مقصر اصلی در حاشیه
فرزانه ابراهیمزاده
«عادت نمیکنیم» به حکم قوه قضائیه توقیف شد. تنها جرم این فیلم پخش تیزرهای تبلیغاتی در شبکههای ماهوارهای بود؛ جرمی که در حقیقت جرم نبود؛ بلکه امکان محدودی بود که باعث میشد فیلمهای مستقل سینمایی بهتر دیده شوند. اما آیا تهیهکننده عادت نمیکنیم و سایر فیلمهایی که در این مدت تیزرهای تبلیغاتیشان در شبکههای ماهوارهای به نمایش درمیآمد، از نظر قانونی خطایی را مرتکب شدهاند و اینکه فیلم به حکم مقام قضائی توقیف شود، درست بوده است؟ براساس قوانین رسمی کشور اقدام دادستانی برای توقیف فیلم، محل تامل است. حکم ممنوعیت و توقیف پخش تیزر تبلیغاتی آثار فرهنگی، روز سهشنبه از سوی مقام قضائی به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ابلاغ شده است؛ حکمی که وزیر ارشاد البته در شامگاه روز سهشنبه، از آن اظهار بیاطلاعی کرده بود. این حکم زمانی لازمالاجرا است که از سوی سازمان سینمایی به تهیهکنندگان به صورت رسمی ابلاغ شود؛ اما حکم ابلاغ نشده، جلوی نمایش یک فیلم گرفته میشود. به فرض اینکه حتی حکم ابلاغ شده باشد هم براساس قوانین رسمی، این قانون نمیتوانسته درباره «عادت نمیکنیم» اجرا شود؛ چراکه قانون، عطف به ماسبق ندارد؛ یعنی قانون از زمان ابلاغش لازمالاجراست؛ بنابراین زمانی که یک روز از ابلاغ قانونی گذشته است، نمیتواند یک اثر هنری را که با هزینههای بالای بخش خصوصی ساخته شده و مجوزهای لازم را برای پخش گرفته است، توقیف کند. اما این همه داستان نیست. مقام قضائی در حالی فیلمسازان مستقل ایرانی و تهیهکنندگان بخش خصوصی ایران را تهدید به توقیف آثارشان برای توقف تبلیغ کرده است، که مقصر اصلی این ماجرا، بهعنوان بازوی تبلیغاتی، بر آتش توقیف این آثار دامن میزند. مقصر اصلی هیچ نهادی جز صداوسیمای ایران نیست که سالهاست با اعمال سلیقه و رفتاری یکسویه به جنگ سینمای مستقل ایران آمده است و بدون توجه به کیفیت، به تبلیغ آثار جناح خاص و همسو با مدیرانش پرداخته است. براساس قانون تبلیغات فرهنگی، صداوسیما بهعنوان مهمترین و فراگیرترین رسانه ایران، باید تبلیغات کالای فرهنگی را به صورت رایگان یا با تخفیفهای بسیار منتشر کند؛ اتفاقی که سالهاست در این رسانه، مختص همان جنس آثاری است که پیشتر نیز به آنها اشاره شد. بازرگانی صداوسیما در چند سال اخیر در ازای دریافت مبلغ بالا، اجازه پخش میداد؛ اما با وجود دریافت مبلغ بالا باز همه آثار مشمول لطف صداوسیما نبودند و باید کارگردان و بازیگران مجموعه همگی مورد تأیید مدیران این مجموعه میبودند؛ شرطی که باعث شده بود بخشی از تیزرها با ممیزی و حذف بعضی از بازیگران پخش شود. یکی از آخرین نمونههای این آثار، حذف پگاه آهنگرانی و باران کوثری از تیتراژ «جامهدران» بود. از سوی دیگر برنامههای سینمایی صداوسیما و در رأس آنها برنامه هفت است که یکتنه به تقابل با سینمای مستقل ایران رفتهاند. در این سالها هیچ فیلم مستقلی نبوده است که از لبه تیز انتقادهای این برنامه، جان سالم در برده باشد و آن بخش از سینمای ایران که از رانتهای دولتی و ویژه استفاده نکرده است و نمیکند راهی برای معرفی خود به مردم نداشته است تا بتواند حداقل سرمایه ساخت خود را بازگرداند و چرخ اقتصادی را در سینما بگرداند. تجربه چند ماه اخیر پخش تیزرهای سینمایی در ماهواره نشان داد برخلاف تصور رایج، مردم ایران اگر در معرض تبلیغات قرار بگیرند از آثار هنری استقبال میکنند. امکانی که به نظر میرسد درحالحاضر بار دیگر از سینمای مستقل دریغ شده است و انگار باید دوباره عادت کنیم. پ.ن: ستون پردهخانه قرار بوده و هست که مروری بر اتفاقاتی باشد که در حواشی هنر و بهخصوص تئاتر روی میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.