|

درباره نمایش صور اسرافیل

تنهایی انسان

عامر مسافر آستانه . کارگردان

/تاریکی/ صدای عظیمی از آسمان به‌گوش خواهد رسید و تمامی جانداران به خاک خواهند افتاد. مکان، روستایی است که بین دو کشور در حال جنگ قرار دارد و منطقه صفر نامیده می‌شود؛ به این معنا که این روستا درگیر جنگ نیست و از آن به‌عنوان منطقه بی‌طرف، برای مبادله اسرا و امداد‌رسانی و مصارف دیگر استفاده می‌شود، روستایی که گویی خاک مرده به آن پاشیده‌اند، آدم‌های این روستا جز جنگ ندیده‌اند و جریان عادی زندگی خود را در قبال خوکردن به این وضعیت باز می‌شناسند. با ورود کودکی به شهر، لایه‌های خاک‌گرفته وجودشان جلایی دوباره می‌گیرد و روابط انسانی دچار تغییر می‌شود. در لایه بیرونی و خط روایتی نمایش‌نامه، داستان به ستیز‌ها و درگیری انسان‌هایی می‌پردازد که به‌واسطه جنگ، امید به زندگی و زیبانگری را از دست داده‌اند. در این میان در ازای جنگی که پیرامون را فرا گرفته به جنگ درونی انسان‌ها می‌رسیم که بین عواطف (احساسات) و منطقشان، بیم‌ها و امیدهایشان و عشق‌ها و نفرتشان در جریان است؛ هم‌زمان در لایه‌های زیرین متن نیز مفاهیمی به‌واسطه کهن‌الگوهای تاریخی و مذهبی در جریان است. تنهایی انسان و رهاشدگی و تبعید او به زمین و ناچاریش برای یافتن راهی روشن که از زندگی اجتماعی و عشق به دیگری ممکن می‌شود؛ ولی به‌جای آن جنگ را برگزیده است. همین‌جاست که لایه زیرین متن گروتسکی برای لایه بیرونی ایجاد می‌کند، نکته مهم در کارگردانی نیز همین‌جا اتفاق می‌افتد، برجسته‌کردن لایه زیرین متن در شیوه اجرائی به‌طوری‌که تنیدگی خود را با روایت داستانی حفظ کند. شیوه اجرائی به‌واسطه دکور چرخان و لکه‌های نوری اکسپرسیو به سمت فاصله‌گذاری برشتی پیش می‌رود و این روند، وقفه‌ایی در زمان جاری نمایش ایجاد می‌کند تا هرجا که حس‌آمیزی اثر در اجرا به اوج خود نزدیک می‌شود به‌واسطه این وقفه‌ها، بلافاصله اتفاقی ضدحس ایجاد شود تا تفکر تماشاگر به‌همراه احساس او همیشه زنده و بیدار باشد. بازی‌ها به سمت رئالیستی از جنس متن میل می‌کنند، بازی‌هایی باورپذیر از انسان‌هایی که زندگی عادی را طی نکرده و نمی‌کنند. آدم‌های این نمایش حتی از داشتن نام هم محروم هستند، به این شکل که همیشه با القاب یا صفاتی خوانده می‌شوند که مردم این القاب را جایگزین اسامی کرده‌اند. دختری که همه او را دیوانه خطاب می‌کنند، خادم کلیساست و عشق به فرزندی که قربانی جنگ شده او را به جنون کشانده، پیرزنی که اهالی او را جادوگر صدا می‌زنند تنها پسرش به جنگ رفته و دیگر برنگشته و خبری هم از او نيست، افسری که پس از اینکه یکی از پاهایش به‌شدت مجروح می‌شود کارایی خود را از دست داده و در روستا از تنهایی رنج می‌کشد و کشیش که هرکدام از شخصیت‌ها لقبی را به او اختصاص می‌دهند؛ فقط کودک(پسربچه) است كه از این قاعده تبعیت نمی‌کند. کارگردانی در ادامه روند خود به مفهوم‌گرایی و نمادشناسی تمایل نشان می‌دهد، صحنه گردونه‌ای است که به‌واسطه افرادی خارج از حیطه بازی چرخان می‌شود و بازیگران بدون حرکت روبه‌روی هم قرار می‌گیرند، نورها به‌صورت مورب و شکسته و بی‌جان به صحنه می‌تابد و سایه ایجاد می‌کند و لباس‌هایی که در طرح و رنگ کاملا موازی با مفهوم نمایش‌نامه طراحی شده است. پیوند عناصر اجرا (بازیگر، صحنه، لباس، نور، موسیقی و...) تنیده در هم، اتمسفری آخرالزمانی ایجاد می‌کند که به‌واسطه آن خطی ارتباطی، بین لایه‌های مفهومی و خط دراماتیک متن به وجود می‌آید، قسمت‌هایی از صحنه از خاک پوشیده شده است گویی انسان‌های این روستا از دل این خاک بیرون می‌آیند و رخ در نقاب همان خاک خواهند کرد. با ورود کودک، روستایی جنگ‌زده به پا می‌خیزد و فریاد خشونت سرمی‌دهد بی‌هیچ مِهری. با خروج کودک، روستایی جنگ‌زده درحالی‌که درد و داغ جنگ را به دوش می‌کشد، تن به نابودی می‌دهد؛ ولی مردمانش به مِهری عجیب آغوش گشوده‌اند. صدای عظیمی دوباره از آسمان به گوش خواهد رسید و تمامی جانداران از خاک برخواهند خاست، تا روزشمار آغاز شود/ نور می‌آید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.