تأثیر اینترنت بر خانوادههای دارای نوجوان
خانواده یک نظام اجتماعی است که مرزهای دارای نفوذی دارد و فناوری منبع مهم تغییر آن محسوب میشود. ابداعات فناورانه وارد خانواده میشوند و تغییرات را در هنجارها و نقشهای اجتماعی به وجود میآورند. دکتر اسماعیل سعدیپور، عضو هیأت علمی دانشگاه علامهطباطبایی، در شماره 76 نشریه علمی- پژوهشی «پژوهشهای ارتباطی» تحقیقی با عنوان «بررسی اثرات اینترنت بر خانوادههای دارای فرزند نوجوان» منتشر کرده و در آن، به چالشهای خانوادههای دارای نوجوان وقتی که اینترنت وارد خانهها میشود پرداخته است. بنا بر نوشته این محقق، خانواده یک نظام اجتماعی بهنسبت بسته است و اینترنت نوعی فناوری است که «سوراخی در دیوار خانواده ایجاد کرده است». این مفهومسازی، بر اهمیت مرزهای خانواده بهعنوان یک امر ضروری تأکید دارد. مرزهای بین خانواده و جهان خارج، دارای اهمیت و برای حفظ ایفای نقش اجتماعی والدین ضروری هستند؛ بهاینترتیب، خانواده هستهای مرزهای روشن و حتی سختگیرانهای بین زندگی عمومی و خصوصی و بین کودکان و بزرگسالان تعیین میکند. روابط قوی خانوادگی از طریق آگاهی از مرزهای بین اعضای خانواده و دنیای بیرون شکل میگیرند. والدین و فرزندان در زندگی با یکدیگر، درباره اینکه آنها چرا و از چه جنبههایی به همدیگر شبیه یا متفاوت و همینطور با سایر خانوادهها و افراد، متفاوت هستند گفتوگو میکنند. یکی از نگرانیهای عمده درخصوص افزایش دسترسی به اینترنت در خانه، قرارگرفتن نوجوانان در معرض مطالب جنسی است. خطر دیگر، قرارگرفتن در معرض وبسایتهای نفرتپراکن است که خشونت، جدایی، توهین، فریب یا دشمنی در مقابل دیگران را بر اساس نژاد، مذهب، قومیت، جنسیت یا تمایلات جنسی تشویق میکند. اینترنت، ابزاری منحصربهفرد است که انتشار پیامهای نفرت را به اشکال گوناگون، از کاریکاتور و طنز گرفته تا استفاده از داستانهای کاذب تسهیل میکند. یک نگرانی دیگر والدین این است که نوجوانانی که از اینترنت استفاده میکنند ممکن است با دادن اطلاعاتی درباره خود و خانوادههایشان، به بازاریابها اجازه دهند پروفایلهای مبسوطی از زندگی خانوادهها تشکیل دهند. درمجموع، جستوجوی اینترنتی برای اطلاعات، از آنجا که منجر به قرارگرفتن نوجوانان در معرض مطالب بسیار گوناگونی میشود، چالشی را برای مرزهای خانواده ایجاد میکند. قرارداشتن روزافزون نوجوانان در معرض مطالب گوناگون میتواند مرزهای خانواده را سست و در آن ایجاد تنش کند. خانوادهها با این تنشها دستوپنجه نرم میکنند و تلاش دارند خود را با چالشهای جدیدی که دسترسی به اینترنت فراهم کرده است تطبیق دهند. انسجام خانواده بهعنوان «پیوندی عاطفی که اعضای خانواده نسبت به یکدیگر دارند» تعریف میشود. این انسجام به معنای تعامل مثبت والدین با فرزندان است که در فعالیتهای مشترک، رفتارهای حمایتگرانه و مهر و محبت بازتاب مییابد. زمان اختصاصیافته به خانواده، عامل مؤثری در انسجام خانواده و همچنین ساختن و تداوم مرزهای خانواده است. هرچند ایده زمان خصوصی خانوادگی همچنان بهعنوان یک ایدهآل فرهنگی وجود دارد،اما عوامل بسیار زیادی عملیشدن این هدف را دچار مشکل میکنند. با ازدیاد فناوری در خانه به نظر میرسد که کمشدن کنترل والدین بر دسترسی اعضای خانواده به اطلاعات در محل تقاطع دو جاده مختلف قرار دارد: نخست اینکه برای آنها فرصتهای زیادی برای فعالیتهای مشترک در خانه ایجاد میکند و دیگر آنکه بهسادگی آنها را به دنیای مجرد فناوری که توجه شخصی آنها را میطلبد، رهنمون میکند. با وجود شواهد مبنیبر تأثیر منفی استفاده از اینترنت از سوی نوجوانان بر زمان اختصاصیافته به خانواده، تصویر کلی دارای اثرات پیچیدهتر نسلی است. در مراحل ابتدایی خانگیشدن فناوری اطلاعات و ارتباطات، والدین و فرزندان با نوعی جدایی نسلی روبهرو شده بودند. شکافی در مهارتهای فناورانه ایجاد شده بود و فرزندان مهارتهای بیشتری نسبت به والدینشان داشتند. امروزه تعداد بسیار بیشتری از والدین جوانان مهارتهای لازم را برای استفاده از اینترنت دارند. این روند در تعدادی از مطالعات که نشان میدهند اینترنت بهجای جداکردن فرزندان از والدین، تبدیل به یکی از فعالیتهای مشترک داخل خانه شده است، منعکس میشود. سعدیپور همچنین در مقاله خود مینویسد که ورود رایانه به خانهها این قابلیت را دارد که در زمینه قدرت و خودمختاری موجب تعارضات جدیدی شود. نگرانی والدین ممکن است آنان را وادار کند که قوانینی را درخصوص میزان استفاده از اینترنت ایجاد کنند اما نوجوانان این قوانین را دخالت در امور شخصی و تلاش برای کاهش خودمختاریشان میدانند. استفاده از رایانه مستلزم دانش و مهارت است و کودکان بیش از والدینشان این مهارت را دارا هستند. هنگامی که نوجوان تبدیل به فردی میشود که دیگران برای گرفتن راهنمایی به او مراجعه میکنند، تعادل قدرت در خانواده دستخوش تغییر میشود. خانوادهها نظامهایی اجتماعی هستند که از طریق سلسلهمراتب قدرت شکل میگیرند. ورود رایانه میتواند این سلسلهمراتب را تغییر دهد زیرا نوجوان در خانواده تبدیل به متخصص میشود و سایر اعضا باید از او راهنماییهای فنی بگیرند. در این شرایط، نوجوان منابعش را نسبت به والدین افزایش میدهد و تواناییاش برای چیرهشدن بر فضا بیشتر میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.