|

منتقد تاناکورا و استراتژی نخ‌نما

میثم محمدی

اصطلاح رایجی در محاوره‌های روزمره جامعه وجود دارد به نام «تاناکورا». این اصطلاح درباره البسه دست‌ِدومی به کار می‌رود که در فروشگاه‌هایی خاص به فروش می‌رسند. اجناس خارجی که یک‌بار در جغرافیایی دیگر تن‌به‌تن چرخیده و حالا از مرزهای کشور مبدأ خارج شده و در جای دیگری با یک اتوکشیدن و تمیزشدن، هویتی مجدد می‌یابد و برای عده‌ای ارزش پیدا می‌کند که دستشان به جنس‌های باکیفیت نمی‌رسد یا شاید فریب تفاوت ظاهری آن را می‌خورند، از طرفی هم سود افرادی که این اجناس را وارد می‌کنند در عرضه همین اجناس بنجل و دست‌ِدومی است که در هویت جدید چند صباحی بیشتر دوام نمی‌آورند و زود رنگ می‌بازند و نخ‌نما می‌شوند و سرانجام از بین می‌روند. مسعود فراستی مصداق بارز چنین پدیده‌ای است. یک به‌اصطلاح منتقد دست‌ِدوم و به‌ظاهر گول‌زننده است که در همین مسیر قرار گرفته و پس از سال‌ها که در یک جبهه خاص قلم زد و دیده نشد، در گونی و بسته‌بندی جدیدی وارد فاز دیگری در این عرصه شد، چون به احتمال فراوان مسئولان شبكه منتقدان موجه‌تر و متعارف‌تر را نمی‌شناختند و شاید هم بضاعتشان همین تاناکوراهای عرصه نقد هستند، البته که جنبه منفعت‌طلبی و سفارش‌پذیربودن افرادی مانند فراستی که به‌راحتی کاور خود را عوض می‌کنند و تناقض برایشان مهم نیست هم، یکی دیگر از امتیازات این فرد محسوب می‌شود. فراستی وقتی دید شبه‌نقدهای خنثی و بی‌خاصیت به لحاظ جریان‌سازی و هدایت صحیح فرهنگی، کارکرد ندارد، ترجیح داد از ستون‌های معمولی چند مجله سینمایی خارج شود و با رویکردی جدیدتر و هیاهویی عجیب دعوت تلویزیون را بپذیرد، پس حالا باید لباس عوض می‌کرد و از ادبیات و لحن ویژه‌ای هم پیروی می‌کرد تا جاروجنجالی به پا کند و دیده شود و نوشته‌های معمولی خود را در مسیری پر از آب‌وتاب متأثر از خودشیفتگی و در قالب جملاتی با بافت نامتعارف قرار دهد. هرچند تا به امروز و به گواه بسیاری از منتقدان، صاحب‌نظران و حتی مخاطبان در عمده نوشته‌ها و حرف‌های او، سایه‌ای از استدلال و منطق زیبایی‌شناسانه و تکنیکی را، نه دیده‌ایم و نه شنیده‌ایم (با وجود اینکه از سوابق علمی او برمی‌آید و توقع می‌رود) و شاید این به دلیل سرسپردگی عامدانه به جریانی برای تخریب عامدانه و هدفمند است که یک طیف خاص آن را نمایندگی می‌کند. از سوی دیگر این مشی فراستی یک الگوی تلخ و تکراری را به یاد می‌آورد. فراموش نکنیم که فراستی هم، محصول یک دوره سیاسی آشنا و تلخ است که ادب و معاشرت متمدنانه در آن رنگ باخت و جای خود را به بی‌نزاکتی و فحاشی داد و شاید ازهمین‌رو بود که بسیاری از کارگردانان، نویسندگان و درمجموع هنرمندان حاضر نشدند در مقابل او بنشینند و مناظره‌ای داشته باشند، چراکه احتمال دادند از این پدیده نوظهور قرن در جریان نقد کشور، بعید نیست که ناگهان خارج از مسیر نقد منطقی و با غرض‌ورزی، عکسی غیرمنتظره رو کند یا صرفا برای ماندن در کانون توجه، کلامی دور از عرف جامعه بزند. به‌هررو به نظر می‌رسد که فراستی جذابیت ابتدایی خود را که شاید مرهون مشابهت با بستر جریان سیاسی مذکور بود را از دست داده و مانند همان لباس‌های تاناکورا بیش‌ازپیش رنگ‌ باخته و استراتژی به‌ظاهر متفاوت او هم نخ‌نما شده و ادامه این مسیر بیش‌ازپیش او را به حاشیه خواهد کشاند و باید دید که آیا زمان یک شست‌وشوی مجدد و نوشدن فرا رسیده یا همین مسیر ادامه خواهد داشت؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.