آیا ماده تاریک خود را عیان میکند؟
مهسان زرکوب
زمانی که رصدخانهای امواج گرانشی حاصل از برخورد دو سیاهچاله در اعماق فضا را شناسایی کرد، دانشمندان تأیید پیشبینی اینشتین مبنی بر وجود امواج گرانشی را جشن گرفتند. اما اکنون اخترشناسان به موضوع دیگری فکر میکنند: آیا نتیجه این آزمایشها بیانگر این است که وجود «ماده تاریک» که بیبشتر جرم کیهان ما را تشکیل میدهد، تأیید شده است؟ این تصویر نشاندهنده لحظههایی پیش از برخورد دو کهکشان با یکدیگر، ادغام آنها و تولید امواج گرانشی است. سال گذشته، دستهای از امواج گرانشی پس از سفری 1.4 میلیاردساله به زمین رسیدند و وارد آشکارسازهای لیگو شدند. این دومینباری است که امواج گرانشی آشکار شدند که تأیید دیگری است بر نظریه نسبیت عام اینشتین و تضمین اخترشناسی امواج گرانشی، بهعنوان روش تازهای برای بررسی کیهان. این سیاهچالههایی که با هم برخورد کردند، 14 و هشت برابر خورشید جرم داشتند و پس از ادغام در یکدیگر، سیاهچاله تازهای را پدید آوردند که 21 برابر خورشید جرم دارد. مقدار مادهای به اندازه جرم خورشید هم به انرژی تبدیل و به شکل امواج گرانشی در فضا پراکنده شد. پیش از این و زمانی که خبر کشف امواج گرانشی از سوی لیگو منتشر شد، هشت دانشمند بخش فیزیک دانشگاه جان هاپکینز، به بررسی نتایج و ارزیابی آنها پرداختند. نتیجه محاسبات آنها، فرضیهای ارائه میدهد که شاید بتواند راهحلی برای یکی از معماهای قدیمی اخترفیزیک ارائه دهد. این دانشمندان در خلاصه مقاله خود نوشتند: «به نظر ما این احتمال وجود دارد سیاهچاله دوتاییای که رصدخانه لیگو کشف کرده است، نشانهای از وجود ماده تاریک باشد». این دانشمندان در ادامه مقاله خود، در پنج صفحه و با استفاده از فرمولها و رابطههای ریاضی، سعی در اثبات این نکته داشتند که با شروع از جرم این دو ماده که لیگو شناسایی کرده است، میتوان نشان داد این دو، بخشی از ماده ناشناخته و مرموزی هستند که گمان میرود بیش از 85 درصد از جهان ما را تشکیل میدهد. البته وجود ماده تاریک را از دهه 1930 حدس میزدند، اما با پیشرفتهای علم و فناوری در سالهای اخیر، میتوان با دقت بیشتری به بررسی آن پرداخت. از دهه 1970 شواهدی مبنی بر وجود این ماده ناشناخته به دست آمده بود که البته بیشتر آنها شواهد غیرمستقیمی بودند. دانشمندان بر این باورند که هرچند نمیتوان ماده تاریک را به شکل مستقیم شناسایی کرد، اما آثار گرانشی آن را میتوان اندازه گرفت. برای مثال، به باور برخی از اخترشناسان، ناهمگونی در چرخش ماده مرئی و معمولی در کهکشانها، به دلیل وجود ماده تاریک در نزدیکی آنهاست. گفته میشود سیاهچالههایی که در این پژوهش بررسی شدهاند، به روش متداول سیاهچالههای معمولی یعنی رمبش ستارههای سنگین پدید نیامدهاند، بلکه از رمبش پهنههای بسیار بزرگ گاز و گردوغبار در مراحل آغازین شکلگیری جهان پدید آمدهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.