لزوم درسگرفتن و بهخاطرسپاری تجربههای زلزله
آموختههایت را فراموش نکن
علي بيتاللهي. مدير بخش زلزلهشناسي مهندسي مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي
در سال 1369 زمینلرزهای به بزرگی 7.4 رودبار و منجیل را ویران کرد که حدود 35 هزار کشته نیز برجا گذاشت. از این زلزله 26 سال گذشته است. در این زلزله ما یاد گرفتیم که «باید زلزله را جدی بگیریم». مطالب مطبوعات، سخنان زعمای قوم، حرفهای مردم در آن زمان، همهوهمه نشان میداد که همه ما خوب یاد گرفتیم که باید از این بهبعد زلزله را جدی بگیریم. البته قبل از این حادثه، ما همین درس را چندینبار نیز یاد گرفته بودیم، شاید به خاطر فاصلهافتادن بین امتحانها، فراموشمان شده بود: - در سال 1288 زلزله سیلاخور به بزرگی 7.4 به وقوع پیوست که حدود هشتهزار کشته برجا گذاشت. - در سال 1309 زمینلرزهای با بزرگی 7.4 سلماس را لرزاند که باعث کشتهشدن حدود دوهزار و 514 نفر شد. - در سال 1339 زمینلرزهای با بزرگی 6.7 شهر لار را لرزاند که حدود 400 نفر در این حادثه کشته شدند. - در سال 1341 زمینلرزهای با بزرگی 7.2 بوئینزهرا را ویران کرد که حدود 10 هزار نفر در این زلزله جان خود را از دست دادند. - در سال 1347 زمینلرزهای به بزرگی 7.4 دشت بیاض را لرزاند که منجر به کشتهشدن حدود 10هزارو 500 نفر شد. - در سال 1351 زمینلرزهای به بزرگی 6.9 منطقه قیر را لرزاند که حدود چهارهزار نفر در آن کشته شدند. - در سال 1356 زمینلرزهای به بزرگی هفت خورگو هرمزگان را تخریب کرد که در آن حدود 128 نفر کشته شدند. - در سال 1357 زمینلرزهای به بزرگی 7.7 طبس را ویران کرد که حدود 19 هزار و 600 کشته داشت. - در سال 1358 زمینلرزهای به بزرگی 7.1 قائن را تخریب کرد که در اثر آن حدود 130 نفر جان باختند. - در سال 1360 زمینلرزهای به بزرگی 7.4 منطقه سیرچ را به لرزه درآورد که حدود هزار و 300 نفر در آن کشته شدند. زلزله منجیل- رودبار که روی داد، متعهد شدیم از این بهبعد نباید غفلت پیشه کنیم. آییننامه 2800 را شروع کردیم، ساختوسازمان کمی بهتر شد و مدیریت بحران کشور شکل بهتری پیدا کرد. درسهای مربوط به این زلزله هرچند آموزنده بود، اما اثراتش به مرور زمان کمرنگ شد. پس از این کلاس درس، دوباره شاهد بودیم که: - در سال 1376 زمینلرزهای به بزرگی 7.3 بیرجند را تخریب کرد و حدود هزارو 500 کشته برجا گذاشت. - در سال 1381 زمینلرزهای به بزرگی 6.6 آوج را ویران کرد و حدود 260 نفر کشته شدند. - در سال 1382 زمینلرزهای به بزرگی 6.5 بم را ویران کرد و حدود 30هزار نفر در اثر آن جان باختند. - در سال 1383 زمینلرزهای به بزرگی 6.3 بلدهکجور مازندران را لرزاند که حدود 30 نفر در آن حادثه کشته شدند. - در سال 1383 زمینلرزهای به بزرگی 6.4 زرند را تخریب کرد که حدود 612 نفر در آن کشته شدند. - در سال 1385 زمینلرزهای به بزرگی 6 ، منطقه لرستان را لرزاند که حدود 84 نفر در آن کشته شدند. - در سال 1391 زمینلرزهای به بزرگی 6.2 ورزقان اهر را ویران کرد و حدود 300 نفر کشته برجا گذاشت و... . ما آموختیم، فراموش کردیم، آموختیم، فراموش کردیم و ... . همینگونه قلب طبیعت پویای ایرانزمین که زنده و فعال است، علائم حیاتی خود را (که ما آدمها به نام زلزله آن را میشناسیم)، میفرستد و ما درسهایی را یاد میگیریم، فراموش میکنیم، دوباره یاد میگیریم، کمی اثرات آموختهها باقی میماند، ولی باز هم بیشتر درسهایی را که پیش از این یاد گرفته بودیم، فراموش میکنیم. شاید لازم باشد معلمی سختگیرتر داشته باشیم، شاید ما دانشآموزان کلاس درس زلزله، خیلی متوجه اثر این کلاسهای درس زلزله در زندگی آینده خود و فرزندان خود نیستیم، شاید مثل دانشآموز سال آخر که باید در امتحان کنکور دانشگاه شرکت کند، فکر میکنیم خیلی زمان داریم یا اینکه خیلی لمس نمیکنیم که تلاش و کوشش امروزه ما چقدر در کیفیت زندگی آینده ما نقش خواهد داشت. نمیدانم... و شاید هم چندین دلیل دیگر برای این پرسش که چرا درسهایی را که خیلی خوب هم یاد میگیریم، به این زودی فراموش میکنیم، وجود داشته باشد. زلزله رودبار را خیلیوقت است که فراموش کردهایم، حتی زلزله بم و ورزقان را. متأسفانه چند نفری که درسهای یادگرفته خود را هنوز هم خوب حفظ هستند، از صندلیهای تصمیمگیری و تخصیص اعتبار و امکانات و... آنقدر دور هستند که صدایشان خیلی کم شنیده میشود. آدم گاهی فکر میکند بد نیست هرسال زلزلهای بیاید، البته با این شرط که کشته ندهیم! چراکه شاید این موضوع باعث شود که ما درسهای آموختهشده خود را فراموش نکنیم، ولی خوب که فکر میکنیم، به این نتیجه میرسیم که شاید چنین حالتی، حتی باعث شود که دیگر اصلا درسی فرانگیریم. بههرحال دنبال راهی هستیم که دریابیم چه کنیم تا درسهای کلاسهای متعدد زلزله را که چندتا از کلاسهای بزرگ آن در بالا اشاره شد، حداقل به این زودی فراموش نکنیم. میگویم فراموش نکنیم، یعنی ما مردم فراموش نکنیم، ما مدیران و ما مسئولان جامعه فراموش نکنیم که این طبیعت دوستداشتنی چقدر مهربانانه و پرحوصله به ما درس میدهد و ما فراموش میکنیم. طبیعت چهار فصل کشور، به ما میگوید عزیزان من، زندهبودن من، یعنی بهوجودآمدن کوههای سربهفلککشیده سبلان و سهند و البرز و زاگرس، یعنی جنگلهای شمال، یعنی کویر سحرآمیز ایران مرکزی، یعنی دریاهای شمال و جنوب، یعنی دریاچه ارومیه و علائم حیاتی زندهبودن من، یعنی زلزله، آتشفشان، چشمهها و رودها و ... . مگر میشود از یک موجود زنده هم توقع داشت اینقدر زیبا و رنگارنگ باشد و از طرفی علائم حیاتی نداشته باشد؟ ضربان قلبی به نام زلزله نداشته باشد؟ درهرحال چنین به ذهن خطور میکند که اگر گستره لرزهخیز ایران برای ایرانیان زبان ناطقی داشت، شاید آخرین درسش این بود: درسهای آموختهشده را فراموش نکن والا خودت مقصری!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.