|

دشواری‌های آشکارسازی امواج گرانشی

یاسان زرکوب

طبق پژوهش‌های جدید مشخص شده است سیاه‌چاله‌های بسیار پرجرمی که در مرکز بسیاری از کهکشان‌ها و ازجمله کهکشان راه شیری ما وجود دارند، ممکن است از آنچه تاکنون گمان می‌کردیم، کوچک‌تر باشند و جرم کمتری داشته باشند. اگر نتیجه پژوهش‌های دکتر «فرانچسکو شانکار» و همکارانش در دانشگاه ساوت‌همپتون درست باشد، آن وقت امواج گرانشی حاصل از برخورد و ادغام آنها در یکدیگر از آنچه تاکنون پیش‌بینی می‌شد، سخت‌تر می‌شود. سیاه‌چاله‌ها نقش بسیار مهمی در اخترشناسی، گرانش و فیزیک ذرات دارند. سیاه‌چاله‌ها اجسام بسیار پرجرمی هستند و در برخی موارد ممکن است جرم آنها چند میلیون‌ تا چند ‌میلیارد برابر جرم خورشید باشد. میدان گرانش این اجرام بسیار زیاد است و حتی سرعت نور هم برای فرار از دست میدان گرانشی آنها کافی نیست، یعنی نوری از آنها خارج نمی‌شود و به‌همین‌دلیل به آنها سیاه‌چاله می‌گویند. تاکنون سیاه‌چاله‌های بسیار پرجرمی که در گوشه و کنار کهکشان‌ها جا خوش کرده‌اند، با استفاده از بهترین و حساس‌ترین ابزارها شناسایی شده‌اند. با وجود همه اینها، دانشمندان اطلاعات چندانی از چگونگی شکل‌گرفتن آنها ندارند. چیزی که دانشمندان می‌دانند این است که جرم سیاه‌چاله‌های بسیار پرجرم مرکز کهکشان‌ها به جرم کلی آن کهکشان‌ و سرعت ستارگان آن کهکشان ربط دارد. با توجه به وجود چنین ارتباط‌هایی است که دانشمندان حدس می‌زنند بین تکامل کهکشان‌ها و سیاه‌چاله‌های درون آنها، هم‌بستگی‌هایی وجود دارد. درک منشأ آنها برای ارائه مدلی درست برای چگونگی تشکیل کهکشان‌ها و سیاه‌چاله‌ها و همچنین تکامل آنها مهم است. دکتر «شانکار» می‌گوید: «هم‌اکنون اخترشناسی امواج گرانشی درهای تازه‌ای را برای شناخت کیهان، پیش‌ِروی ما گشوده است. اگرچه نتایج پژوهش‌های ما نشان می‌دهد چگونه می‌توان پس‌زمینه امواج گرانشی را رصد کرد، اما باید دانست با توجه به فناوری امروز ما، آشکارسازی سیگنال‌های بزرگ‌ترین سیاه‌چاله‌ها هم از دشوارترین کارهاست». دانشمندان انتظار دارند زوج‌سیاه‌چاله‌هایی که در کهکشان‌های ادغام‌شونده یافت می‌شوند، قوی‌ترین منبع برای امواج گرانشی در کل جهان باشند. با این‌همه، هرچه سیاه‌چاله‌ها بزرگ‌تر باشند، امواجی که گسیل می‌کنند، فرکانس کمتری دارد که در این صورت آشکارسازی آنها برای ابزارهای تداخل‌سنجی زمینی (مانند لیگو) بسیار دشوار خواهد بود. با این‌همه، هنوز هم می‌توان امواج گرانشی حاصل از سیاه‌چاله‌های بسیار پرجرم را با استفاده از تلسکوپ‌های گرانشی مستقر در فضا (مانند مأموریت جاری اسا با نام لیزا یا مأموریت آینده ای‌لیزا) یا با استفاده از روش‌هایی دیگر در زمین انجام داد. با استفاده از چنین روش‌هایی می‌توان ستارگان پرجرم رمبیده یا باقی‌مانده‌های ستارگان را که با سرعت زیادی می‌چرخند و سیگنال‌های پالس‌گونه می‌فرستند، بررسی کرد. البته هنوز تا اجرائی‌شدن چنین طرح‌هایی زمان زیادی باقی است، اما همین گروه از محققان به بررسی آن پرداخته‌اند و نتیجه آن به‌زودی منتشر می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.