المپیک ریو زیر سایه وحشت از ویروس زیکا
تقابل اخلاقیات و مدیریت
پیتر سینگر. ترجمه: حمیدرضا فعلهگری
زمانی که ریودوژانیرو توانست میزبانی المپیک را به دست آورد، هنوز زمان زیادی تا رسیدن ویروس زیکا به برزیل مانده بود. هماکنون که برزیل میلیاردها دلار برای آمادهسازی خود برای میزبانی این مسابقات هزینه کرده، دومین کشور از نظر تعداد مبتلایان به ویروس زیکا نیز شناخته شده است. با این وضعیت، آیا المپیک 2016 را باید به تعویق انداخت یا میزبانی آن را باید به کشور دیگری واگذار کرد؟ تصمیمگیری درباره این موضوع بسیار دشوار است و هنوز واقعیتها و شواهد کافی نیز فراهم نشده است. اکنون شرح میدهم چرا من هم نامه سرگشادهای را که ماه گذشته، 223 دانشمند، کارشناس اخلاقزیستی و بهداشت عمومی، به «مارگارت چان»، مدیرکل سازمان بهداشت جهانی، ارسال کردند، امضا کردم. ما در این نامه از وی خواستیم گروهی مستقل برای ارائه مشاوره به سازمان بهداشت جهانی و کمیته بینالمللی المپیک، با طیکردن فرایندهای شفاف، تشکیل شود تا شواهد لازم برای موازنه بین تضمین سلامت عمومی و برگزاری یک رویداد ورزشی بزرگ فراهم شود. ویروس زیکا، ویروس جدیدی نیست، اما نوعی از این ویروس که سال 2013 وارد برزیل شد، از همه انواع شناختهشده این ویروس خطرناکتر است. نتایج یک بررسی که ماه گذشته در مجله داروسازی نیوانگلند منتشر شد، تأیید میکند وقتی زنی باردار به این ویروس مبتلا میشود، امکان دارد رشد مغزی جنین آن متوقف شود. این وضعیت نادر، در علم پزشکی «میکروسفالی» نام دارد. در موارد حاد این بیماری، ابتلا به میکروسفالی موجب میشود فرد مبتلا تا پایان عمر زندگی مستقلی نداشته باشد. شیوع ویروس زیکا در برزیل با نوع مخربی از میکروسفالی که «تسلسل اختلال مغزی جنین» نام دارد، مرتبط است. پیش از شیوع زیکا در برزیل، تولد تعداد انگشتشماری نوزاد مبتلا به این بیماری در این کشور ثبت شده بود. بهتازگی با بررسی 35 نوزاد مبتلا به میکروسفالی در برزیل، مشخص شد ازاینمیان، 11 نفر آنها به تسلسل اختلال مغزی جنین مبتلا هستند. براساس آخرین پژوهش انجامشده درباره زنان باردار در ریودوژانیرو، که نشانههایی از ابتلا به زیکا در آنها مشاهده شده بود، ارتباط میکروسفالی و شیوع ویروس زیکا، تأیید شد. در این پژوهش که دو ماه پیش منتشر شد، در 29 درصد از زنان بارداری که علائم ابتلا به زیکا را در آنها تشخیص داده بودند، جنین بهشدت دچار اختلال بود. هیچیک از زنانی که ابتلا به این ویروس در آنها تأیید نشد، جنین ناسالمی نداشتند. ابتلا به زیکا در بزرگسالان، به بروز تب شدید و کهیر و جوش منجر میشود. اما آنچه نگرانکنندهتر است، احتمال ارتباط ابتلای به این ویروس و بروز سندرم «گیلنباره» است که میتواند به بروز اختلالات شدیدی مانند فلجشدن اعضا به مدت چند ماه یا حتی چند سال منجر شود. خطر تشدید سندرم گیلنباره در مبتلایان به ویروس زیکا، هنوز نامشخص است. سازمان بهداشت جهانی، بیماری زیکا را «وضعیت اضطراری برای سلامت عمومی که به همه جهان مربوط است»، توصیف کرده و از زنان باردار خواسته است به برزیل سفر نکنند. اما وقتی که دیگران به ریو سفر میکنند، به این ویروس مبتلا میشوند و پس از آن به کشور خود بازمیگردند، در این وضعیت، نرفتن زنان باردار به ریودوژانیرو و در خانهماندن، چه سودی برایشان دارد؟ حدود 500 هزار نفر در المپیک شرکت خواهند کرد و بسیاری از این افراد در کشورهایی زندگی میکنند که «Aedes aegypti» (حشرهای که میتواند این ویروس را منتقل کند)، در آنها وجود دارد. دو استدلال اصلی مقابل درخواست به تعویقانداختن یا تغییر مکان بازیهای المپیک مطرح میشود: نخست، ریسک ابتلا در زمستان بهمراتب کمتر است، زیرا در زمستان حشرات کمتری وجود دارند و برزیل نیز با استفاده از نیروی ارتش در حال سمپاشی مناطقی است که این نوع خاص از حشره وجود دارد. اما همانطور که «امیر عطاران»، استاد حقوق و سلامت جامعه در دانشگاه اتاوا، در مقاله جدید خود در نشریه سلامت عمومی هاروارد استدلال کرده، گسترش «تب دانگ» (ویروسی که به زیکا مربوط است و توسط همان حشره منتقل میشود)، در زمستان گذشته کم شده، اما از میان نرفته است. «عطاران» به کارآمدی سمپاشی برای از میانبردن این حشره نیز به دیده شک مینگرد، چراکه ابتلا به ویروس دانگ در ریودوژانیرو در یک سال اخیر به شکل چشمگیری زیاد شده است. در مناطق اطراف پارک المپیک (که مسابقات در آنجا برگزار میشود)، تعداد افرادی که فقط در سهماهه اول سال 2016 به این ویروس مبتلا شدهاند، از تعداد افرادی که در کل سال 2015 به آن مبتلا شدند، بیشتر است. دومین پاسخ این است که در هر صورت، میلیونها گردشگر از ریو دیدن خواهند کرد و شیوع زیکا به دیگر کشورها توسط این حشره اجتنابناپذیر است، خیلی هم مهم نیست افرادی که این بیماری را با خود به کشورشان میآورند، از المپیک آوردهاند یا از جایی دیگر. اما با شیوع زیکا در برزیل، تحقیقات درباره این ویروس شدت یافته و امید میرود به مرور زمان، محققان بتوانند به واکسن، داروی ضدویرس یا هر ابزار دیگری برای مقابله با این بیماری یا پیشگیری از گسترش آن دست پیدا کنند. بنابراین اینکه چه زمانی بیماری گسترش پیدا میکند، بسیار مهم است. اگر المپیک برگزار شود (نسبت به زمانی که برگزار نشود)، افراد از کشورهای بسیار بیشتری به برزیل سفر میکنند. اگر آنها زیکا را به کشور خودشان ببرند که «Aedes aegypti» در آنجا باشد و نظام مراقبت از سلامتی هم در آنجا نارسا باشد (مانند غرب آفریقا یا جنوب آسیا)، ممکن است پیش از آنکه ابزارهای مؤثری برای پیشگیری یا درمان این بیماری عرضه شود، میلیونها نفر به آن مبتلا شوند. سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده است: «لغو بازیهای المپیک باعث میشود هزینههای زیادی را که ورزشکاران و کسان دیگری که برای آمادگی خود برای شرکت در این رویداد ورزشی صرف کردهاند، بر باد دهد». بدونشک این ادعا درست است، اما باید در مقابل موضوع خطر شیوع یک ویروس خطرناک را نیز در نظر بگیریم و موازنهای بین این دو برقرار کنیم. منشور المپیک اعلام میکند مسئولیت اجتماعی و احترام به اصول اخلاقی بنیادین جهانی، در مرکز توجه المپیک است. بدونشک، نادیدهگرفتن خطر شیوع زیکا میان کودکان و بزرگسالان با مسئولیتپذیری اجتماعی و اخلاقی سازگار نیست. شاید خطر ویروس زیکا کم باشد و بتوان گفت میتوان طبق برنامهریزیهای قبلی، پیش رفت و المپیک ریو را برگزار کرد، شاید هم این خطر چندان کم نباشد. بههرصورت، تا زمانی که متخصصان کارآزموده همه حقایق مربوط به این موضوع را کشف و عرضه نکردهاند، نمیتوان قاطعانه اظهارنظر کرد. www.project-syndicate.org
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.