاد این بود که بیرونآمدن و تجمع مردم در خیابانها نیاز به هماهنگی نیروی انتظامی داشت؛ چراکه این نیرو مسئول برقراری امنیت تجمعهاست».اگر روزی اعضای این کمپین از کانالهای تلگرامی سطح پایین تقاضا میکردند با انتشار تبلیغ کانال کمپین، آنها را بیشتر با مردم آشنا کنند، امروز کمپین بهبود سربازی یکی از پربازدیدترین کانالهای تلگرامی، صفحات اینستاگرامی و دیگر شبکههای مجازی را به خود اختصاص داده تاجاییکه اعضای این کمپین میتوانند بگویند: «در اين مدت بزرگترين دستاورد ما، ايجاد توجه در ميان مردم بود، ما سعي كرديم به آنها كمك كنيم تا در كنار هم قرار بگيرند و براي بهبود سربازي تلاش كنند يا لااقل در افزايش كيفيت اين وظيفه عمومي مشاركت داشته باشند.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.