نگاهی به حواشی جدید سینمای ایران
داستان چیز دیگری است
شهرام اخلاصپور
سینمای ایران بعد از سالها حال خوبی را تجربه میکند؛ اکرانهای موفق که توانسته بیش از 60 میلیارد تومان به این صنعت سرازیر کند، اما حال خوب سینمای ایران به مذاق همه خوش نیامده است و این روزها شاهد ایجاد حواشی مختلفی برای سینمای ایران هستیم. ابتدا به نظر میرسد این حواشی متمرکز بر پخش تیزر فیلمهای سینمایی در شبکههای ماهوارهای است که از سال گذشته آغاز شده و اتفاقا به عنوان بخش مهم و تأثیرگذار بر حال خوب سینما، تعبیر و تفسیر میشود. اما با نگاهی دقیقتر به حواشی اخیر متوجه میشوید این آدرس اشتباهی است و داستان از اساس چیز دیگری است. 1-60 میلیارد تومان فروش سینمایی ایران، معادل حضور هشت میلیون مخاطب در سینماست؛ در واکنش به این توانایی صنعتی که توانسته در کمتر از سه ماه این تعداد مخاطب برای خود جذب کند، بیشک باید گفت: سینما به یک رسانه تمامعیار تبدیل شده است. رسانهای پرمخاطب که کانالهای پخش بخش خصوصی آن از کانالهای انحصارگرایانه قبلی پیشی گرفته است. 2-60 میلیارد تومان چرخش مالی، اگر در انبوهی از صنایع و مشاغل، عددی معمولی و ساده به نظر برسد در هنر سینما اینگونه نیست. سهم 40درصدی تهیهکنندگان از این میزان فروش که روزبهروز افزایش مییابد، در حال شگلگیری بازاری رقابتی با حریفان سینمای دولتی است. بهاینترتیب سینمای خصوصی با معیارهای اقتصادی سودزا که نهتنها سرمایه خود را بازمیگرداند که حتی ریسک سرمایهگذاری در آن کاهش یافته و بهزودی میتواند سرمایههای بنگاههای اقتصادی دیگر را هم به خود جذب کند. سینمای خصوصی رها شده از چنگال سینمای دولتی، دیگر در راهروهای نهادیهای سیاستگذار در سینما که نقش سفارشدهنده و حامی را بازی میکردند، گرفتار نخواهد بود. به سینمای خصوصی فقیر میتوان با وام، تجهیزات و وعده سالنهای اکران، جهت داد، اما سینمای خصوصی قدرتمند که اصل چرخه عرضهوتقاضا را درک کرده، راه خود را پیدا خواهد کرد. تقابل سینمای خصوصی و دولتی با یکدیگر، مشابه مقاومتهای صورتگرفته در دیگر عرصههای خصوصیسازی در اقتصاد ایران است که به تولد شرکتهای بهاصطلاح «خصولتی» انجامیده است. 3- جریان اقتصاد هنر در چند سال گذشته دچار دگرگونی بسیار شده است. سالنهای پرتعداد تئاتر خصوصی که پر از تماشاچی است، حراجهای هنریای که عددهای بزرگی که تاکنون در معادلات هنری ایران وجود نداشته ثبت میکنند. هنرمندان تجسمی که فروش تولیدات خود را اینچنین که در سالهای اخیر تجربه کردهاند، به یاد ندارند، همه شاهدی برای این مدعاست که جریان اقتصاد هنر در ایران متحول شده است. آبادی گیشههای سینمای ایران قبل از اینکه با پخش تیزرهای ماهوارهای تفسیرشدنی باشد، تابع همین دگرگونی جریان اقتصاد هنر است. مگر سالنهای مملو از تماشاچی تئاتر تابع تبلیغات ماهوارهای است که همه سهم حال خوب سینمایی ایران را به تأثیر تبلیغ این شبکهها نسبت میدهیم؟ گرچه نباید از این گزاره غافل شد که هر تبلیغاتی در هر کجا بر فروش تأثیر میگذارد، اما این تأثیرگذاری به چه میزان است؟ و چه دلیلی وجود دارد که در این تأثیرگذاری اغراق شود؟ 4- پیشنهاد میکنم در فرایند این تحول تأمل کنید؛ شبکهای با محتوای تأییدنشده از نظر نهادهای دولتی در ایران، بخشی از زمان خود را در قالب بستههای حمایتی رایگان و بدون اجازه از صاحبان فیلم صرف تبلیغ محصولات فرهنگیای میکند که از سوی نهادهای قانونی جمهوری اسلامی ایران تأیید و مروج محصولات سالم جمهوری اسلامی شدهاند. در این فرایند دو نتیجه محصور است؛ اول بخشی از زمان پخش محتوای مردود این شبکهها به پخش تیزرهای تأییدشده از سوی دولت اختصاص پیدا میکند و دوم این شبکهها از مخاطبان خود میخواهند برای چند ساعت هم که شده صفحه تلویزیون خود را رها کنند و به تماشای محتوای تأییدشده از سوی نهادهای داخل ایران بنشینند. در این فرایند جرم و عمل مجرمانه و امر غیرقانونی چیست؟ یک بام و دو هوایی تا به آنجا پیش میرود که از بین فیلمهای سینمایی که تیزرهای آنها از شبکههای ماهوارهای پخش شده است، تنها عوامل فیلمهای بخش خصوصی برای توبیخ و توقیف انتخاب میشوند و چگونه است فیلمهایی که با حمایتهای دولتی و شبهدولتی تولید شدهاند از اخطار و توبیخ دادستان محترم به دور ماندهاند؟ 5-داستان مهم این روزهای سینمای ایران، نه سانسور است، نه تبلیغات شبکههای ماهوارهای. داستان پرماجرای امروز سینمای ایران، شکلگیری سینمای ثروتمند بخش خصوصی است. سینمایی که رسانه است و میتواند ساز ناکوک خود را بنوازد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.