نگاهي به «۵۰کیلو آلبالو»
لحاف چهلتکه مانی حقیقی
سیدمحمدرضا فهمیزی
واقعیت این است که فیلم مانی حقیقی اصلا در حد نقد نیست چون نه محتوایی دارد که قابل بحث و تحلیل باشد، نه اصول درام در آن رعایت شده است و نه به لحاظ شکلی هم حاوی هیچ بداعت یا ویژگی خاصی است. طبیعتا این نوشته هم نمیتواند نقد باشد، تنها اشارهای است کوتاه به برخی ایرادات اساسیای که سبب شده «50کیلو آلبالو» فیلم بسیار بد و ضعیفی شود. قطعا هیچ منتقدی در هیچکجای دنیا معتقد نیست که همه فیلمها باید هنری و روشنفکرانه باشند و فقط از این تیپ فیلمها دفاع کند. بسیاری از فیلمهای ساختهشده برای مخاطب عام هم مورد ستایش فراوان منتقدان بزرگ (چه در ایران و چه در سایر نقاط دنیا) قرار گرفتهاند اما مشروط به اینکه بر پایه اصول و فونداسیون درستی بنا شده یا بهطور خلاصه شخصیت داشته باشند؛ چیزی که فیلم مانی حقیقی قطعا فاقد آن است. چون ملغمهای از تصاویر عمدتا نامرتبط با هم است که تنها با یک هدف کنار هم قرار گرفتهاند: فروش هرچهبیشتر به هر قیمتی. بههمینخاطر از هر ترفندی برای رسیدن به این هدف استفاده کرده است از جمله: حضور تعداد زیادی از بازیگران کمدی بهویژه بازیگران سریالهای عامهپسند تلویزیونی، شوخیهای جنسی کلامی، شوخیهای قدیمی و کلیشهای مانند: چلاندن دستمال پر از اشک چشم در یک سطل بزرگ یا فینکردن با صدای بلند (که مربوط به زمان لورل و هاردی است)، استفاده از انواع آهنگهای مطربی و لسآنجلسی معروف تماشاگرپسند، وجود تیپهایی فانتزی نظیر: پدر و مادر آیدا، عروشا، قاضی، مانی توحیدی و... برای جذب تماشاگر درحالیکه عملا سبب دوپارهشدن فیلم شده چون معلوم نیست 50کیلو آلبالو فیلمی رئال است یا فانتزی، خریدرفتن داوود و آیدا بعد از طلاقشان، آن هم با ژستهای مانکنی جلو پرده سفید که اصلا معلوم نمیشود این صحنه به لحاظ منطق داستانی چه کارکرد و ضرورتی در فیلم دارد؟ عبور از خطقرمزها از جمله: حضور جوان اول فیلم با زیرپیراهن رکابی و لباس زیر در کنار دختر جوان قصه و... . چنین ملغمهای طبیعی است که حاصلش یکی از ضعیفترین فیلمفارسیهای تاریخ سینمای ایران شود؛ چیزی که خود مانی حقیقی با نمایش تیزر فیلم «نخلستان هوس» که توسط پدر آیدا ساخته شده، در بخشی از فیلم به تمسخر آن میپردازد. مهمترین مؤلفههای فیلمفارسی یکی نقش پررنگ تصادف و اتفاق در شکلگیری و پیشبردن داستان (به دلیل نداشتن منطق داستانی که البته آن هم ریشه در فیلمنامههای بسیار ضعیفی دارد که شاید اصلا نشود به آن فیلمنامه گفت و بزرگترین ضعف سینمای ایران در تمام طول تاریخ خود بوده است) و دو دیگر، پایان خوش است. در فیلم مانی حقیقی، تصادف، اسکلت اصلی داستان را از آغاز تا پایان آن تشکیل میدهد. قصه اصلی (ازدواج صوری آیدا و داوود) که از کلیشهایترین قصههای فیلمفارسی در طول تاریخ است، با مجموعهای از تصادفهای پیدرپی شکل میگیرد شامل: ریختن آبآلبالوها روی لباس داوود در مراسم عروسی مرجان (که بسیار هم این صحنه ضعیف و ساختگی اجرا شده است)، درآوردن لباسهای داوود توسط دوستش و بردن او به یکی از اتاقها که تصادفا داماد تحتتعقیب پلیس هم به همانجا میآید (در آن خانه مجللی که منطقا باید اتاقهای زیادی داشته باشد)، ورود آیدا و عروس به همان اتاق و قفلکردن در اتاق توسط عروس (باز هم، معلوم نیست به چه دلیلی، چون داماد که منطقا نباید دوباره به همان خانهای که از آن فرار میکند برگردد)، رو در رو شدن آیدا که سوار جیپ شده و داوود در خیابان بهصورت تصادفی و نهایتا تصادف آنها با ماشین پلیس که منجر به بازداشت و انتقال آنها به دادگاه و آغاز ماجرا میشود. البته در ادامه هم همین تصادفها، داستان را جلو میبرند از جمله: فوت محضردار پیر (درحالیکه روز پیش حالش کاملا طبیعی بود) که زمینهساز سفر آنها به آبادان برای گرفتن شناسنامه المثنی برای آیدا و سپس دلباختگی او و داوود میشود. نهایتا پایان داستان را هم یک تصادف تعیین میکند یعنی پیداشدن قرصهایی که مانی توحیدی (پژمان جمشیدی) برای خودکشی خورده در کیف علی صادقی و کنجکاوی مرجان، همسر او، درباره خواص آن قرصها، خبردادن به داوود که او هم طبق قاعده معروف فیلمفارسیها در آخرین لحظه میرسد و مانع از دستیابی آدمبَده داستان به هدف شوم خود و پیروزی خوبی بر بدی میشود. فیلم کمدیساختن (البته اگر بلد باشی) چیز بدی نیست، فیلم تجاریساختن هم (که مانی حقیقی در مصاحبههایش اعلام کرده هدفش از ساخت این فیلم بوده) کار بدی نیست. اما طبعا هر کاری، در هر زمینهای قواعد و چارچوبی برای خودش دارد. کاش «حقیقی» اگر اعتبار خودش برایش مهم نبود دستکم برای حفظ اعتبار نام فامیلی بزرگش، دقت و زمان بیشتری را صرف این کار میکرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.