گفتوگو با هامان خلیلی، آهنگساز و سرپرست گروه برافشان:
لطفی و علیزاده 2 قطب تکرارنشدنی
ماهور جاوید
هامان خلیلی ازجمله آهنگسازان و نوازندگان جوانی است که بیش از دو سال است گروه موسیقی «برافشان» را راهاندازی کرده. او در این مدت کم و با ترکیب اولیه گروهش، تاکنون کنسرتهایی در شهر ساری و تهران روی صحنه برده است. خلیلی دانشآموخته مکتب محمدرضا لطفی است و به سبک استاد خود سعی کرده هم بداههنوازی و هم گروهنوازی را در کار خود داشته باشد. از نگاه او آهنگسازان جوان موسیقی ایرانی مانند موسیقی پاپ دچار تکرار و مصرفگرایی شدهاند بهتر است یک موسیقی پاپ درجهاول داشته باشیم تا یک موسیقی کلاسیک درجه چندم. خلیلی این روزها سرگرم تمرین برای گروه خود است تا یکم و دوم مرداد در فرهنگسرای نیاوران کنسرت دهد. با او گفتوگویی کردهایم که میخوانید:
درباره انواع مکاتب تارنوازی در ایران صحبت کنید و اینکه ویژگیهای هر کدام از این مکاتب چیست؟ مکاتب تارنوازی در ایران به سه مکتب اصلی مکتب تهران، مکتب تبریز و مکتب اصفهان تقسیم میشود که این سه مکتب اصلیترین پایه نوازندگی تارنوازان ایران را تشکیل داده است. البته بسته به قومیتها مکاتب دیگری نیز شکل گرفتهاند که میتوان آنها را نیز در دل همین سه مکتب جای داد. ویژگی مکتب تبریز اجرای جملهبندیها شامل بیان شعر، اجرای تحریر و استفاده از تکنیکها با سرعت بالاست که این جملهبندیها دارای لحنی خاص و مربوط به آذریزبانان است. در مکتب تهران جملات مقیدتر به ردیفند و بسیار شمردهتر و با مکث اجرا میشوند که درواقع به شیوه ردیفنوازی قدما نزدیکتر است که در آن همواره ردپای میرزاعبدالله و آقا حسینقلی کاملا مشهود است. در مکتب اصفهان همواره شعر و بیان درست آن حتما در نوازندگی اولویت دارد که باعث کششهای خاص و تغییر در جای استفاده از تحریرها شده است. به نظر شما چرا در شیوه قدما بر بداههنوازی تأکید کردهاند؟ برای بداههنوازی باید از چه مراحلی عبور کرد؟ اینکه قدما بر بداههنوازی تأکید کردهاند، خود جای بحث دارد چون غالب صفحات باقیمانده از قدما با پایبندی بسیار زیادی بر ردیف دستگاهی اجرا شده است و ما از دورهای که فضای رادیو اوج میگیرد، شاهد بداههنوازیهای زیادی در نوازندگان هستیم. به نظر من بداههنوازی به مرور زمان شکل گرفته و از دوره میرزاعبدالله که تقریبا آخرین مستندات مکتوب موجود است، آنچنان شاهد بداههنوازی در صفحات نیستیم. البته این خود نیز میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ ازجمله زمان کم اجرا در صفحات و تعجیل نوازندگان برای سایر جملات اصلی و پایهای. برای بداههنوازی باید بر پایه اصلی ردیف تسلط داشت و با فرمهای نوازندگی آشنا بود و در تمرینات روزانه به آن پرداخت و آن را پرورش داد. درواقع بزرگترین بداههنوازان اصولا به بداهه به عنوان تراوش آنی ذهن نگاه نمیکردند، بلکه بداهه جزئی از تمرینات شخصی آنها بوده که در لحظه اجرا در آن تصمیم به استفاده از آن میگرفتند و با ذوق کافی و قابلیت ذهنی بالا و با توجه به فضای حاکم در آن لحظه، آن را پردازش میکردند. سبک جدید تارنوازان ایران بیشتر تحتتأثیر کدام مکتب تارنوازی است؟ شیوه تارنوازیای که اکنون در تارنوازان حاکم است، تأثیرپذیر از دو قطب موسیقی و نوازندگی است که سایه بلند این دو استاد و تأثیر زیاد آنها کاملا مشهود است. استاد کامل محمدرضا لطفی و استاد حسین علیزاده، دو قطب تأثیرگذار و تکرارنشدنی در این زمینه هستند که ردپای آنها سالها در این موسیقی خواهد ماند. به نظر من حتما اشخاصی که سعی در ارائه شیوههای دیگری دارند، بهشدت تأثیرپذیر از این دو قطب هنرمند بزرگ هستند که علت اصلی آن جامعبودن شیوه نوازندگی و دربرگرفتن چندین مکتب نوازندگی در دل این دو قطب است. گروههای جوان برای به صحنهرفتن باید چه مشکلاتی را پشتسر بگذارند؟ یک گروه جوان با سختیهای بسیاری در مسیر خود از زمان تشکیل تا ادامه کار درگیر است؛ در ابتدای امر انتخاب نوازندگان که جمعشدن تعدادی نوازنده که دارای تفکرات همسو، سطح نوازندگی خوب و وفادار به گروه و داشتن حداقل خواست مالی باشد، مشکل است. بحث مالی و نداشتن اسپانسر در کارهای کلاسیک، عمدهترین مشکل گروههای جوان است. وقتی شغل شما و اعضای گروه موسیقی باشد، بههرحال باید حداقلیهای مالی برآورده شود که بسیار کار سخت و در مواقعی نشدنی هست. چون بهغیر از اعضای گروه، شما به عنوان سرپرست برای برگزاری کنسرت، مخارج کمرشکن و زیادی دارید که هیچ تضمینی برای برگشت آن وجود ندارد. ضبط آلبوم نیز همینطور؛ اعم از پول پرداختی برای استودیو تا پول نشر آلبوم که واقعا با نبودن اسپانسر و نبودن قانون کپیرایت، حتی مخارج هم بازنمیگردد. به غیر از این مسائل، موضوع دیگری که بسیار سخت محسوب میشود، روند مجوز برای آلبوم و کنسرت است که سیستم حاکم بر این روند زمانبر و پراسترس است .بعد از هر کنسرت هیچ تضمینی برای ازهمنپاشیدن گروه وجود ندارد، مانند این مشکلات، بسیار زیاد است البته کمصبربودن دوستان نوازنده و عجولبودن آنها برای رسیدن به بزرگترین پلههای موفقیت نیز مزید بر علت است. باید این نکته را دانست که هیچ گروهی بدون صبوری و گذر از مشکلات موفق نشده است.گروههایی چون شیدا، عارف و... روزگاری درگیر همه این مسائل بودهاند ولی با صبوری اعضا موفقیتهای بسیاری حاصل شد که سودش برای همه اعضای گروه و جریان فرهنگی و همه مردم بود. فراموش نکنیم وظیفه و رسالت اصلی حضورمان بقای فرهنگ گذشتگان، گذر از آن و پیشرفت آن است و باید سختی کشید تا جواب خوبی حاصل شود. درباره راهاندازی گروه برافشان بگویید و چرا اقدام به راهاندازی گروه کردید؟ از دیماه 1392 براساس نیاز شخصی که احساس به کار گروهی و جمعیکردن بود، شروع به تشکیل گروه برافشان کردم که سعی شد این روند بدون عجله و طی زمان انجام گیرد. اعضای گروه یکبهیک با توجه به معیارهای ذهنی مشترک و توان نوازندگی، انتخاب و افتخار همکاری با این دوستان نصیب بنده شد. فعالیت گروه برافشان از مهر 1393 با ترکیب کامل آغاز شد و تمرینات مستمر و منظم همچنان ادامه دارد. از فروردین سال 1394 با اضافهشدن هنرمند گرامی جناب غلامرضا رضایی کنسرتها و کارهای اجرائی آغاز شد و تاکنون کنسرتهای متعددی در شهرستان و تهران انجام شده است و یک آلبوم آماده انتشار به نام «صبح وفا» به خوانندگی هنرمند توانمند جناب غلامرضا رضایی و یک آلبوم نیمهکاره در چهارگاه و اصفهان و همچنین اجرای کنسرت در تاریخ اول و دوم مرداد در سالن نیاوران، از برنامههای پیشِروست. جا دارد از اعضای گروه برافشان آقای وحید ربیعپور (دف)، خانم پویا لقایی (رباب)، خانم نیره فخری (عود)، آقای مهدی ولیزاده (نی)، خانم فریما موفقی (کمانچه)، آقای مهدی دریاباری( تار)، آقای سهیل اللهدادیان (تنبک)، خانم مرجان راغب (سنتور)، آقای چکاد فشارکی (کمانچه) آقای فرزاد موسوی (بم تار) تشکر کرده و از همراهی همیشگیشان کمال سپاس را داشته باشم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.