مرز حریم خصوصی و عمومی دقیقا کجاست؟!
کریم ارغندهپور
سالها پیش طرف مصاحبه یکی از جامعهشناسان خوب بودم. موضوع تحقیقش، برداشت نخبگان از حریم خصوصی و عمومی (Public & private space) بود. پس از آنکه مصاحبه تمام شد، گفت تا به حال با افراد زیادی مصاحبه کرده و نتایج اولیهاش نشان میدهد پراکندگی در پاسخها بهشدت بالاست. به عبارت دیگر تفاوت برداشت نخبگان از تعریف حریم خصوصی/ عمومی زیاد است. وقتی چنین اتفاقی در واقعیت میافتد، معمولا فضای عمومی -که طبیعتا قدرت و تسلط بیشتری دارد- قلمرو خود را تا جایی که زورش برسد، گستردهتر و حریم خصوصی را محدودتر و ضعیفتر میکند. در واقع با اینکه حتی قانون، حقوق خصوصی را در برخی نقاط مشخص کرده ولی در همان نقاط هم عملا آن حقوق کمتر رعایت میشوند. به نظرم یکی از تعاریف مهم جامعه توسعهیافته دقیقا در آشکاری همین مرزبندی نهفته است: جامعهای که در آن حریم خصوصی افراد مشخصتر و محترمتر و مصونتر باشد، توسعهیافتهتر است. هر اندازه همپوشانی این دو فضا به دلیل تردیدهای عمومی درباره مرزهای هریک، بیشتر باشد، کارکرد هر دو فضا کمتر است. این اشتباه آشکاری است اگر تصور کنیم جامعهای که فضای عمومی در آن بزرگتر شده، کارکردیتر functional است. برعکسِ این گزاره هم درباره حریم خصوصی صادق است؛ اگر هر چیز به حریم خصوصی تقلیل یابد، عملا جامعه ناکارکردی dysfunctional خواهد شد که تصورش جز هرجومرج نیست. به نظرم موضوع اولویتدار امروز جامعه ما این است که باید گفتوگوی نخبگان در عرصه عمومی (public sphere که با
public space متفاوت است) یک تصور جامع و مشترک را در مرزهای این دو فضا روشنتر کند. بدون این برداشت مشترک، ادعا درباره اینکه چه چیزی دقیقا در کدام فضا قرار میگیرد، از حریم افراد individuals بیرون نمیرود. دعوای بعدی میتواند در دفاع از حریم خصوصی در برابر عمومی - یا برعکس- شکل بگیرد. من در این یادداشت کوتاه بهعمد وارد مثالهای اختلافبرانگیز نشدم، چون سخنم کلی بود و نمیخواستم اصل سخن به دلیل سوءتفاهم احتمالی منحرف شود. ضرورت دارد که اصل موضوع جدی گرفته شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.