یادداشتی درباره «شینیون»
رفیق نصرتی
«شینیون» بهظاهر در یک زمان و مکان نامعلوم میگذرد اما با اتصالات بسیار ظریفی به زمان و مکان معاصر خودش گره میخورد. این اتصالات با عینیت زیست جهان ما و فاصلهاش با مناسبات اقتصاد سیاسی فاصله بسیار تیزهوشانهای است. جهانی که میسازد به شکل خلاقانهای میان امر واقعی و نوعی انتزاع بورلسک بندبازی میکند و وضعیت خود را همچون جزئی از یک شکل فراکتال جا میاندازد که در آن جهان واقعی همان کلی است که نظم خود را در این جهان خُرد بازتولید میکند. تفاوتهای بسیار ظریفی شینیون را از انبوه آثاری که با برساختن زمانی- مکانی انتزاعی به نوعی تمثیل فروکاسته میشوند جدا میکند. شینیون اتصالاتش با امر عینی را، چه در ساحت تکنیکی و چه در ساحت اخلاقی به شکل متفاوتی از آنچه رسم تئاتر ما شده است، میسازد. در ساحت اخلاقی آنچه شینیون از آن پرهیز میکند، تندادن به روال وقیحانه سیاستزدایی از مسائل اجتماعی با شوخی و لودگی است. شینیون میداند امر اخلاقی در خلال امر سیاسی معنا پیدا میکند و میداند خندان تماشاچی با چیزی خارج از فرم اثر و تندادن به غلبه روزافزون نظام بازار در تئاتر با همان چیزی که ادعایش را دارد منافات دارد. این امر اخلاقی را شینیون با یک فهم تکنیکی گره میزند. شینیون برخلاف ظاهر تمثیلیاش بههیچوجه تمثیلی نیست چراکه جهانش را نه از طریق نظمی استعاری بلکه با نوعی مجاز مرسل، به جهان عینی ما متصل میکند. در شینیون وضعیت این آدمها استعاره یا تمثیلی از جهان ما نیستند. درواقع رابطه این دالها با دالهای نظام نمادین جهان عینی نه از نوع جانشینی که براساس نظم همنشینی صورتبندی شدهاند. درواقع صحنه شینیون نه تمثیلی از جهان ما که همانگونه که هست جزئی از جهان ماست و این رابطه با جهان عینی، شینیون را ستیهندهتر از نمونههای مشابهش میکند. در نمونههای مشابه شینیون، نبود این بینش ظریف تکنیکی و اخلاقی آنها را به آثاری خنثی و بیخطر بدل میکند که تنها در نهایت با تابلویی شعاری میتوانند ادعا کنند حرف مهمی زدهاند؛ ادعایی که معمولا تنها نزد گروه اجرائی اعتبار دارد نه تماشاچی. جزئیاتی میتوانست به اتصالات شینیون ظرافت بیشتری ببخشد مانند دستمالگردنی برای «موهایش بلند» لاکی روی ناخنهای چند انگشت «موهایش آبی» یا نیمبوتی حتی یک لنگه شاید! به پای «موهایش خرمایی» و پاپیونی برای «موهایش سفید» و البته جزئیات دیگری در صدا و نور. شینیون ایرادی که دارد در همین جزئیات است که البته ایراد اساسی تئاتر امروز ماست. در تئاتر امروز ما نور، صدا و تا حدودی طراحی صحنه همچنان بخشهایی از اجرا هستند که صرفا همچون اموری تکنیکی به آنها نگریسته میشود نه بخشی از کلیتی خلاقانه که قرار است هم بهتنهایی، هم در کنار سایر عوامل صحنه به جهان برساخته اثر کمک کنند. دلیلم برای این ادعا اهمیت ناچیزی است که هنرمندان فعال در این زمینهها به امور نظری و مطالعه نظریه به طور عام و نظریههای هنری به طور خاص دارند. این کمبهادادن به امر نظری این هنرمندان را به تکنیسینهایی فرومیکاهد. شینیون طراحی صحنه و نور خوبی ندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.