|

نقد جامعه سرمایه‌داری از سه‌منظر رادیکال

سال‌ها بود که نقد سرمایه‌داری از گفتارهای عمومی کنار رفته بود. سرمایه‌داری در‌حالی‌که به نظر می‌رسد همواره به دوره دیگری اشاره دارد؛ به دوره بهتری که قرار است آنجا بحران‌های کنونی را حل کند، اما نمی‌تواند این بازی را تا انتها پیش ببرد؛ چراکه هیچ‌چیز نمی‌تواند فراتر از واقعیت امروز زندگی مردم مطرح شود؛ واقعیتی که در آن مسائل امروز جوامع انسانی نظیر فقر، گرسنگی جهانی، جرم و جنایت افسارگسیخته، آلودگی آب و هوا و دیگر بحران‌ها گریبان زندگی مردم جهان را گرفته است. بنابراین شناخت واقعیت اجتماعی زندگی مردم در جامعه سرمایه‌داری می‌تواند نشان دهد تا کجا می‌توان بحران‌های این جامعه و نقد خود را به زمان و مکان دیگری حواله کرد؛ آنچه در این سال‌ها کار جامعه‌شناسی انتقادی بوده است. اگر بپذیریم اولین گام در تغییر عملی وضع موجود، تحلیل، فهم و شناخت آن است، متوجه نقش اساسی متفکران در این فرایند خواهیم شد. چراکه اگر مقصود صحبت از تدوین علوم اجتماعی جدید در عصری است که مختصاتش به‌کل تغییر کرده، پس باید بتوان دینامیسم این جامعه را شناخت و فهمید. کتاب «جامعه‌شناسی، سرمایه‌داری، نقد» از جمله آثاری است که می‌کوشد در پیش‌پرده تغییر عملی وضع موجود، نقد رادیکال سرمایه‌داری را دوباره برجسته کند و آن را در دل جامعه‌شناسی جای دهد. این کتاب در چنین بافتاری می‌کوشد با بازگشت دوباره به نقد رادیکال سرمایه‌داری و با تکیه بر تشخیص و تبیین تجربی معضلات این جامعه، این دو را به‌هم پیوند زده و جامعه‌شناسی انتقادی را از نو احیا کند. نویسندگان کتاب، استفان لسنیش، کلاوس دوره و هارتموت رزا - که همگی از جامعه‌شناسان برجسته سنت انتقادی آلمان هستند - از باوری راسخ به یک دوره‌ مهم می‌گویند: دوره تجدید و آغاز دوباره دوره‌ای که در آن تلاش جمعی آکادمیسین‌ها می‌تواند به حدی از مقاومت برسد و در برابر هرگونه پسرفتی که ممکن است ما را به سلطه نولیبرالی بازگرداند مقاومت و ای‌بسا از گسترش آن نیز جلوگیری کند. نویسندگان کتاب می‌کوشند جامعه‌شناسی را نسبت به مشارکت در نقد و فهم سرشت سرمایه‌داری معاصر تحریک کنند. آنها بحث‌هایشان را در سه مقاله مجزا ارائه می‌دهند و هر یک کار خود را در معرض نقد کار دیگری می‌گذارد. در هر یک از فصول، تغییرات مهم و تأثیرگذار سرمایه‌داری معاصر بررسی می‌شود: با تأکید بر مسائلی چون ایجاد طبقه‌ای ناپایدار و بی‌ثبات در بطن بحران‌ها (در بحث دوره)، سرشت و ویژگی چیزی که با شتاب در حال تغییر جامعه است (در بحث رزا) و اینکه چگونه تغییر و تحولات در دولت رفاه که در پی تثبیت سرمایه‌داری است ناخواسته علیه آن عمل می‌کند (در بحث لسنیش). نویسندگان در این کتاب به‌ مهم‌ترین موضوعاتی که جامعه سرمایه‌داری را احاطه کرده‌ می‌پردازند: از مفاهیم و موضوعات کلاسیکی چون انباشت و سلب مالکیت، مقررات و آزادی، تا مفاهیم جدید و مهمی چون فعال‌سازی و شتاب. جامعه‌شناسی متعهد سیاسی آنها در تحلیل خود وضع گروه‌های مطرود را در بحران‌های اخیر بررسی می‌کند. ازاین‌رو، سعادت و رفاه آینده جامعه محور اصلی نظری کتاب است. به‌همین خاطر رویکرد جمعی آنها در این پروژه رادیکال- همان‌طور که خود تأکید می‌کنند - تلاشی است آگاهانه برای اجتناب از هرگونه مشارکت در شیوه‌های معمول نهادی و رایج در آکادمی‌ها، به‌منظور فراتررفتن از معضلات موجود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.