فصلی در تاريخ اخلاق
پارسا شهري: از «اوليسِ» جيمز جويس - شاهكار قرن بيستم- تنها بخش 17 آن با ترجمه بديعي در اختيار مخاطب فارسيزبان است. كتاب «جيمز جويس» نوشته جي.آي.ام. استيوارت شامل نقدي بر آثار اين نويسنده ايرلندي است، بههمراه بخش 17 رمانِ 18 بخشي «اوليس» و پينويسها كه مترجم گردآوري و ترجمه كرده و در آخر كتاب آمده است و بهنوشته مترجم كتاب «خواندن آنها براي حل پارهاي از دشواريهاي متن ضروري است.» در متنِ كتاب آمده كه بلوم و استيون - دو شخصيت رمان اوليس- خسته و كوفته در پاتوق سورچيها نشستهاند؛ بنابر اصلي كه بر كتاب حاكم است، اين خستگي و كوفتگي بايد با توسل به نثري وارفته و خشك بيان شود. ازاينرو جويس به تعبيه نثري دست زده است كه بهترين وصف درباره آن اين است كه بگوييم نثر قالبيِ يكپارچهاي است در حدود بيست هزار كلمه، سپس اين دو تن - كه برحسب تصادف به هم رسيدهاند، اما از لحاظ نمادي سخت در جستجوي يكديگر بودهاند به سوي آشپزخانه بلوم راه ميافتند. «اين دو افرادي تكافتاده هستند - روانهايي كه تقلا ميكنند تا بهواسطه و بهرغم وسيله نافرمان ماده بهنوعي خودشكوفايي مبهم برسند. اين وسيله نافرمان را جويس با قاطعيت بهصورت شگردي پر طول و تفصيلتر و ژرفتر فراهم ميآورد» و آن شگرد، سؤال و جواب پايانناپذير و يكراست است كه سراسر بخش 17 «اوليس» را دربر گرفته است. بيش از سيصد سؤال و جواب در اين بخش هست كه در برخي از آنها تا ده بيست شيء را با ذكر جزئيات وصف ميكند. «ميگويند جويس به اين بخش اوليس بيش از هر بخش ديگري مباهات ميكرده است. شك نيست كه نميتوان اين بخش را بيفايده يا حتي ملالآور دانست و دليلي هم در دست نيست كه بگوييم تأثير دقيقي را كه بر جا ميگذارد ممكن بود به روش ديگري بهدست آورد؛ با اين همه، اين انباشت انبوه، اين سكون عظيم، در جايي به ما عرضه ميشود كه گمان ميكنيم بهسوي گشودن گرههاي يك افسانه راه افتادهايم.» رمان «اوليس» وصف يك روز است و كندوكاو ذهن را در وقت بيداري با تماميت به انتها ميرساند. اما بخش 17، فصل يكي مانده به آخرِ «اوليس» در چه زماني اتفاق ميافتد؟ [17] زمان: ساعت دو بامداد. جمعه هفدهم ژوئن 1904. مكان: خانه بلوم، در شمالشرقي دابلين، خيابان اكلس، شماره 7. شيوه بيان: سؤال و جواب. اما سؤال و جواب بين اشخاص رد و بدل نميشود، بلكه وسيلهاي است براي تجزيه و تحليل دقيق روابط بلوم و استيون، زندگي گذشته هر كدام، مشابهتها و مغايرتهاي آن دو و توصيف خانه و محتويات ذهني بلوم. اين بخش با اين سؤال آغاز ميشود: «بلوم و استيون در بازگشت چه مسيرهايي را به موازات يكديگر پيمودند؟» هر دو همراه يكديگر راه افتادند و با قدمهاي معمولي از چهارسوق برسفورد به ترتيبي كه نام ميبريم راه پيمودند... سوال بعد: «آنگروه دو نفري در راه درباره چه چيزهايي مباحثه ميكردند؟ درباره موسيقي، ادبيات، ايرلند، دابلين، پاريس، دوستي ...» آنطور كه جویس مينويسد از همان داستانهاي كوتاه «دابلينيها» قصد داشته فصلي در تاريخ اخلاقي وطن خود بنويسد. استيوارت معتقد است اين ايده جويس خود بيانيه كوچكي است در ناتوراليسم، اما مهمترين عبارت آن «تاريخ اخلاقي» است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.