|

درگذشت تئوریسین موسیقی ایرانی

«پورتراب» آهنگ مرگ نواخت

شرق: پردیس چارسو اوایل خرداد شاهد هنرنمایی پورتراب در جشن تولد شهرداد روحانی بود. این تئوریسین و آهنگ‌ساز موسیقی به فاصله کوتاهی بعد از آن اجرا، آخرین قطعه زندگی‌اش را صبح روز گذشته، دوم تیر، نواخت. پورتراب، زمان مرگ 92 سال داشت. او ازجمله چهره‌های پیش‌کسوت موسیقی ایران بود که یکی از پرفروش‌ترین آثارش کتابی به نام «تئوری موسیقی» تا سال ۱۳۹۱ به چاپ چهل‌وهشتم رسید. همچنین در سال ۱۳۸۷ به ‌عنوان چهره ماندگار موسیقی ایران انتخاب شد. پورتراب ازجمله موسیقی‌دان‌هایی بود که تا آخرین روزها نیز در بسیاری از مراسم‌ها و برنامه‌های هنری شرکت می‌کرد که آخرین آنها شرکت در مراسم رونمایی از مستند زندگی شهرداد روحانی، «دره ستارگان»، در تاریخ ششم خرداد در پردیس سینمایی چارسو بود که پشت پیانو نشست و حتی قطعه «تولدت مبارک» را برای او نواخت. حالا در کمتر از یک ماه از این اتفاق، پورتراب درگذشته و قرار است مراسم تشییع این هنرمند صبح جمعه، چهارم تیر از ساعت 9 صبح از مقابل تالار وحدت به سمت قطعه هنرمندان بهشت‌زهرا(س) برگزار شود. هم‌زمان با این خبر، علی مرادخانی، معاون هنری وزارت ارشاد نیز پیام تسلیتی منتشر کرد. علی رهبری، رهبر سابق ارکستر سمفونیک تهران هم در پیام تسلیتی که منتشر شده، چنین عنوان کرد: «استاد مصطفی پورتراب نه‌تنها به‌ عنوان یک دوست و همکار، بلکه به ‌عنوان یکی از معدود حامیان راسخ ارکستر سمفونیک تهران در کنار ما بودند. این استاد فقید، برخلاف اکثر موسیقی‌دان‌های ایرانی در اغلب تمرین‌ها و اجراهای ارکستر سمفونیک شرکت داشتند و همیشه و‌ همواره ما را تشویق و‌ به ادامه راه ترغیب می‌کردند. شخصیت ایشان آن‌قدر والا بود که با وجود اینکه من در ۲۵ سالگی جانشین ایشان به ‌عنوان ریاست هنرستان عالی موسیقی ملی شده بودم، ایشان در ۴۰ سال دوری من از ایران هم دائم با من در تماس بودند و من را تشویق به آمدن به ایران می‌کردند. آخر هم ایشان بودند که در دی ماه گذشته بعد از نارضایتی‌های من از رفتار بنیاد رودکی به من نامه نوشتند که ایران نمانم...» همچنین شهرداد روحانی آهنگ‌ساز، نوازنده و رهبر ارکستر موسیقی در یادداشتی برای خبرگزاری مهر نوشت: «امروز من یک دوست، همکار، استاد و انسان بزرگ و نازنینی را از دست دادم و هنوز باورم نمی‌شود که ایشان دیگر در بین ما نیستند، اما از طرفی خوشحالم که در شش ماه گذشته ساعت‌های زیادی را با استاد پورتراب گذراندم. به خاطر دارم در جشنواره فجر سال گذشته قطعه «کاپریس ایرانی» برای سازهای زهی اثر استادم را رهبری کردم و ایشان بعد از اجرای اثرش، یادداشت بسیار زیبایی برای من در صفحه اول پارتیتور نوشت. ضمن اینکه این هنرمند عزیز و ارزشمند ماه گذشته نیز در چندین مراسم مختلف که برای تولد من گرفته شده بود، شرکت کرد و به من افتخار داد و چندین بار قطعه «تولدت مبارک» را با پیانو اجرا کرد و این خود بهترین هدیه تولد برای من بود». نادر مشایخی، آهنگ‌ساز و رهبر ارکستر درباره پورتراب به ایسنا گفت: «من سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ در هنرستان موسیقی پسران شاگرد ایشان بودم. البته من کمی دیر فهمیدم که او چقدر باارزش است. پورتراب هیچ‌گاه سعی نمی‌کرد مسیر مشخصی را برای شاگردانش تعیین کند؛ مثلا نمی‌گفت باید حتما هارمونی و کنترپوان یاد بگیرید. این خیلی مهم بود و تأثیر بسیار خوبی روی شاگردانش می‌گذاشت. یکی از مهم‌ترین نکاتی که من در مدت شاگردی نزد پورتراب به آن پی بردم، همین بود که هیچ مطلبی صددرصد و قاطع نیست و از راه‌های مختلفی می‌شود به یک هدف مشترک رسید». لوریس چکناواریان، آهنگ‌ساز با بیان اینکه او استاد بزرگ موسیقی بود و خدمت بزرگی به موسیقی این کشور کرد، افزود: «وجود ایشان، الهام‌بخش بزرگی برای همه موسیقی‌دانان بود. او با کتاب‌هایش خدمت بزرگی به موسیقی و شاگردهایش کرد. کتاب‌های پورتراب همیشه می‌مانند، همه ما یک روز از این دنیا می‌رویم؛ اما من خیلی برای پورتراب خوشحالم که به‌واسطه کتاب‌هایش همیشه زنده است». پدر پورتراب در پنج‌‌سالگی، یک فلوت برای او خرید و پورتراب با آن برای بچه‌های محله آهنگ‌هایی را که شنیده بود می‌نواخت. پس از آموختن مقدمات موسیقی، سال ۱۳۱۸ وارد دوره شش‌ساله متوسطه هنرستان عالی موسیقی شد و تا سال ۱۳۲۴ که مدرک دیپلم را دریافت کرد، سازهای متنوعی نظیر فاگوت را از یاروسلاو بیزا، ویولن را از حشمت سنجری و عطاالله خادم میثاق و تار را از موسی معروفی فراگرفت. او همچنین تئوری موسیقی ایرانی را نزد روح‌الله خالقی آموخت و در فراگیری آواز گروهی از آموزش‌های روبیک گریگوریان و در سرایش از آموزش‌های فریدون فرزانه و پاتما گریان استفاده کرد. پس از آن، به دلیل اینکه امکان تحصیل در دوره عالی آهنگ‌سازی در هنرستان وجود نداشت، به ‌طور خصوصی نزد پرویز محمود به فراگیری آهنگ‌سازی پرداخت. او بعدا همین رشته را در هنرستان نیز ادامه داد و در سال ۱۳۳۹ فارغ‌التحصیل شد. او بعدها در سال ۱۳۴۶ دوره تکمیلی‌اش را در فرانسه گذراند. پورتراب از ۱۳۲۴ تدریس موسیقی را آغاز کرد. وی در سال ۱۳۴۰ سرپرستی یکی از ارکسترهای وزارت فرهنگ و هنر ایران را به عهده گرفت. همچنین در فاصله ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۲ مدیر هنرستان موسیقی ایران شد. همچنین او در زمینه ترجمه آثاری مانند «کنترپوان به‌ زبان ساده»، نوشته اچ. سی. ال. استاک، «تجزیه و تحلیل موسیقی برای جوانان»، نوشته لئونارد برنستاین، «هارمونی بر روی شستی‌های پیانو»، نوشته کارل پدرن، «تکالیف و حل مسائل تئوری موسیقی و تعلیم خط و خوشنویسی»، نوشته اتوره پوتسولی، «آموزش کنتر پوان مدال (مقامی) »، نوشته مارسل دوپر، «هارمونی کلاسیک»، نوشته سی.اچ. کیتسون، «موسیقی مدرن»، نوشته موریس لورو، «موتسارت»، نوشته یان مک لین، «زندگی پراضطراب چایکوفسکی»، نوشته هربرت ولستوک، «هانون»، نوشته شارل لویی، «هارمونی مدرن (توضیح و کاربرد آن)»، نوشته ایگلفیلد هال و «هماهنگی علمی و عملی»، نوشته هانری سارلی را منتشر کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.