زمینههای تاریخی فیلم «کشور آزاد جونز»
رابین هودی که برای دیگران زندگی کرد
میشل میلر
متیو مککاناهی، در سال 2013 برنده جایزه اسکار بهترین بازیگر مرد برای «باشگاه خریداران دالاس» شد. در فیلمی که بهزودی و در ابتدای فصل تابستان با بازی مککاناهی به روی پرده میآید، او بار دیگر یک چهره واقعی و تاریخی را تصویر میکند... . چهرهای که بعد از گذشت یکقرنونیم همچنان بحثبرانگیز است. ویلیام فاکنر، نویسنده که خود اهل میسیسیپی بود، زمانی نوشت: «گذشته هرگز نمرده است، گذشته حتی گذشته هم نیست» و هنگامی که بحث جنگ داخلی آمریکا پیش میآید -151 سال پس از شکست نیروهای جنوب- گذشته همچنان مانند یک خاطره دردناکِ بهجا مانده، همچنان محل بحثوجدل است. در فیلم جدید «کشور آزاد جونز» متیو مککاناهی نقش نیوتن نایت، سرباز کنفدراسیون (جنوب) را بازی میکند که بسته به اینکه از کدام زاویه به او نگاه کنید، میتوان او را یک قهرمان یا یک خائن به شمار آورد. مککاناهی در گفتوگویی درباره این فیلم گفت: «اتفاقاتی در داستان میافتد و بستر رویدادها در آن زمان، بسیار با مسائل امروز مرتبط است». نایت یک کشاورز فقیر سفید از میسیسیپی بود که در سال 1863 جبهه جنوبیها را ترک کرد و بقیه عمر خود را صرف مبارزه با ظلم و سرکوب کرد. مککاناهی گفت: «من فکر میکنم دیاِناِی (DNA) این آدم به نوعی در کتاب مقدس و اعلامیه استقلال نوشته شده بود. منظورم این است که این آدم معتقد است هیچ پادشاهی بالاتر از او روی زمین وجود ندارد. یک پادشاه وجود دارد و آن هم خدا است و بهاینترتیب ایمان او بر ارزشهای غالب جامعه آن زمان پیشی گرفت». گری راس، کارگردان این فیلم که فیلمهای پرفروشی مانند «بزرگ»، «سیبیسکوییت» و «عطش مبارزه» را ساخته، نزدیک به یک دهه با اشتیاق پروژه ساختن این فیلم را دنبال کرده است. راس درباره این فیلم گفت: «من چیزی درباره داستان زندگی او نمیدانستم و چیز زیادی هم درباره جنگ داخلی و بهویژه دوران بازسازی نمیدانستم. وقتی که ارتباط شما با تاریختان قطع شود، نمیدانید که از کجا آمدهاید و درک نمیکنید که برای آزادی، مبارزهای در جریان است». نایت زمانی که متوجه شد این جنگ، جنگ او نیست، زندگی خود را به خطر انداخت و کنفدراسیون را ترک کرد به گفته راس «اگر شما 20 برده داشتید، از اعزام به جبهه جنگ معاف بودید، اما افراد فقیری که هیچ بردهای نداشتند، مجبور بودند به جنگ بروند و بمیرند؛ بنابراین بردهدارها میتوانستند بردههایشان را حفظ کنند و پولدارتر شوند». همانطور که مککاناهی اشاره کرده، «این افراد به جای آنکه از لحاظ طبقاتی متحد باشند، از جنبه نژادی متفرق بودند. کشاورزان فقیر و بیچیزی که نایت و دوستان او بودند، وجه اشتراک بسیار بیشتری با آمریکاییهای آفریقاییتبار داشتند تا با صاحبان مزارع». ارتشی که او از فراریان و بردگان ساخت، کنترل جونز کانتی در میسیسیپی را در دست گرفت و آن را یک کشور آزاد اعلام کرد که نه با جنوبیها همراستا بود و نه با شمالیها. وایات مولدز، مدرس تاریخ در کالج جونز کانتی در پاسخ به اینکه داستان نایت با کلیشههای مردانه جنوبی چه ارتباطی دارد، گفته است: «این داستان تا حد زیادی اسطورهسازیها درباره انگیزه مردان جنوبی را بیاعتبار کرد. برخی سعی میکنند چنین القا کنند که جنوب یکپارچه بود. به عبارت دیگر، میگویند همه سفیدها زیر پرچم کنفدراسیون بسیج شده بودند». برای مولدز (که خویشاوندی دوری با نیوتن نایت نیز دارد)، نایت مردی جلوتر از زمان خود محسوب میشود. «او مواد غذایی به مردم بیبضاعت میرساند و کودکانی را که در بردگی بودند، نجات داد. میدانید، او به عنوان رابینهود جنگلهای کاج شهرت پیدا کرده است». گفته شده است که نایت حتی پس از جنگ، در دورهای که به عنوان دوران بازسازی شناخته شده است، به سیاهان آزادشده کمک کرد تا برای اولینبار رأی بدهند و به آنها برای زندهماندن در شرایط وحشتی که کو کلوکس کلانها برقرار کرده بودند نیز کمک کرد. «نایت بهآسانی میتوانست در زمانی که جنگ تمام شده بود، همان کاری را بکند که بسیاری از دیگر افراد سفیدپوست انجام دادند و بگوید: «خب، حالا دیگر مسئله حل شد و جنگ تمام شد. من هم دیگر به مبارزه با بیعدالتیای که دور و برم میبینم، ادامه نمیدهم». اما او این کار را نکرد». اما همه نایت را قهرمان نمیدانند. عدهای معتقدند که هالیوود تاریخ را مخدوش کرده است. کارل فورد، یک وکیل امور ورشکستگی در جونز کانتی است و جان کاکس خود را یک مورخ آماتور میداند. هر دو نفر عضو گروه Rosin Heels هستند که شعبهای از باشگاه پسران کهنهسربازان کنفدراسیون است. کاکس در توصیف نایت از عبارت «انبوهی از زباله» استفاده میکند. هنگامی که از آنها درباره اساسیترین ایرادی که به این فیلم وارد میدانند، پرسیدم، فورد پاسخ داد: «خب، من تا به حال این فیلم را ندیدهام و چیزی دربارهاش نمیدانم، اما هر چیزی که از هالیوود بیرون بیاید، نمیتواند خوب باشد». از او پرسیدم: «بنابراین شما مشکلی با این موضوع دارید که او یکجور رابینهود بوده که به آمریکاییهای آفریقاییتبار و کشاورزان فقیر کمک کرده است؟» کاکس گفت هیچ مدرکی درباره این بخش داستان وجود ندارد؛ «دقیقا. کل این بخش را ببر و بریز دور. این اصلا وجود ندارد. داستان فوقالعادهای است و از آن داستانهایی است که اسطورهها را با آن میسازند». مطمئنا فیلم در مواردی برداشتی آزاد از رویدادهای تاریخی داشته است. اما گری راس کارگردان میگوید داستان نایت به برطرفکردن اسطورههایی که از سالها قبل در مورد جنگ ساخته شده است، کمک میکند. «مردم ممکن است درباره جنگ داخلی دچار اشتباه بشوند. خیلی ساده این چیزها پیش میآید؛ مثلا من میگویم جنگ داخلی درباره بردهداری بود. ولی خیلی از مردم مایل هستند تظاهر کنند که جنگ به علت چیزهای دیگر بود - مثلا مربوط به حقوق ایالات بود یا درباره آزادی سرزمین. نه - جنگ داخلی کشمکشی بر سر این بود که آیا میتوان یا باید مالک انسانی دیگر بود یا نه». اگر تاریخ جونز کانتی گیجکننده است، موضوع خانواده در این منطقه از آن هم گیجکنندهتر است. نیوتن نایت چند خانواده داشت- اولین همسر او یک زن سفیدپوست و دومی یک برده سابق به نام ریچل - بود. دوروتی نایت مارش و فلورانس نایت بلِیلاک، نبیرههای نیوت و ریچل هستند. آنها معتقدند که برخی از مردم سعی کردهاند تاریخچه خانوادگی آنها را انکار کنند. فلورانس دراینباره گفت: «اوه، بله. بعضی در اینجا هنوز هم این کار را میکنند». و به گفته دوروتی، قانون «یک قطره» در میسیسیپی برقرار است که «مهم نیست اگر رنگ پوستتان سفید یا موهایتان صاف باشد، اگر یک قطره از خون سیاه در رگهایتان باشد، شما را در میسیسیپی سیاه میدانند»؛ و همین قانون «یک قطره» سبب شد که برخی از اعضای خانواده نایت به واسطه تبعیض نژادی قانونی جیم کرو... ت مورد آزار و اذیت قرار بگیرند. پرسیدم: «آیا میراث شما تاکنون مایه ناراحتی شما بوده است». هر دو پاسخ دادند: «نه». دوروتی گفت: «ما به میراثمان افتخار میکنیم. واقعا اینطور است. ما به اینکه از چنین خانوادهای آمدهایم، افتخار میکنیم». آخرین مقاومت سرسختانه نیوتن این بود که تصمیم گرفت در جوار ریچل به خاک سپرده شود - سیاه و سفید با هم در قبرستان - که این مخالفت با قانون میسیسیپی بود. بر سنگ مزار نایت چنین حکاکی شده است: «او برای دیگران زندگی کرد». به گفته مککاناهی «قدرت یک بازیگر در این است که درک کند کیست و چه کسی را قرار است تصویر کند و تصور روشنی از آن داشته باشد». و به گفته راس: «همه در اینجا درباره میراث صحبت میکنند. میراث فوقالعادهای وجود دارد که این افراد میتوانند به دست بیاورند، اینکه مردی پیدا شد که جرئت ایستادن در مقابل کنفدراسیون و مبارزه با آن را پیدا کرد؛ و این میراثی زیبا برای مردمان جنوب است که به نظر من آنها میتوانند دربارهاش تعمق کنند». منبع: شبکه خبری CBS
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.