|

نگاهی به‌ خصوصی‌های علی شریعتی

پوران عزیزم...

خدیجه جواهری

«امیدم! همسر خوب، همدم بد، اهورایی ذات اهرمنی داد امیدبخش یأس‌آور پرحرف حرف نشو خون‌گرم پرجوش‌وخروش یخ کن... خوش‌نواز بد سرزنش‌ جو به جور همیشه یک‌جور دربرهم شلوغ‌پلوغ قروقاطی، عزیزی که تو را نمی‌توانم تحمل کنم و دنیا هم بی‌تو تحمل‌ناپذیر است و ؟؟؟» و این بیست‌ونهمین نامه علی شریعتی است که ناتمام مانده است خطاب به پوران عزیزش که بارها تصدقش رفته است و گله کرده که چرا کاغذی به او نمی‌نویسد. چرا پوران پاسخش را نداده و او را چندماه بعد از ازدواج در پاریس تنها گذاشته است. اما 29 نامه علی شریعتی از پاریس به مقصد مشهد هیچ‌گاه به دست پورانش نرسیده است، چون شریعتی جوان، شریعتی اواخر دهه 30 شمسی یادش رفته آن‌همه قربان‌صدقه و گاه طعن و کنایه را برای پوران پست کند. علی شریعتی را باید بدون قاب روشنفکری، یک‌بار دیگر و شاید بارها از لابه‌لای این سطور بازشناخت و بازتعریف کرد. شریعتی لابه‌لای این نامه‌ها نه معلم انقلاب است و نه تلاشگر برای تغییر سنت‌ها و باور‌های غلط. خود خودش است. شریعتی عاشق زنی است که با رضایت او راهی غربت شده و حالا از اینکه پاسخ نامه‌هایش را نمی‌دهد بارها زبان به گلایه باز می‌کند: «آن من چه‌قدر پستم و ضعیفم که برای نوشتن یک نامه پیش یک زن که زن خودم است این‌همه جز و وز می‌زنم. چه کنم پوران، آدم به سختی ناپلئون هم که باشد باز در برابر زن، زنی که دوستش دارد، عاجز است». شریعتی وقتی از تصدق‌رفتن هم ناامید می‌شود، سعی می‌کند تا حسادت پوران خانم را برانگیخته کند، آنجا که از دل‌ربایی مادموازل‌های پاریسی می‌نویسد. اما بعد از سرزنش خودش بلافاصله درباره کادویی که قرار است برای پوران بفرستد، توضیح می‌دهد و انگار فراموش کرده که هم او بود که می‌خواست پوران به زنان پاریسی رشک بورزد. شاید بهتر بود تا شریعتی مبارز را در تمام این سال‌ها با همه شریعتی‌بودنش به مخاطب عرضه کرد. همان شریعتی‌ای که شباهنگام هنگام بازگشت از حسینیه ارشاد پوران خسته را از خواب بیدار می‌کرد تا ببیند همسرش چه شوری در حسینیه به‌پا کرده است و نوار سخنرانی‌اش را گوش بدهد. پدری که عموما در زندگی همسری و پدری فرزندانش غایب بوده است و این پوران‌خانم بوده که باید بار همه سال‌های نبودن علی را بر دوش می‌کشیده است. درس می‌خوانده است، درس می‌داده است. بچه‌ها را بزرگ می‌کرده و تربیت می‌کرده است؛ پورانی که گاه زیر این‌همه فشار و تعقیب‌وگریز‌های علی کم می‌آورده و تنها نشانه‌اش عصبانی‌شدن بوده است و بس. انگار بعد از گذشت 40سال از درگذشت شریعتی بد نیست تا نورافکنی بر زندگی خصوصی شخصیتی انداخت که آثار و آرایش هنوز محل نقد و بررسی است. هنوز مخالف و موافق دارد. هنوز مقصر می‌شود و تبرئه می‌شود، اما هنوز هم باید او را شناخت. زندگی مبارزی را که از کاغذننوشتن همسرش شکایت می‌کند، نصفه‌شبی به بالین بچه‌هایش می‌رود، آنها را بیدار می‌کند و ازشان سؤال‌هایی می‌پرسد؛ همان نصفه‌شبی که می‌خواهند چه‌کاری در زندگی انجام دهند و چه و چه... یا آنها را سوار ماشین کند ببرد کوه‌سنگی تابی بخورند و برگردند. در زندگی علی شریعتی از اینها کم نیست؛ مرد شب‌زنده‌داری که صبح‌ها به‌سختی از خواب بیدار می‌شود. گاهی حوصله دیدن کسی را ندارد تا بتواند به کلمات درون ذهنش نظمی بدهد و آنها را بر کاغذ جاری کند. پس با تأکید مؤکد می‌گوید بگویید «علی خانه نیست. گفتم خانه نیستم» یا می‌رود در دستشویی خانه دوساعت پنهان می‌شود تا میهمان ناخوانده سرزده برود. گاهی هم میهمان از رو نمی‌رود که بر بالین او حاضر می‌شود تا علی سخت‌بیدارشو را بیدار کند و وقتی تلاشش به بار نمی‌نشیند پارچ آبی را روی او می‌ریزد تا بیدار شود. این همان علی شریعتی است که چه بخواهد و نخواهد نامش به انقلابی گره خورده است. که بخش گسترده‌ای از جوانانش علاقه‌مندان و شاگردان مکتبی بودند که او سنگ بنایش را گذاشته بود. علی شریعتی که شاید اگر زندگی‌اش تورقی بخورد و پس اندیشه و ذهنش با آنچه در زندگی‌اش عینیت داشته تلاقی پیدا کند، برای نسل جدید هم می‌تواند حرفی برای گفتن داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.