دشواری پژوهشهای بینالمللی
آینده نامعلوم همجوشی
مهسان زرکوب
اکنون که شهروندان انگلیس به خروج این کشور از اتحادیه اروپا رأی دادهاند، ممکن است همکاریهای علمی بینالمللی این کشور با دیگر کشورهای عضو اتحادیه کمرنگ شود و حتی اتحادیه اروپا، کمکهای مالی به دانشمندان و مؤسسههای علمی انگلستان را قطع کند. هرچند خروج از اتحادیه برای همه دانشمندان و مؤسسههای علمی نگرانکننده است، اما این موضوع برای پژوهشهای همجوشی، بسیار نگرانکنندهتر است. تجهیزات بزرگترین آزمایشگاه همجوشی اروپا (که به اختصار جت نام دارد)، درست زیر آکسفورد انگلستان قرار دارد. رأی به خروج انگلستان از اتحادیه اروپا، مشکلاتی را برای این مؤسسه پدید میآورد که درنتیجه، پژوهشهای علمی مربوط به طراحی و ساخت رآکتور آزمایشی گرماهستهای بینالمللی (بهاختصار ITER یا آیتر) که هماکنون مراحل ساخت را در جنوب فرانسه میگذراند، با موانعی روبهرو خواهد شد. بیشتر این پژوهشها در مؤسسه انرژی همجوشی جت با نام مرکز «کالام» انجام میشود. «استیو کاولی»، مدیر این مرکز، میگوید: «خروج از اتحادیه، ما را بهشدت آسیبپذیر میکند». با اینهمه، برخی هم میگویند شاید نتیجه همهپرسی و خروج از اتحادیه تأثیر چندانی بر فعالیتهای این مرکز نداشته باشد و فعالیت مؤسسههای پژوهشی پاناروپایی چندان تحتتأثیر وضعیت سیاسی قرار نگیرد، زیرا اتحادیه اروپا نظارت چندانی بر این مراکز ندارد. این مراکز شامل آزمایشگاه فیزیک ذرات سرن در ژنو سوئیس، سازمان فضایی اروپا در پاریس (که یک مرکز فناوری در کالام نیز دارد)، رصدخانه جنوبی اروپا در گارچینگ آلمان و آزمایشگاه بیولوژی مولکولی اروپاست که یک مؤسسه بیوانفورماتیک در کمبریج انگلستان دارد. اما وضعیت همجوشی تا حدودی متفاوت است. بخش هستهای اروپا (که اوراتم نام دارد)، مبالغی را به کنسرسیومی از آزمایشگاههای ملی و گروههای دانشگاهی (که یوروفیوژن نام دارد)، پرداخت میکند تا به آزمایشهای مربوط به همجوشی هستهای را انجام دهند. هدف بیشتر این آزمایشگاههای ملی و گروههای دانشگاهی، کمک به پروژه آیتر است. یوروفیوژن برای انجام این فعالیتها به مدت پنج سال، (از 2014 تا 2018)، مبلغ 424 میلیون یورو دریافت میکند. 283 میلیون یورو دیگر نیز به مرکز کالام پرداخت میشود تا پژوهشهای مربوط به آیتر را انجام دهد. جت بزرگترین توکاماک جهان است. توکاماک رآکتور همجوشی دوناتشکل (حلقهای شکل) مانند آیتر است. بخش درونی این دستگاه مانند آیتر از بریلیوم و تنگستن پوشانده شده است. گفتنی است رآکتور گرماهستهای آزمایشی بینالمللی، بزرگترین طرح یک رآکتور همجوشی هستهای است که تاکنون طراحی و بر پایه محصورسازی مغناطیسی بنیاد نهاده شده است. برای آغاز فرایند همجوشی، نیاز است سوخت همجوشی را که از دوتریم و تریتیوم تشکیل شده است، تا دماهای زیاد حرارت دهیم. این دما نزدیک صد میلیون درجه سانتیگراد است. یکی از روشهای پیشنهادشده، محصورکردن پلاسما با استفاده از میدان مغناطیسی است.تأسیسات اصلی این پروژه در فرانسه قرار دارد. آیتر بزرگترین توکاماک ساختهشده در تاریخ خواهد بود. هماکنون تجهیزات جت را آزمایش میکنند تا دریاباند زمانی که هیدروژن، دوتریم و تریتیم را جداگانه وارد این دستگاه میکنند، چه رفتاری دارند. درنهایت هم در سال 2019، مخلوط دوتریم و تریتیم را وارد دستگاه میکنند. با توجه به تأمین بودجه بیشتر این پژوهشها، باید منتظر ماند تا دید در آینده مسیر پژوهشهای بینالمللی به چه سمتوسویی میرود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.