بارش شدید «شکوفههای وحشی»
آزاده زارعیان
«شکوفههای وحشی»، مجموعه نقاشی آخر آرشین آگشته است که در ژانویه 2016 در شهر سیاتل آمریکا به نمایش گذاشته شد و اولین رونمایی آن در اردیبهشت 1393، در گالری شیرین بود. او نقاشیهای لطیفی ندارد لااقل نه از آن قسم لطافتی که معنایی متداول را به ذهن میآورد. به نظرم این مجموعه، بیش از آنکه به لطافت بپردازد، به شدت نظر دارد؛ شدتی که در اغلب کارهای آگشته به چشم میخورد؛ شدت و جنونی که به شیوه خودش، با ابزار زیباییشناسانه، برهنه میشود و در برابرمان میایستد. کنتراست شدید بصری و مفهومی، یادآور تضادها و تعارضهای درونی است که شیوه مواجهه با آنها طنزی تلخ است؛ طنزی که به بلاهت، خیالپردازی دیوانهوار و کودکانگی میپردازد و همین طنازی، مواجهه با تضادها و درگیریهای مدام را قابلتحمل میکند؛ طنزی که با زیبایی دستبهیکی میکند تا از بار تلخیها و زشتیها بکاهد. جزئیات تلخ و غمانگیز در فرمی فانتزی-کارتونی ارائه میشوند و با یادآوریکردن کودکانگی و معصومیت و تخیل، درصدد تلطیف فضا برمیآیند. ویژگی بارز این مجموعه، نگاه ویژه به مفهوم تعادل است. در زیست اثر، چیزی مغفول نمیماند. زیبایی و زشتی در یک بسته واحد به مخاطب ارائه میشود، درهمتنیده و در صلح، هرچند که بهظاهر در جهان اثر، همهچیز دارد به همهچیز حمله میبرد. هر ساختار به دقت طراحیشدهای در حال فروریختن است. جزئیات با ظرافت پرداخت شده، میسوزند اما زندگی هنوز در زیباییها و جزئیات متفاوت و نامحدود، در طنز، در کودکی و در تخیل ادامه دارد. هیچیک مقهور دیگری نشدهاند و مسالمتآمیز در کنار هم میزیند. چیزی از این کلیت پرماجرا و پر از نشانه حذف نمیشود. تعادل در این مجموعه از دل نگاهداشتن تمام نشانهها، رنگها و اشکال پدید میآید. حذفی در کار نیست چراکه حذف، در هر وجهی، تعادل را مختل میکند و از کثرت میکاهد. وجه تمایز این تعادل اما در شدت نیروهاست. اختلاف فاز نیروها شدید است. تضادها شدید است. رنگها بهشدت با یکدیگر مقابله میکنند. فضای سفید و خالی اثر، به جزئیات بسیار دقیق و درهمآمیخته هجوم میبرد. اما این نیروهای شدید در نقطه مناسبی با هم آشتی میکنند و جنگ در میانه میدان متوقف میشود؛ لحظهای که جزئینگری و جهانبینی کلنگر، خشونت و لطافت، هنجارمندی و هنجارگسیختگی، یکدیگر را میپذیرند، با هم کنار میآیند و جنگ از معنا و هویت متداول خود، خالی میشود. جنگی که قدرتش را از دست داده و خلعسلاح شده، به زیبایی و تخیل تسلیم میشود. خصیصه دیگر «شکوفههای وحشی»، ارائه متکثر و متنوع از یک ایده خاص است. درواقع یک موضوع واحد دستمایه اجراهای مختلف و متفاوتی شده است که هیچیک شبیه دیگری نیست و تنها وجه اشتراکشان، در موضوعیت است؛ چیزی که شاید بتواند مخاطب را هیجانزده کند و به شعف وادارد و رودرروی تکرار و ملال بایستد. مخاطب این امکان را پیدا میکند که با هر اثر، ارتباط ویژهای پیدا کند و اشکال گونهگون هستی را در باب یک موضوع ببیند. گرچه هر اثر نیز در دل خود این تکثر را دارد. گویی هسته اتمی است که از انفجار خود، هستههای دیگری میزاید. هر اثر، در بطن خود، چندین اثر را جای داده است و ما را با این پرسش مواجه میکند که چطور میتوان از دل یک وضعیت، امکان این همه وضعیت جدید را نشان داد؟ موضوعیت دیگر این مجموعه، انفجار و برونریزی است؛ تخلیه و ریختن انرژیهای ذخیرهشده به خارج از مرزهای محدود. پخش انرژی در شکلی بدوی و غریزی. فرارفتن از مرزهای عقلانی و به گفته کریستوا، تخلیه امر نشانهای در امر نمادین. گرچه این برونرفت، در هر اثر، هستی ویژهای پیدا میکند. در برخی با کندی و تردید اتفاق میافتد، با بدبینی و ناامیدی. گویی این انفجار و برونرفت تنها نقطه پایانی است برای تمام چیزهایی که زمان زیادی صرف پرداخت و انباشتشان شده و حالا قرار است در کسری از ثانیه ناپدید شوند. اما در برخی با اطمینان تام تصویر میشود؛ با امید به تداوم، مانند ققنوسی که انتظار تولد دوباره از خاکسترش را ارج مینهد و با شکیبایی میپذیرد. این تفاوتها اما مخاطب را معطل نگاه میدارد و با تردیدهای مجموعه مواجه میکند. بالاخره مجموعه چه راه برونرفتی را برگزیده و به چه توافقی رسیده؟ چه جوابی برای ادامه حیات خود دارد؟ جوابی قطعی در کار نیست! نکته دیگری که میتوان در مورد «شکوفههای وحشی» گفت، تلفیقیبودن آثار است درست مثل موسیقی تلفیقی شرق و غرب که این روزها بسیار هم رایج است. فضای آثار، به جهت جغرافیایی، نشانهای و رنگآمیزی، هم شرقی است و هم غربی. موتیفهای هر دو فرهنگ، در هم آمیخته شده و آثار مرتبا بین فضایی ایرانی- شرقی و بهنوعی هزارویکشبی، فضایی اغراقآمیز، وهمگونه و نامشخص و فضای به دقت خطکشیشده، منظم و دقیق غربی در ترددند. امکانات جدیدی برای زیست معرفی میشود و آشناگرایی و بیگانهدوستی با هم مجموع میشوند. علاوهبر اینها، مجموعه، مجموعهای پرتحرک است. با اینکه حدوسط را نگه داشته و تعادل خود را حفظ کرده، اما اختلاف شدید نیروها، انرژی را به حرکت درمیآورد. ایستایی در وضعیتی حداقلی است. رنگها در طیف وسیعی حرکت میکنند. از فانتزی شروع میشوند، به پختگی میرسند و دوباره به تخیل برمیگردند. ویژگی این شکل از حرکت، ایجاد تغییر و خلاقیت است بیآنکه به آنارشیسمی آزارنده، منتج شود. ساختارشکنی، درست چند قدم مانده به بینظمی محض میایستد و قدرت نوزایی و زندگیبخشاش را حفظ میکند. بههرصورت، مجموعه «شکوفههای وحشی»، باوجود تمام تضادها، تعارضها و تلخیهایی که بازنمود میکند، مجموعهای باطراوت است و به شور زندگی میپردازد. در حد توان، عدالت و صلح را در خود برقرار کرده و فضایی دموکرات دارد. به مصالحه خشونت و زیبایی و تخیل امید بسته است. مجموعه متنوعی از احساسات انسانی را در اختیارمان میگذارد و با اینکه هراسهایش را پنهان نمیکند، از اعتمادش به جهان نیز ما را بیخبر نمیگذارد. از نشانههای آشنا و آرامش منتج از آن بینصیبمان نمیگذارد ولی از هجوم وحشیانهاش به ساختارهای همیشگی ذهنمان نیز برحذر نیستیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.