|

صف کشیدن روس‌ها برای خرید کفش ملی

شرق: در سال 1334 کارخانه کفش ملی توسط «محمدرحیم متقی‌ایروانی» در زمین‌های محدوده فرودگاه مهرآباد امروز تأسیس شد و با این اتفاق، گیوه و گالش و... جای خود را به کفش‌هایی مطابق با آخرین استانداردهای روز دنیا داد. ایروانی البته قبل از آن در مغازه‌ای در خیابان خیام، تلاش کرده بود با واردات گالش و پس از آن کمک‌گرفتن از دو متخصص چک، کیفیت پاپوش تولیدی ایران را بالا ببرد. اما قیمت بالای گالش ایرانی در مقایسه با نمونه خارجی آن باعث شد به این فکر کند چرا با این قیمت، کفش بهتری نسازد؟ شاید باید ایروانی را آن‌طورکه «رضا نیازمند»، معاون علینقی عالیخانی، وزیر اقتصاد ایران در دهه 40-50 می‌گوید، یک «نابغه» دانست. نیازمند که خود مؤسس سازمان مدیریت صنعتی ایران و سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و مدیرعامل شرکت ملی صنایع مس ایران بوده است، در گفت‌وگو با «شرق» می‌گوید: «شاید اگر بگویم پس از ایجاد کفش ملی در ایران نزدیک به 80 درصد از مردم ایران از این کفش استفاده می‌کردند، اغراق نباشد و این اتفاق را باید مدیون شخصی مثل ایروانی بود. او ابتکار داشت و با این ابتکار توانست با کمک کارخانه‌های تولید کفش خارجی، تولید صنعتی کفش در ایران را راه بیندازد». ایروانی در ساخت کفش ملی از فردی به اسم «لیبشه آمریکایی» کمک می‌گرفت که از فعالان کارخانه کفش «ولکو» بود که کتانی‌های معروفی در دنیا تولید می‌کرد. با کمک او پس از مدتی توانست ولکو را به سرمایه‌گذاری و ورود تکنولوژی تولید کفش به داخل ایران ترغیب کند و با این کار تولید کفش لاستیکی و پارچه‌ای در کارخانه کفش ملی تا روزی 150 عدد افزایش یافت و پس از سه سال اولین کفش‌های چرمی تولید شد. کفش‌هایی که توانست واردات کفش چرم از چکسلواکی، ژاپن، آلمان و آمریکا به ایران را تهدید کند و تبدیل به رقیب آنها در منطقه و آسیا شود. نیازمند در این زمینه می‌گوید: « در یک سفر کاری در مسکو وقتی با یکی از مسئولان اقتصادی شوروی در حال گشت‌وگذار بودیم، صفی طولانی را جلوی در یک مغازه کفش‌فروشی دیدم و همراهم به من گفت بعدازظهرهای سه‌شنبه این کفش‌فروشی تولیدات کفش ملی ایران را عرضه می‌کند و این صف برای خرید کفش ملی تشکیل شده است». نیازمند دلیل این موفقیت را علاوه بر حضور شخصی لایق و کارآمد مثل ایروانی که از نوجوانی در دارالتجاره پدرش کار می‌کرد، به‌روزبودن کفش ملی می‌داند. راوی کتاب تکنوکراسی و سیاست‌گذاری اقتصادی در ایران تأکید می‌کند: «در آن زمان رقیب داخلی کفش ملی، کفاشی‌های سنتی بودند که تکنولوژی تولید انبوه کفش نداشتند. ضمن اینکه کفش‌های آنها به مذاق متجددان و جماعت شهرنشین ایران نمی‌خورد. این کفش‌ها براساس آخرین مدل‌های روز دنیا و با استفاده از آخرین تکنولوژی‌های پرداختن، برش و دوخت چرم تهیه می‌شد». به این ترتیب کارخانه‌ای که در ابتدا تنها 45 کارگر داشت، در دهه 50 شمسی دوهزارو 500 کارگر استخدام کرد و تا روزی 12هزارو 500 جفت کفش هم تولید می‌کرد. اما این کارخانه که در دوران فعالیتش چندین مدیرعامل آمریکایی را به خود دیده بود، پس از انقلاب به سازمان صنایع ملی واگذار شد. ایروانی هم از ایران رفت و در اسفند 1384 در غربت چشم از جهان فروبست. نیازمند درباره زمین‌خوردن این صنعت می‌گوید: «بسیاری از صنایع ما درحال‌حاضر وضعیت مریضی را دارند که ناخوش است ولی دکتری وجود ندارد که به آن مراجعه کنند و خوب شوند. زمانی ما در کشور چندین مؤسسه داشتیم که به صنایعی مثل کفش ملی که متزلزل می‌شدند، کمک می‌کردند. در درجه اول سازمان مدیریت صنعتی بود که خودم آن را تأسیس کردم و مدیرعاملش هم بودم. وظیفه ما در این سازمان این بود صنایعی که گرفتار مشکلات غیرمالی مانند مدیریت فروش، خرید و دیگر اشکالات هستند را راهنمایی کنیم». او ادامه می‌دهد: «در مرحله بعدی بانک توسعه صنعتی و معدنی داشتیم که به صنایعی که دچار مشکلات مالی بودند کمک می‌کردیم. در مواردی هم که صنایع، دچار بحران می‌شدند و نمی‌توانستند اقساطشان را پس دهند، بانک ملی پس از چندین‌بار تذکر، آنها را مصادره می‌کرد. بعد سازمان گسترش و نوسازی صنایع که مؤسس این سازمان هم خودم هستم، وظیفه داشت این صنایع را سروسامان دهد و دوباره آنها را به صاحبانشان برگرداند. اساسا وظیفه اصلی سازمان نوسازی همین است که مشکلات کارخانه‌هایی مثل کفش ملی را یکی پس از دیگری حل کند، کارگران را تعلیم دهد، هرچه کم دارند به آنها بدهد، بازار برای محصولاتش پیدا کند، کالاهایشان را مطابق میل بازار تأمین کند و کاری کند که مجددا سودآور شوند. اما شما ببینید کدام‌یک از این اتفاق‌ها می‌افتد؟ هیچ‌کدام».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.