ترکیه و روسیه در راستای بهبود روابط گام برمیدارند
عقبنشینی سلطان
ترکیه کمی دیر اما شتابان به سمت بهبود و مرمت روابط دیپلماتیک خود پیش میرود، تنها ساعاتی پس از اعلام عادیسازی روابط ترکیه و اسرائیل پس از شش سال، خبرهایی مبنیبر عذرخواهی «رجب طیباردوغان»، رئیسجمهور ترکیه از «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری روسیه، بهدلیل سرنگونی جنگنده سوخو24 در ماه نوامبر و کشتهشدن خلبان روسی منتشر شد؛ جنگندهای که به ادعای ترکیه، حریم هوایی این کشور را نقض کرده بود اما روسیه مدعی بود این هواپیما در درون حریم هوایی سوریه پرواز میکرده است. با سرنگونی این جنگنده روابط دو کشور فلج شد، کرمیلن واردات موادغذایی ترکیه را تحریم کرد، سفر بدون ویزا به روسیه را برای ترکها متوقف و آژانسهای گردشگری روسی را از ارائه تورهای مسافرتی به ترکیه منع کرد. پوتین مصرانه میگفت تا زمان عذرخواهی ترکیه از روسیه بابت سقوط این جنگنده، همه این تحریمها به قوت خود باقی میمانند. دوشنبهشب، کرملین بخشهایی از نامه رئیسجمهوری ترکیه را روی وبسایت خود منتشر کرد که در آن آمده است: «مایلم همدردی و تأسف عمیق خودم را خطاب به خانواده خلبان درگذشته ابراز کرده و بگویم متأسفم. مرا در غم و اندوه آنها شریک بدانید». به گفته «دیمیتری پسکوف»، سخنگوی کرملین، اردوغان همچنین گفته آماده همکاری با روسیه در مبارزه با تروریسم و حل بحرانهای منطقهای است. «بنعلی ییلدیریم»، نخستوزیر ترکیه، هم روز دوشنبه گفته بود پیشرفتهای خوبی در ارتباط با روسیه حاصل شده ولی از بیان جزئیات آن خودداری کرد. بنعلی که روز دوشنبه گفته بود ترکیه اگر لازم باشد به خانواده قربانیان حادثه سرنگونی جنگنده روسی هم غرامت میپردازد، روز گذشته با رد این ادعا گفت ترکیه فقط به خاطر این حادثه اظهار تأسف کرده است. تنش در روابط روسیه و ترکیه در حالی بالا گرفته بود که به خاطر اقتدارگرایی فزاینده اردوغان در درون ترکیه و از دیگر سو بحث و جدل با اروپا درباره بحران مهاجران و شکست استراتژیهای ترکیه در سوریه، رئیسجمهوری ترکیه بیش از هر زمان دیگری منزوی شده بود. ازهمینرو اقدام روز دوشنبه او را میتوان تلاشی در راستای جبران این آسیبها تلقی کرد. ترکیه در چند سال گذشته با پشتکردن به استراتژی قدیمی خود یعنی «تنش صفر با همسایگان» تا جایی پیش رفته بود که حتی یکی از همسایگانش هم از مجادله و تنش جان سالم به در نبرده بود و شاید بتوان گفت قطر و عربستان سعودی تنها دوستان واقعی این جمهوری بودند. ترکیه تحت رهبری اردوغان در سالهای گذشته، دوستی با همسایگان مسلمان خود را در پیش گرفت اما محاسبات ترکیه بهویژه در سوریه اشتباه از آب درآمد و از زمان آغاز بحران سوریه، آنکارا بارها قدرتهای منطقه یا فرامنطقهای درگیر را برای برکناری «بشار اسد»، رئیسجمهوری سوریه تحت فشار قرار داده است. بحران سوریه حتی تا حدودی آنکارا را در مقابل متحد قدرتمندش یعنی ایالات متحده قرار داد و اردوغان، از واشنگتن به دلیل همکاری با نیروهای کُرد علیه داعش انتقاد کرده، هرچند ترکیه خود به دلیل عبورومرور آزادانه شورشیان و تروریستها در مرز این کشور با سوریه مورد انتقاد قرار گرفته است. با این همه، به نظر میرسد بازگشت به روسیه و عذرخواهی اخیر اردوغان از پوتین فارغ از موضعگیریهای سیاسی مرسوم است و دراینباره مشکلات اقتصادی نیز بر این موضعگیری سایه افکنده است. اگرچه تجارت بین دو کشور بهدلیل فروش نفت و گاز روسیه به ترکیه به طرز چشمگیری به نفع مسکو بوده، اما ترکیه نیز از این دادوستد بیبهره نمیماند؛ بیش از سه میلیون روسی هر سال از ترکیه دیدن میکردند که پس از آلمان، دومین گروه بازدیدکنندگان خارجی از این کشور را تشکیل میدادند و بههمیندلیل رویبرگرداندن آنها از ترکیه در چند ماه اخیر، خسارات قابلتوجهی به صنعت گردشگری این کشور وارد کرده است. برای مثال، سفر گردشگران روس به آنتالیا که محبوبترین مقصد گردشگری آنهاست، در ماه ژوئن نزدیک به 99 درصد کاهش پیدا کرده است. بر پایه آخرین اطلاعات رسمی در ماه آوریل، فقط 31 هزار گردشگر روسی از ترکیه دیدن کردهاند که نسبت به سال گذشته حدود 79 درصد کاهش یافته است. با وجود مشکلات اقتصادی روبهرشد ترکیه، به باور بسیاری از تحلیلگران، علت اصلی تصمیم ترکیه به بهبود روابط با اسرائیل و روسیه، نیاز وجودی به بقاست. عدالت و توسعه تحت رهبری اردوغان بهتازگی برنده انتخابات شده، اما با شورشهای داخلی، اقتصاد شکننده و فهرست بلندبالایی از دشمنان، ادارهکردن یک کشور سخت است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.