ایران و روسیه بهدنبال راهحل سياسي براي سوریه
دیوید گاردنر
پنجسال از آغاز جنگ داخلی در سوریه میگذرد اما تلاشها برای یافتن راهحل مسالمتآمیز برای این بحران تاکنون به نتیجه نرسیده است. در شرایطی که استمرار درگیریها در سوریه، امیدها را برای یافتن راهحلی سیاسی در این کشور کاهش داده، نشانههایی در حال شکلگیری است مبنیبر اینکه ایران و روسیه به طور جدی درصدد یافتن راهحلی سیاسی در مورد این بحران هستند. محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران، هفته گذشته در حاشیه اجلاسی سالانه در اسلو نروژ با همتای آمریکاییاش، جان کری، دیدار کرد. او ظاهرا اعلام کرده که تهران حاضر است در مورد فرمولهای پایان جنگ، منعطفتر باشد. برکناری حسین امیرعبداللهیان از معاونت عربی- آفریقایی وزارت خارجه و آغاز به کار علی شمخانی بهعنوان مسئول ایران در مورد سوریه نیز در همین راستاست. گرچه قدرت تصميمگيري در نهایت در دست آیتالله خامنهای، رهبر معظم ایران است، اما این تحولات نشان از [تغيير رويكرد ايران در مورد سوريه دارد]. بهعنوان مثال آقای شمخانی میتواند نقش مهمی داشته باشد. او فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بوده و خود یک ایرانی عربتبار است و در ارتباط مستقیم با مراکز سیاسی در ایران است. او در دولت اصلاحات وزیر دفاع بود (از سال 1997 تا 2005 میلادی) و همچنین رئیس شورایعالی امنیت ملی در دولت روحانی است. با توجه به مهارتهای او به نظر میرسد که انتصابش در مقام اخیر نشاندهنده تمایل ایران به حل بحران در سوریه است. با توجه به مهارت و صبر بالای استراتژیکی که ایران در جریان مذاکرات هستهای از خود نشان داد، به نظر میرسد شتاب کنونی در شرایط فعلی به این دلیل است که اقدامات این کشور متوجه عرصهای فراتر از سوریه است. در شرایط کنونی، با وجود برداشتهشدن تحریمها، هنوز دسترسی ایران به نظام بانکی بینالمللی کامل برقرار نشده و در وضعیتی که وضعیت پیوندهای اقتصادی بینالمللی مشخص و مطمئن نیست، ایران میخواهد تحریمهای ثانویه را از میان ببرد. در شرایطی که بحران در سوریه مدام شدت میگیرد، به نظر میرسد که روسیه و ایران بیش از گذشته سعی دارند درباره آینده آن کشور در محاسبات خود ارزیابی مجدد انجام دهند. درحالی که روسیه و ایران بر ماندن اسد در قدرت اصرار دارند، غربیها میگویند او باید از قدرت کنارهگیری کند. هر دو طرف اما نگران ایجاد خلأ قدرت و قدرتگیری نیروهای تروریست از جمله القاعده و داعش هستند. دراینمیان، روسها اشاره کردهاند که درصدد تدوین قانون اساسی جدیدی برای سوریه هستند و به نظر میرسد، ایران نیز جایگزینشدن یک نظام حکومتی فدرال با مرکزگرایی کمتر را بهعنوان راهحل پذیرفته است. این برداشتی از گفتوگوی اخیر ظریف با سایت «المانیتور» است. اگرچه ادامه درگیریها در سوریه میتواند تحلیلها را به انحراف بکشد اما جدیبودن تهران و مسکو را باید به چند علت باور کرد: اول هزینه بالایی که این جنگ برای هر دو کشور دارد بهخصوص آنکه قیمت نفت نیز کاهش یافته است و تحریمهای اقتصادی نیز به دو کشور صدمه زده است. مقامهای امنیتی میگویند که هزینه جنگ در سوریه بین 600 تا 800 میلیون دلار در ماه در فاصله سالهای 14-2013 میلادی بوده است. نکته دوم آنکه سطح بالای حمایت دو کشور از اسد ممکن است اکثریت سنی سوریه را در مقابل آنان در بلندمدت قرار دهد. روسیه 25 میلیون سنی در درون مرزهای خود دارد و داعش در حال قدرتگیری در جنوب قفقاز است. ایران نیز خواستار بهبود روابط با کشورهای منطقه است، در نتیجه در صورت تداوم جنگ در سوریه نمیتواند این هدف را به پیش برد. مورد سوم، حجم بالای تلفات ارتش سوریه است. تمامی این شرایط در کنار هم، سبب شده که روسیه و ایران بهسوی یافتن راهحلی سیاسی حرکت کنند. حداقل نشانههای اخیر، چنین چیزی را نشان میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.