آینده بسی دیر بپاید
از میان آثاری که در غیابِ ترجمه فارسی رمان مطرح جویس، «اولیس» پیرامون این رمان درآمده، یکی «عصاره داستانی» است با ترجمه منوچهر بدیعی، مترجمِ نسخه فارسی «اولیس»، که البته تا امروز منتشر نشده است. ازاینرو نزد مخاطبان ایرانی که هنوز از بخت خواندن یکی از مهمترین آثار ادبیات مدرنیستی برخوردار نیستند، عصاره داستانی اولیس خواندنیتر است. این کتاب خلاصهای جامع از «اولیسِ» جویس است و ترجمه و تدوینی است از سه کتاب به این ترتیب: «کتاب بلومزدی» نوشته هری بلامایزر، «جیمز جویس» نوشته ماتیو هاجارت و «حاشیه بر اولیس» دان گیفورد. مترجم در پیشگفتار کتاب شرح کاملی از آنچه پیشِروی مخاطب است، ارائه میدهد. «حقیقت آنکه داستان اولیس لابهلای اساطیر یونان، تاریخ و جغرافیا و افسانههای ایرلند، مناسک مسیحیت، انواع گوناگون سبکهای ادبی، سیلان خودآگاهی و تکگویی درونی، اشارات ادبی و فلسفی و حتی علمی، پارههایی از زندگی جویس و خانواده جویس، زندگی و روزمره دابلینیها، تکههایی از ترانهها و اپراهایی که خواندن آنها رواج داشته و اشاره به بیش از هزار شخصیت، پراکنده و پنهان است». و تازه به همه اینها، ابهامها و ایهامها و بازیهای زبانی و درهمریختن ساختار جملات هم اضافه میشود. در این میان چگونه میتوان از داستان اولیس سر در آورد. «این داستان درواقع همان قصه سادهای است که از هر زبان که میشنوم مکرر است». رمان سه شخصیت اصلی بیشتر ندارد: استیون ددالوس، لئوپولد بلوم و زنش، مالی بلوم. اما ارائه داستان سرراست از اولیس کاری بس دشوار است. بنابراین بدیعی تنها راه را برای کسانی که فقط داستان و رمان میخواهند خواندن عصاره داستانی اولیس میداند. «عصاره داستانی هر بخش را به زبان راحت و ساده و بدون اشارات و تلمیحات و بازیهای زبانی بخوانند». و این کتاب همان «عصاره داستانی است». درعینحال عصاره داستانی اولیس تقریبا چیزی را ناگفته نمیگذارد. سیر روایت، مکانها، ساختار کتاب و نحوه شخصیتپردازی، همهوهمه در این کتاب آمده است. اتفاقات اولیس بهطور خطی و با نثری روان بیان شده و اتفاقات فرعی نیز از قلم نیفتاده است. اما ترجمه نسخه کامل این رمان در زبان فارسی خود ماجرایی به درازای رمان اولیس دارد. در آخر پیشگفتار، مترجم با اشاره به این ماجراها مینویسد: «و اما درباره انتشار متن کامل ترجمه فارسی اولیس همراه با کتاب یادداشتها و کتاب بررسیها: مترجم ده سال پیش در گفتوگویی گفت که انتشار و ترجمه فارسی کامل اولیس به عمر من وصال نخواهد داد. اکنون که مترجم به پایان عمر خود نزدیکتر شده است، این سخن قوت بیشتری یافته است. عمر همه ما ناپایدار است اما آینده بسی دیر بپاید. آیندگان روزی سرانجام اولیس را خواه در ترجمه فارسی مترجم خواه در ترجمه کسان دیگر خواهند خواند. مترجم با خواندن اولیس و نوشتن آن به فارسی دریافته است که زبان فارسی، دستکم در حدود تجربه و آگاهی مترجم، برای ترجمه اولیس و حتی شبزندهداری فینگنها بسیار تواناست. هدف مترجم از ترجمه اولیس بیش از انتشار آن درک همین توانایی بوده است. مترجم گمان میکند به این هدف نزدیک شده و درهرحال اجر خود را گرفته است». منوچهر بدیعی پیشتر نیز با ترجمه اثر درخشان دیگر جویس، «چهره مرد هنرمند در جوانی» تبحر و تسلط خود را در درآوردن سبک و زبانِ دشوار جویس نشان داده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.