ليلي گلستان و ندا رضويپور از «سلفسرويس» گفتند
بريدن «فرش»، مرز دوگانه لذت و انزجار
سحر آزاد: قرار بود مراسم رونمايي از يك كتاب باشد اما موضوعي كه ششسال پيش حاضران در يك نمايشگاه را درگير كرد، از ترديد بر سر قيچيكردن يا نكردن يك قالي گذشت و بحث را به مواجهه با خشونت كشاند. آذرماه 88 نمايشگاهي با عنوان «سلفسرويس» از سوي ندا رضويپور در گالري طراحان آزاد برگزار شد. در اين نمايشگاه كه در آن زمان بهعنوان اتفاق يا happening و بعدا به نام پرفورمنس معرفي شد، تعدادي قالي دستدوم دستباف روي زمين بههمراه چند قيچي و تيغ موكتبري روي زمين قرار داده شده بود و حاضران ميتوانستند با بريدن بخشي از قالي آن را در پاكتهايي قرار دهند كه روي آن بخشي از كتاب جمهوري افلاطون نوشته شده بود: «ميگويند روزي لونتيوس پسر آگلئيون از بندر پيروس برميگشت. هنگام عبور از ديوار شمالي شهر، در ميدان اعدام چند جسد افتاده ديد. خواست نزديك شود و آنها را تماشا كند ولي در همان حال احساس مخالف به او روي آورد و او را از اين كار بازداشت. با دست چشمهاي خود را بست و چندي با خود در كشمكش بود. سرانجام ميل تماشا بر او غالب آمد. در اين هنگام چشمها را گشود و بهسوي كشتگان دويد و فرياد كشيد: «چشمان تيرهروز من، تا ميتوانيد از اين منظره زيبا لذت ببريد...»».حالا بعد از ششسال از اين رويداد كتابي با عنوان «تيغ و تار و پود» كه شامل گفتوگوي ليلي گلستان و ندا رضويپور است، منتشر شده كه عصر روز پنجشنبه، 20 خرداد در نشر ثالت رونمايي شد. گلستان در شروع اين كتاب نوشته است: «اين اتفاق از موقعيتي خاص و در جغرافيايي خاص برخاست ولي در جغرافيا و تاريخي متفاوت و در موقعيتهاي هنري، اجتماعي و سياسي متفاوت مطرح شد و همچنان بازتابهايي را بههمراه دارد. مردمي از سوئد، هند و فرانسه با خاطرهاي متفاوت از فرش ايراني، برخوردهايي مشابه با بازديدكنندگان ايراني داشتند. اين برخوردها گاهي توأم بود با انزجار، ترس و غم، گاهي با شعف و بازيگوشي و گاهي با خلاقيت و حس مشاركت. برخلاف برخي نقدها كه از اين كار بهعنوان بستري براي ترويج خشونت ياد كردند، اين پيشنهاد هنر مشاركتي به نيت نمايانكردن وجود انكارناپذير خشونت در زندگي روزمره ما انسانها به وجود آمده و نه براي برانگيختن آن».اما مراسم رونمايي از اين كتاب نيز همچون رويدادهايي كه ششسال در گالري رخ داد، محدود به سخنان گلستان يا رضويپور نشد و حاضران در اين برنامه با مرور خاطرات آن روز يا ارائه نظراتشان در بحث شركت كردند.يكي از حاضران در مورد تجربه خود از اين نمايشگاه گفت: «خانمي در گالري طراحان آزاد نشسته بود و گريه ميكرد. فهميدم يكي از مخاطباني بود كه در بریدن قاليها شركت كرده و جالب اين است من كه نميخواستم قالي را برش دهم، دوست داشتم تكهاي از آن را با خودم به خانه ببرم. اتفاقا چهار نفر از دوستانم كه فرشها را برده بودند، آنها را در ماشين من جا گذاشتند و من هم تكههاي فرش را به آنها پس ندادم و گفتم اگر برايتان مهم بود، با خودتان ميبرديد».يكي از پرسشهايي كه در اين نشست مطرح شد اين بود كه بريدن فرش نشانهاي از اين خشونت بوده است كه يكي ديگر از حاضران چنين عنوان كرد: «به نظرم اين كار خشونت نبود بلكه بايد جرئت كنيد از جنبه ديگري ماجرا را ببينيد مثل لحظهاي كه هركس جرئت تغيير كند. به همين دليل اين اتفاق بيشتر شبيه موقعيتهاي زندگي و لحظهاي است كه ميخواهيم دست به تغييري بزنيم و برايمان ترس دارد».شركتكننده ديگري در مورد كساني كه در اين رويداد شركت كرده بودند، چنين تحليل كرد: «خصوصيت آدمهايي كه اهل سرزدن به گالريها هستند، باعث شد اين آدمها در محيط گالري تداخل كنند و اگر واكنش نشان دادند، به دليل همين فرهنگ فرهيختگي و گالريروبودن آنهاست».فرد ديگري با بيان اينكه سالهاست با كودكان كار ميكند، گفت: «اينجا ديگر مخاطب فرهيخته وجود ندارد و ميتوان گفت ما با يكسري كودك و نوجوان روبهرو بوديم كه وارد ميشدند و آنوقت اتفاقهايي ميافتاد كه انتظار آن را نداشتيم. اين بازي، فضايي براي نابالغيهاي ما باز كرده است». يكي از مسائلي كه در بحث حاضران در مورد آن گفته شد، صحبت در مورد خشونت و تخريب بود كه يكي از حاضران برخلاف ديگران چنين پرسشي را مطرح كرد: «شايد برخي از كساني كه فرشها را ميبريدند فكر نميكردند خشونت ميكنند بلكه فکر میکردند در لحظه آفرينش هستند».رضويپور در پاسخ به اين موضوع گفت: «اين هم امكان دارد؛ مثلا يادم است يكي از اولين كساني كه شروع به بريدن فرشها كرد، خانمي بود كه پادرد شديدي داشت و گفت كه هميشه دوست داشته قالي روي ديوار باشد نه زمين. حتي بعد از اين نمايشگاه خيليها خواستهاند تكههاي قالي را بخرند و آنوقت است كه لايه ديگري از داستان اتفاق ميافتد».يكي ديگر از حاضران نيز بر نوشتهاي كه روي پاكتها درج شده بود، تأكيد كرد: «نكتهاي كه در كليت كار ناديده گرفته ميشود، شرحي است كه رضويپور روي پاكت قرار داده بود و اين ميتواند مدخلي براي درك روانشناختي و لحظه تاريخي افراد نمايشگاه باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.