آثار تغییر نرخ سود بانکی بر بازارهای موازی
مستوره اشراقی. پژوهشگر اقتصادی
آخرین روزهای بهار نود و پنج را در حالی سپری میکنیم که رکود اقتصادی تا اندازهای عمیق شده که به شکلگیری ادبیات جدیدی در رسانهها و حوزه اقتصاد منجر شده است و گفتوگوهای پیشرو بیش از آنکه کمککننده باشند، دستپاچه و مضطرب به نظر میرسند. فارغ از هر راهکار و راهحلی، آنچه در این مقطع زمانی بسیار تعیینکننده و ضروری به نظر میرسد، توجه به بحث مفصل انتظارات مردم در موضع مصرفکننده، تولیدکننده یا هر یک از عاملان دیگر اقتصادی است که این اما و اگرهای مطبوعاتی، اثر بسیار مخربی بر فعالیتهای آتی آنها میگذارد. اینکه قرن بیستویکم است و عصر اطلاعات و مردم بهروز شدهاند و از همهچیز مطلع هستند، بر هیچ صاحب اندیشهای پوشیده نیست؛ اما بزرگنمایی معضلی چون رکود، راه رفتن بر لبه تیغ است. روزانه هزاران سطر درباره رکود و بیکاری و تعطیلی کارخانهها و کارگران بیمزد مینویسیم، غافل از اینکه نقل این اخبار با ذهن و فکر جامعه چه میکند؟ هیچ به این اندیشیدهایم وقتی هر روز اعلام میکنیم آمار خرید و فروش مسکن پایین آمده است و قیمتها نزولی شدهاند و خانههای خالی، روی دست عرضهکننده مانده است، چطور ممکن است عرضهکنندهای پا پیش بگذارد و به تولید جدید بپردازد؟ چطور قرار است وام 80 میلیونی، به داد خانهاولیهایی برسد که احتمالا همان کارگرانی هستند که ماههاست بیمزد ماندهاند؟ اینگونه است که پخش خبر تعطیلی کارخانه اَرج، چنان لرزهای بر بدنه تولید کشور میاندازد که تا ساعتها گفتوگوهای خبری و رسانهها را ازآنخود میکند. از آنجا که بحث انتظارات بر هیچیک از دستاندرکاران اقتصاد پوشیده نیست، گزافه نمیگویم؛ برای آن که میشنود اشارهای کافی است. اما بهانه اصلی این نوشتار، بحث پردامنه سود بانکی است که این روزها پیدرپی مطرح میشود. مطلب بسیار ساده است؛ پولهای سرگردان برای آرامگرفتن و بسامانشدن در بهترین حالت چند راه بیشتر ندارند؛ یا روانه بانکها میشوند و به سودهای ثابت و بیدردسر اکتفا میکنند، یا سر از بازار ارز و طلا در میآورند یا به سمت بورس و بازار سرمایه میروند و در نهایت ممکن است به تولید در حوزه صنعت یا ساختوساز و مسکن بپیوندند. نمونهاش در ادبیات پول و بانک و در راستای معرفی گردش پول، مفهومی است تحت عنوان «پول داغ» که به شرایطی اطلاق میشود که سرمایه برای رسیدن به سود کوتاهمدت بیشتر، بهسرعت از بازاری به بازار دیگر منتقل میشود و اینجاست که سود بانکها میتوانند با هم رقابت کنند. ممکن است حتی سرمایهها برای کسب سود بیشتر از بانکهای آمریکا به سمت بانکهای چین روانه شوند. چاره چیست؟ نخستین راهحلی که ارائه میشود، کاهش سود بانکی است با این مدعا که در صورت این تغییر سرمایهها به سمت بازارهای دیگر میروند. اما آیا تنها مشکل تولید، سود مورد انتظار است یا اساسا تولید، امنیت لازم را ندارد؟ به فرض اینکه سرمایهای موجود باشد، بازار بیثباتی که با تغییر قیمت نفت، آیندهاش را از دست میدهد و دلار قرار است سود مورد انتظاراش را رقم بزند تا چه حد قابل اتکاست؟ منِ تولیدکننده که با همه مشکلات به تولید ادامه میدهم چه تضمینی وجود دارد پایان خرداد، مالیات، تمامی رمق باقیمانده سرمایهام را نگیرد؛ معافیت مالیاتی تولیدکنندگان تا چه حد مشکلات اقتصادی بنگاهها را پوشش میدهد؟ وقتی تولید بحرانی است و اوضاع برجام نامعلوم است، اوضاع بورس معلوم است. سرمایهها وارد حوزه تولید و بورس نمیشوند بههزارویک دلیل که اتفاقا سود مورد انتظار در رتبههای نخست نیست. سرمایهها به سمت ارز و طلا نمیروند همانطورکه در پی سفتهبازی در بازار مسکن نیستند، چون بازارها بیثبات و تحتتأثیر نوسانات یکدیگرند و همه اینها یعنی رکود. در چنین شرایطی، همگام با کاهش سود و شاید بیش از آن، باید آرامش و امنیت را به بازار تزریق کرد و دوباره اعتماد مردم را جلب کرد. نباید از یاد ببریم اعتماد راحت از دست میرود و سخت به دست میآید. با همه این دلایل، حالا که دست اقتصاد برای همگان رو شده گمان نمیکنم کاهش سود بانکی، تأثیر کوتاهمدتی بر رفتار مردم داشته باشد؛ هرچند با کاهش سود، بانکها به وظایف اصلیشان بیشتر عمل خواهند کرد که آن هم در جای خود نیازمند تحلیل و بررسی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.