با کمبود سرم چه کنیم؟
پیمان ارفع . متخصص داروسازی بالینی
مصرف مایعات تزریقی وریدی (مایع درمانی) که به صورت غلط مصطلح در کشور ما به آن سرم میگویند، (درحالیکه درواقع سرم یکی از قسمتهای خون است که با فرایندهایی مثل سانتریفیوژ جدا میشود)، یکی از ستونهای مهم دارودرمانی بهخصوص در بیماران مبتلا به شوک هایپوولمیک (شوک ناشی ازدستدادن حجم بالای خون یا آب بدن)، سوختگی، بیمارانی که به هر دلیل توانایی دریافت خوراکی مایع را ندارند و نظایر آنهاست. مانند سایر رژیمهای دارودرمانی، مایعدرمانی نیز فرایند پیچیده و علمی است که انجام درست آن نیاز به دقت و تبحر دارد. انتخاب نوع مایع تزریقی وریدی (اصطلاحا سرم) مناسب با شرایط بیمار، تبحر و دانش پزشک معالج، انواع فرمولاسیون در دسترس از نظر تونیسیته (هایپر، ایزو و هایپوتونیک) و مواد تشکیلدهنده (قندی، نمکی، مخلوط و...) دارد. متأسفانه همانطور که در گزارش روزنامه وزین «شرق» ذکر شد، حدود یک سال است که تأمین سرم برای بیمارستانهای کشور تبدیل به یک معضل شده تا جایی که اخیرا برخی انواع سرم تزریقی خارجی وارد کشور شده است. این در حالی است که فرایند ساخت سرم از بسیاری از داروهایی که ادعای ساخت آن در داخل میشود، سادهتر است. به نظر میرسد توجه به نکات زیر میتواند در این زمینه کمککننده باشد: 1- تولید متناسب با نیاز کشور سرم توسط کارخانجات؛ واقعیت این است که ساخت سرم تزریقی فرایند چندان سختی ندارد؛ به عنوان مثال برای ساخت یک لیتر سرم نرمال سالین فقط به 9 گرم سدیمکلراید نیاز است. برای کشوری که تلاش دارد انواع فرمولاسیونهای دارویی را در داخل تولید کند-که البته منطقی یا غیرمنطقیبودن این سیاست بحث جداگانهای را میطلبد- اختلال در ساخت نمک و قند تزریقی، چندان زیبنده نیست. 2- جلوگیری از صادرات احتمالی تا زمان اشباع بازار داخلی 3- منطقیسازی مصرف سرم تزریقی براساس منابع علمی و پروتکلهای معتبر دنیا و بومیسازی این پروتکلها با توجه به شرایط داخلی؛ علاوه بر این در بیمارستانها همکاران داروساز بالینی (متخصصان داروسازی بالینی بعد از اخذ دکترای داروسازی، پنج سال در دوره تخصصی بالینی تحصیل میکنند و علاوه بر علم، از مهارت و دانش بالینی نیز بهرهمند میشوند)، میتوانند در منطقیسازی مصرف سرم و تهیه پروتکلهای درمانی کمکحال تیم پزشکی باشند. لازم به ذکر است که مایعات تزریقی هم مانند سایر داروها در موارد کاربرد نامناسب میتوانند همراه با عوارض جانبی جدی باشند. 4- افزایش دانش بهکارگیری و انتخاب سرم مناسب برای جلوگیری از مصرف بیرویه برای کادر محترم پزشکی و پرستاری؛ در این مورد ذکر چند مثال ضروری است: الف- در بسیاری از موارد داروهای تزریقی وریدی همراه با سرم به بیمار تجویز میشود درحالیکه در اغلب موارد ضرورتی وجود ندارد و میتوان دارو را مستقیما در رگ تزریق کرد. ب- در برخی موارد کمبود نرمال سالین، میتوان از سرمهای ایزوتونیک دیگر استفاده کرد. ج- برخی داروهای تزریقی اصطلاحا با یکدیگر سازگاری دارند و میتوان همزمان آنها را داخل یک سرم ریخته ریخت. 5- یکی از علل هدررفت سرم، استفاده از آن برای رقیقسازی داروهای تزریقی است که با دو روش میتوان این مشکل را حل کرد: الف- تهیه و توزیع کافی سرمهایی با حجم کم (250 سیسی یا کمتر). ب- استفاده از فرمهای رقیقشده دارو که نیاز به رقیقسازی قبل از تزریق ندارند. مثلا استامینوفن تزریقی به دو فرم آمپول که نیاز به رقیقسازی دارد و ویال رقیقشده آماده تزریق، موجود است. 6- نظارت دقیقتر سازمان غذا و دارو بر شرکتهای تولیدکننده و توزیعکننده سرم؛ بهعنوان مثال در مواردی که حجم بالای بدهیهای بیمارستانها (بهخصوص دولتی) موجب ممانعت از توزیع دارو و سرم توسط شرکتهای پخش میشود، بهتر است توزیع فراوردههای تزریقی در اختیار شرکتهایی با پشتوانه مالی بالا که توانایی تحمل بدهی بیمارستانها را دارند، قرار گیرد. 7- حداقلکردن مصرف بیمورد و غیرضروری سرم بهخصوص در بیماران سرپایی. 8- متأسفانه در درمانگاههای عمومی و اورژانس مکررا بیماران یا همراهان ایشان، همکاران محترم پزشک را برای تجویز سرم تحت فشار قرار میدهند، آموزش به هموطنان درباره داروبودن سرم تزریقی میتواند در راستای حل این معضل کمککننده باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.