«اندرو گمبل»، عضو دپارتمان سیاسی دانشگاه شفیلد و «پاتریک برکینشاو»، مشاور حقوقی دولت بریتانیا در گفتوگو با «شرق»:
«برگزیت» به نفع راستگراها و شخص پوتین است
نوژن اعتضادالسلطنه: هر دو معتقدند برندگان بزرگ خروج احتمالی بریتانیا از اتحادیه اروپا، احزاب راستگرا و ملیگرای افراطی و پوپولیست و همینطور شخص «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری روسیه، حامی اصلی خارجی آنان خواهد بود که از تضعیف اتحادیه اروپا که عامل اصلی تحریمها علیه آن کشور بوده استقبال خواهد کرد. پروفسور «اندرو گمبل»، استاد علوم سیاسی در دانشگاه کمبریج و عضو دپارتمان سیاسی دانشگاه «شفیلد» بوده و در سال 2007 میلادی جایزه بهترین پژوهشگر را از انجمن مطالعات سیاسی بریتانیا دریافت کرد. او در ایران با کتاب «سیاست و سرنوشت» با ترجمه «خشایار دیهیمی» شناخته شده؛ اما آثار متعدد دیگری را نیز به زبان انگلیسی منتشر کرده است، از جمله «بریتانیا در زوال» که در دهه 80 میلادی درباره سیاستهای تاچر بود. پروفسور «پاتریک برکینشاو»، رئیس انستیتو حقوق عمومی اروپایی و مشاور دولت و پارلمان بریتانیا در سمینارهای حقوقی بینالمللی است. این دو کارشناس مسائل بریتانیا و اروپا در گفتوگو با «شرق» جنبههاي مختلف و پیامدهای خروج احتمالی بریتانیا از اتحادیه اروپا را ارزیابی كردند.
تأثیر احتمالی خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا بر سیاست داخلی بریتانیا و احزاب سیاسی بهویژه حزب ملیگرای استقلال چه خواهد بود؟ اندرو گمبل: درصورتیکه رأیدهندگان بریتانیایی در 23 ژوئن به خروج از اتحادیه اروپا رأی مثبت دهند، این بهنفع جناح راست حزب محافظهکار خواهد بود. «دیوید کامرون» احتمالا بهعنوان رهبر حزب و نخستوزیر استعفا خواهد داد، البته این موضوع بلافاصله روی نمیدهد، بلکه چندین ماه طول میکشد و موقعیت او بسیار متزلزل خواهد شد. «بوریس جانسون»، شهردار پیشین لندن، از حامیان جدایی خروج بریتانیا از اتحادیه اروپاست و احتمالا جانشین او خواهد شد. بسیاری از محافظهکاران میانهرو در درون حزب به حاشیه رانده خواهند شد یا همراه با یکدیگر حزب را ترک خواهند کرد. بسیاری از اعضای حزب استقلال، به حزب محافظهکار خواهند پیوست. به احتمال زیاد گردش سیاسی بریتانیا در صورت خروج از اتحادیه اروپا به سمت راست خواهد بود. حزب کارگر نیز بهدلیل دفاع از مواضع اتحادیه اروپا درباره موضوع مهاجران احتمالا بیشازپیش تضعیف خواهد شد و پایگاه رأیدهندگانش را در برابر حزب استقلال از دست خواهد داد. پاتریک برکینشاو: حزب استقلال تنها یک نماینده در پارلمان دارد و تنها دغدغهاش هم موضوع مهاجرت است. به نظر میرسد احتمالا در درون حزب محافظهکار دشمنی تلخ داخلی و چنددستگی ایجاد خواهد شد. بهطورکلی طرفداران حزب استقلال یک اکثریت بسیار کوچک هستند. رهبر حزب کارگر اکنون محبوب نيست و در موضع ضعف قرار دارد. نظر شما درباره نقش و روابط خارجی بریتانیا در جامعه بینالمللی پس از خروج احتمالی از اتحادیه اروپا چیست؟ اندرو گمبل: بيترديد در صورت خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا موضع بینالمللی کشور تضعیف خواهد شد. بریتانیا بهعنوان عضوی از اتحادیه اروپا نفوذ زیادی کسب کرده بود. بسیاری از کشورها بیش از آنکه اولویتشان رابطه با بریتانیا باشد ارتباط با اتحادیه اروپا برایشان ارجحیت دارد. درصورتیکه بریتانیا راه خودانزوایی را انتخاب کند، به ضررش خواهد بود؛ بریتانیا در صورت خروج از اتحادیه اروپا نیز بخشی از سازمانهای بینالمللی و عضوی از شورای امنیت سازمان ملل متحد باقی خواهد ماند. بااینحال، دیگر آن وزن گذشته را که در اتحادیه اروپا از آن برخوردار بود، نخواهد داشت. پاتریک برکینشاو: بریتانیا در صورت خروج دچار اختلافهاي داخلی خواهد شد. احتمال همهپرسی برای استقلال اسکاتلند هم وجود خواهد داشت؛ به گمانم بریتانیا در آن صورت بیش از گذشته در عرصه بینالمللی منزوی میشود. پیامدهای خروج احتمالی بریتانیا برای حقوق بشر و حقوق پناهندگان چه خواهد بود؟ اندرو گمبل: در صورت خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا طبیعتا آن کشور از منشور حقوق اساسی آن نهاد نیز خارج میشود؛ اما هنوز به تعهدات خود طبق اساسنامه سازمان ملل متعهد درباره حقوق پناهندگان پایبند باقی خواهد ماند. البته باید گفت جوِ سیاسی در بریتانیا در قبال پناهجویان و مهاجران در صورت خروج آن کشور از اتحادیه اروپا سختگیرانهتر خواهد شد، همچنین در قبال کمکهای خارجی. چندین روزنامه دست راستی از هماکنون سمپاشیهایی را علیه مهاجران آغاز کردهاند و رأی مثبت به خروج از اتحادیه اروپا، باعث قدرتگیری بیشتر آنان و احتمالا ظهور خشونتورزی راستهای افراطی علیه اقلیتها بهویژه شهروندان مسلمان و یهودی خواهد شد. بااینحال، نیروهای ضدنژادپرستی در بریتانیا قوی هستند و احتمالا به آن میزان قدرت سیاسی هم دارند که از جمعیتهای اقلیت حمایت کنند. پاتریک برکینشاو: درصورتیکه خروج انجام شود، دیگر منشور حقوق اساسی اتحادیه اروپا از سوی بریتانیا اجرائی نخواهد شد. همچنین، احتمالا جنبشهایی درون حزب محافظهکار رشد خواهند کرد که خواستار خروج بریتانیا از کنوانسیون اروپایی حقوق بشر و جایگزینی آن با قانون مصوب پارلمان خواهند شد. ما چیزی درباره جزئیات آن نمیدانیم. آشکار است اعمال محدودیت بر روند مهاجران و استفاده از قوه زور برای خروج آنان، انگیزه اصلی هواداران خروج بریتانیا از اتحادیه اروپاست. خروج از اتحادیه اروپا چه پیامدهای اقتصادیاي برای بریتانیا خواهد داشت؟ اندرو گمبل: بخشی از اقتصاد بریتانیا از اتحادیه اروپا آسیب دیده است؛ برای مثال، صنعت ماهیگیری و شیلات. بااینحال، شواهدی وجود دارد که نشان میدهد شرکتهای عمده، از جمله نهادهای مالی و صنعتی و همچنین کشاورزان از عضویت بریتانیا در اتحادیه اروپا سود خوبی بردهاند و به بازار آن اتحادیه دسترسی داشتهاند. بیش از 80 درصد از اقتصاددانان بریتانیایی بر این باورند که خروج از اتحادیه اروپا تأثیر منفی بر اقتصاد بریتانیا خواهد گذاشت. وزارت خزانهداری بریتانیا، مؤسسات مطالعات مالی، بانک مرکزی بریتانیا و صندوق بینالمللی پول هم به نتیجه مشابهی رسیدهاند. احتمالا پیامدهای کوتاهمدت این شوک برای اقتصاد، سقوط ارزش واحد پولی پوند، تأثیر منفی آن بر اشتغال و سرمایهگذاری و تبعات بلندمدت آن بر روی کاهش نرخ رشد و اشتغال خواهد بود. پاتریک برکینشاو: واقعا نمیتوانم دراینباره نظری بدهم، اما استدلالها اکثرا بر این پایه است که حضور بریتانیا در اتحادیه اروپا سود اقتصادی بیشتری خواهد داشت. واقعا وضعیت بازار پس از خروج احتمالی مشخص نیست. آیا بریتانیا پس از خروج از اتحادیه میتواند بازارهای جدیدی را برای محصولاتش پیدا کند؟ اندرو گمبل: بریتانیا پس از خروج از اتحادیه اروپا به بقای خود ادامه خواهد داد و احتمالا برای دستیابی به قراردادهای مطلوب، همانند زمانی که در اتحادیه اروپا بود تلاش زیادی خواهد کرد. واقعیت آن است که قراردادهای تجاری پیچیده هستند و مذاکره بر سر آنها دشوار است و بریتانیا در صورت خروج با دست ضعیفتری بازی خواهد کرد و قدرت چانهزنی سابق را نخواهد داشت. پاتریک برکینشاو: پیداکردن بازارهای تازه برای بریتانیا دشوار خواهد بود. به نظرتان خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا چه تأثیری بر روی روابط آن کشور با کشورهای اروپایی دیگر خواهد گذاشت؟ اندرو گمبل: این به نوع مدیریت رایزنیهای بریتانیا با دیگر اعضا پس از خروج بستگی خواهد داشت. برای بریتانیا امکانپذیر است که لابیگریهای موفقیتآمیز اقتصادی را در دوران پس از خروج از اتحادیه اروپا داشته باشد تا بتواند به بازار واحد دسترسی داشته باشد. هزینههای پذیرش حرکت آزادانه نیروی کار، سهم از بودجه و مقررات اتحادیه اروپا همگی ازجمله موارد قابل مذاکره هستند. در آن زمان بریتانیا به عنوان یک عضو وابسته اتحادیه اروپا همانند نروژ بدون توانایی تأثیرگذاری بر تصمیمات اتحادیه، میتواند به رایزنی بپردازد. بااینحال، جنبههای دیگر روابط بریتانیا با اتحادیه اروپا تغییری نخواهند کرد. کارزار خروج میگوید که خواستار ترک بازار واحد و پایاندادن به حرکت آزادانه نیروی کار است. اگر این اتفاق بیفتد سایر کشورهای اتحادیه اروپا محدودیتهایی را برای شهروندان بریتانیایی در سفر به کشورهایشان و کار در آنجا قائل میشوند و این موضوع میتواند تبعاتی جدی برای تجارت کالا و ارائه خدمات داشته باشد. این موضوع سبب میشود میلیونها نفر از مردم بریتانیا که در اتحادیه اروپا کار میکنند، بهشدت از پیامدها نگران باشند و تبعیض علیه شهروندان اتحادیه اروپا آغاز شود. پاتریک برکینشاو: روابط خوب نخواهند بود. این موضوع میتواند جنبشهای مشابه در فرانسه، شرق اروپا و دانمارک را نیز تشویق به خروج از اتحادیه کند. مدافعان خروج بریتانیا میگویند آن نهاد بودجه لازم برای تحقیقات علمی را از طریق مالیاتدهندگان بریتانیایی تأمین کرده است. آنان میگویند میتوان با خروج از اتحادیه این هزینهها را کاهش داد نظر شما چیست؟ اندرو گمبل: بریتانیا یکی از اصلیترین تأمینکنندگان بودجه اتحادیه اروپاست. اگرچه این میزان در مجموع بهمراتب کمتر از مبالغی است که کارزار خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا مطرح میکند؛ چراکه در برابر پرداختها بریتانیا امتیازاتی را نیز از اتحادیه دریافت کرده است و همچنین سازوکارهایی برای تخفیف نیز وجود دارد. اکثر تحقیقات نشان میدهند که پس از خروج از اتحادیه اروپا بریتانیا با کاهش درآمد مواجه خواهد شد و در نتیجه آن سود ناشی از پس انداز مالیات کاهش مییابد. «جورج آزبورن»، وزیر دارایی بریتانیا به همین دلیل برنامه خروج از اتحادیه اروپا را یک اقتصاد تخیلی نامیده است. خروج از اتحادیه اروپا ریاضت اقتصادی بیشتر و نه کمتری را بر بریتانیاییها تحمیل خواهد کرد. پاتریک برکینشاو: آنهایی که از هزینههای سرسامآور حضور بریتانیا در اتحادیه اروپا میگویند اغراق میکنند و استدلالشان بیاعتبار است. ما در مقابل مزایای بسیاری را از اتحادیه دریافت کردیم. آیا فکر میکنید محافظهکاران و حزب کارگر اهرمهای لازم برای متقاعدکردن مردم به دادن رأی منفی به خروج از اتحادیه اروپا را دارند؟ اندرو گمبل: حزب کارگر از بهاشتراکگذاری برنامه با محافظهکاران خودداری کرده است؛ چراکه میگوید اروپایی متفاوت با اروپای محافظهکاران را میخواهد. البته نشانههای امیدوارکنندهای دراینباره وجود دارند؛ برای مثال، «صادقخان»، شهردار تازه برگزیده شده لندن برنامهای را با دیوید کامرون به اشتراک گذاشته است و از لندنیها خواسته تا به ماندن در اتحادیه رأی دهند. بسیاری از رأیدهندگان از فراخوانهای رهبرانشان در چگونه رأیدادن پیروی خواهند کرد. بااینحال، عدهای هم هستند که این کار را انجام نمیدهند. بسیاری از رأیدهندگان حزب کارگر به طور خاص میخواهند به خروج از اتحادیه اروپا رأی دهند؛ آن هم به دلیل مسئله مهاجرت و تهدیدی که برای اشغال و خدمات عمومی احساس میکنند. پاتریک برکینشاو: همان گونه که پیشتر اشاره کردم، محافظهکاران دچار چنددستگی شدید هستند. خروج از اتحادیه اروپا ائتلافهای عجیبوغریبی را میان احزاب به وجود آورده است. شاید بتوان گفت این چندپارهشدنها مشابه وضعیت جنگ داخلی بریتانیا در فاصله سالهای 42-1649 میلادی است که در آن خانوادهها، شهرها و مناطق مختلف چند پاره شده بودند. به نظرتان خروج از اتحادیه اروپا بر بازار املاک و مستغلات و سرمایهگذاری خارجی در بریتانیا چه خواهد بود؟ اندرو گمبل: ممکن است تبعاتی منفی در این حوزه داشته باشد؛ البته احتمال آن وجود دارد که بتوان با پیامدهای این موضوعات مقابله کرد؛ آن هم درصورتیکه دولت پس از خروج از اتحادیه اروپا مالیات بر شرکتها و نهادهای مرتبط با مستغلات را کاهش دهد و این کار را به عنوان مشوقی برای سرمایهگذاری بیشتر انجام دهد. درصورتیکه دولت سیاستهای راستگرایانهتری را در پیش گیرد، این سناریو امکانپذیر است؛ بااینحال، راستگرایان پوپولیست احتمالا خواستار اعمال محدودیت بر سرمایهگذاری خارجی خواهند شد و موضوع افزایش مالیاتها برای خارجیها را مطرح خواهند کرد. پاتریک برکینشاو: پیشبینی این موضوع دشوار است؛ اما اکثر اقتصاددانان میگویند که تبعات منفی خواهد داشت. به نظرتان تبعات خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا برای روابط آن کشور با ایالات متحده و همکاریهای دوجانبه نظامی و امنیتی چه خواهد بود؟ اندرو گمبل: آمریکا به صراحت اعلام کرده روابطش با بریتانیا در صورت خروج آن کشور از اتحادیه اروپا تغییر خواهد کرد. آمریکا بیشتر تلاش خواهد کرد تا روابطش را متمرکز بر اعضای پیشتاز و کلیدی اتحادیه اروپا کند. ایالات متحده در صورت خروج بریتانیا از اتحادیه باز هم روابط خود با آن کشور را حفظ خواهد کرد؛ اما بریتانیا دیگر اهمیت سابق را در دید سیاستگذاران و تصمیمگیرندگان آمریکایی نخواهد داشت. آمریکا به طور مداوم حمایت خود را از باقیماندن بریتانیا در اتحادیه اروپا اعلام کرده است. البته اگر رئیسجمهوری بعدی آمریکا «دونالد ترامپ»، جمهوریخواه باشد، این موضوع احتمالا تغییر خواهد کرد؛ چراکه او خواستار عقبنشینی آمریکا از نقشش در ناتو و کاهش مداخلات و حضور آمریکا در اروپاست. او احتمالا هیچ اولویتی را برای گسترش روابط با بریتانیا اختصاص نخواهد داد. پاتریک برکینشاو: در آن زمان از دید آمریکا، بریتانیا یک کشور به حاشیه راندهشده منزوی خواهد بود. صنعتگران ژاپنی و آمریکاییها مخالف ازدسترفتن موقعیت اتحادیه اروپا هستند؛ چراکه در بریتانیا برای صادرات محصولات سرمایهگذاری کردهاند. هیچکس نمیداند پس از خروج احتمالی بریتانیا از اتحادیه چه بر سر قراردادهای تجاری میان بریتانیا و آن نهاد خواهد آمد. به نظرتان خروج از اتحادیه اروپا چه پیامدهای امنیتی و نظامیای را برای بریتانیا به دنبال خواهد داشت؟ اندرو گمبل: بریتانیا و ناتو ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند و اگرچه برخی از اعضای ناتو عضو اتحادیه اروپا نیستند، این موضوع تأثیری بر همکاریهای امنیتی و نظامی طرفین نخواهد گذاشت و آن را تضعیف نخواهد کرد؛ بااینحال، درصورتیکه بریتانیا اتحادیه اروپا را ترک کند، احتمالا سایر اعضای اتحادیه نیز به فکر تصمیم مشابهی خواهند افتاد. احزاب دستراستی افراطی در اروپا تقویت میشوند و درصورتیکه به قدرت برسند، همهپرسیهای مشابهی را برگزار خواهند کرد. در نتیجه اروپا شکنندهتر از گذشته خواهد شد و به مکانی خطرناکتر از قبل تبدیل میشود. خروج از اتحادیه اروپا میتواند به کاهش همکاریهای امنیتی و نظامی بینجامد و این موضوع میتواند بر امنیت بریتانیا تأثیر منفی بگذارد. هیچگونه شواهدی وجود ندارد که ثابت کند مرزهای بریتانیا پس از خروج از اتحادیه در برابر تروریستها امنتر خواهد بود. پاتریک برکینشاو: مخاطرات امنیتی و اطلاعاتی وجود خواهد داشت؛ بااینحال، فکر میکنم با وجود تهدید بزرگ تروریسم از شدت همکاریها تا حد چشمگیری کاسته شود. به نظرتان خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا چه تأثیری بر روی نقش روسیه در عرصه بینالمللی خواهد گذاشت؟ اندرو گمبل: خروج بریتانیا از اتحادیه گزینه مطلوب پوتین است؛ اما سبب تضعیف اتحادیه خواهد شد و باعث افزایش اختلافنظر میان کشورهای اروپایی. این موضوع به پوتین کمک میکند تا حوزه نفوذ روسیه را در بخشهای شرقی اروپا افزایش دهد. پوتین ارتباطات نزدیکی با احزاب ملیگرای دستراستی در چندین کشور اروپایی، ازجمله در مجارستان و فرانسه دارد؛ پس هرآنچه اروپا را شکنندهتر و چندپارچهتر کند، از سوی روسیه حمایت میشود. پاتریک برکینشاو: دراینمیان روسیه بیشترین استقبال را از خروج بریتانیا میکند؛ چراکه میتواند با دست بازتری به گسترش اراضی خود و بازگرداندن مناطق شوروی سابق به فدراسیون روسیه مبادرت کند. فراموش نکنیم که بریتانیا یکی از اصلیترین کشورهای تحریمکننده روسیه به دلیل تجاوز آن کشور به اوکراین بود. به نظرتان خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا چه تأثیری بر نفوذ و تأثیرگذاری آن کشور بر سیاستهای خاورمیانه و همکاری با آمریکا در منطقه خواهد داشت؟ اندرو گمبل: این موضوع به خودی خود تأثیری بر روی همکاریهای بریتانیا و آمریکا نخواهد گذاشت؛ بااینحال، با انزوای بیشتر دولت بریتانیا آن کشور نخواهد توانست در ائتلاف علیه داعش و دیگر گروههای تروریستی از قدرت تأثیرگذاری قبل برخوردار باشد. اگر اقتصاد بریتانیا آنگونه که انتظار میرود؛ پس از خروج ضعیفتر شود، هزینههای بودجه دفاعی نیز کاهش مییابد. پاتریک برکینشاو: پاسخ به این پرسش دشوار است. ما شرکای استراتژیک آمریکا، کانادا، استرالیا و نیوزیلند هستیم؛ علاوهبرآن تجاوز روسیه به شرق اروپا نشان داده که اقدامات آن کشور به ضرر نظم جهانی است. با حضور بریتانیا در اتحادیه اروپا مضرات اقدامات روسیه کاهش مییابد. بزرگترین برندگان و بازندگان خروج احتمالی بریتانیا از اتحادیه اروپا چه بازیگرانی خواهند بود؟ اندرو گمبل: برندگان بزرگ، احزاب راست ملیگرای افراطی و پوپولیستها در بریتانیا و سرتاسر اروپا خواهند بود و بازندگان بزرگ شهروندان بریتانیایی و به طور خاص شهروندان فقیر خواهند بود، اگرچه آنان محتملترین رأیدهندگان به خروج از اتحادیه هستند. پاتریک برکینشاو: برنده اصلی، اقلیت کوچکی هستند که به بیگانههراسی دامن میزنند و به فکر احیای امپریالیسم سابقاند. بازنده اصلی، روح همکاری و رقابت با همسایگان برای تحقق منافع عمومی خواهد بود. پیشبینی شما درباره نتیجه انتخابات چیست؟ اندرو گمبل: در برهه زمانی کنونی به نظر میرسد احتمال رأی مثبت اکثریت به خروج از اتحادیه اروپا بالا باشد، بااینحال در زمان همهپرسی ممکن است رأیدهندگان زیادی از خود بپرسند مخاطرات خروج از اتحادیه چه خواهند بود. این احساس در بسیاری از رأیدهندگان در روز 23 ژوئن وجود خواهد داشت و من باور دارم که اختلاف بین آرا بسیار کم خواهد بود. درصورتیکه موضوع مهاجرت در مراحل پایانی کارزارها به مسئله غالب تبدیل شود، احتمال برد طرفداران خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا امکانپذیر خواهد بود. پاتریک برکینشاو: بيشتر نظرسنجیها نشان میدهند طرفداران خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا برنده خواهند بود؛ اما من فکر میکنم اکثریتی در لحظه رأیدادن خواستار حفظ وضع موجود و ریسکپذیری کمتر درباره شغل و معیشتشان خواهند شد؛ عدهای علیه خروج از اتحادیه اروپا رأی خواهند داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.