آنتیتز روحانی کیست؟
حمید دهقانی: هر دولتی، آنتیتزی دارد. آنتیتز دولت دوران جنگ، دولت سازندگی بود. آنتیتز دولت سازندگی، دولت اصلاحات، آنتیتز دولت اصلاحات، دولت عدالتمحور و آنتیتز دولت عدالتمحور، دولت اعتدال بود. درحالیکه، آنتیتز همه دولتها از بیرون شکل گرفت تنها دولت پس از انقلاب که توانست با توجه به کاستیها و قوتهای خود، مقدمات شکلگیری دولت آینده را از درون دولت خود فراهم آورد، دولت سازندگی بود. آیتالله هاشمی با توجه به دوران پساجنگ و مشکلات بیشماری که کشور با آن مواجه بود، توانست با ایجاد اجماع میان نخبگان سیاسی هر دو جناح، کابینهاي میانهرو و فراجناحی تشکیل دهد. او تلاش کرد تا از همه سلیقههای گوناگون همچون خاتمی، نوری، نجفی، معین تا ولایتی، لاریجانی و فلاحیان استفاده کند. هاشمی با قراردادن چهرههای مخالف و موافق خود در کابینه، امکان شکلگیری دولت آینده را که هم در استمرار و هم در تمایز با دولت او باشد، فراهم کرد. هسته اصلی کابینه نخست دولت اصلاحات متشکل از کارگزاران سازندگی بود، یعنی وزیرانی که متعلق به دوره سازندگی بودند. در آستانه انتخابات یازدهم ریاستجمهوری به باور بسیاری، مشکلات جامعه تا به آن اندازه بود که همچون دوران پایان جنگ، شکلگیری دولتی میانهرو و فراجناحی برای حل مشکلات کشور یک ضرورت به حساب میآمد. اگرچه پیشبینی چنین وضعیتی سالها زودتر از سوی مسئولان آیندهنگر صورت گرفته بود؛ اما زمان نیاز داشت تا در مورد همگرایی همه نیروهای سیاسی برای حل مشکلات کشور، اراده لازم شکل گیرد. در این راستا ایده دولت وحدت ملی که پیشتر نیز مطرح شده بود؛ مجددا از سوی آیتالله هاشمی عنوان شد. او یک سال پیش از انتخابات ریاستجمهوری 92، در مصاحبه با سایت «انتخاب» میگوید: «درحالحاضر مشکل ما با خارجیهاست. در زمان جنگ هم همینطور بود. ما اولویت را دادیم به اصلاح روابط خارجی و از قطعنامه شروع کردیم. در آن مذاکرات طرف مقابل هم متوجه شد که با یک جریان منطقی در ایران روبهروست. در پایان جنگ در عرصه داخلی هم اختلافات تشدید شده بود. راهکار من این بود دولتی تشکیل دهیم که ترکیبی از جناحهای مؤثر انقلاب باشد و برای تحقق آن بنا را بر تعدیل و تفاهم گذاشتیم». مبنا و ایده دولت وحدت ملی به جای رقابت سیاسی بر اجماع گروههای سیاسی استوار بود. بر اساس این طرح یک چهره مورد اجماع طیفهای سیاسی نامزد انتخابات میشود و از آنجا که حمایت اکثر گروهها را پشتِسر خود دارد، پیروز انتخابات میشود و در چینش کابینه خود از همه طیفهای حمایتکننده استفاده خواهد کرد. پس از افتوخیزهای سیاسی، دال، مدلول خود را یافت و روحانی توانست چهره مورد اجماع اکثر طیفهای سیاسی شود؛ چهرهای که بر اساس همین اجماع درونی میان جناحهای مختلف کشور، توانست یکی از بزرگترین دستاوردهای ملی یعنی برجام را به سرانجام برساند. به باور بسیاری، روحانی همچنان چهره مورد تأیید طیفهای مختلف سیاسی است و برای حل مسائل باقیمانده بهویژه مسائل اقتصادی و سیاست داخلی، رقیب جدیای ندارد. درحقیقت، درحالحاضر، روحانی آنتیتزی ندارد و در آینده نیز چنین آنتیتزی به احتمال زیاد از درون دولت خود او شکل خواهد گرفت؛ آنتیتزی که هم در استمرار دولت او و هم در مقام رفع کاستیهای دولتش است. اصلیترین منتقدان دولت در حالی خود را برای رقابت با دولت روحانی آماده میکنند که فاقد چشمانداز، برنامه و نامزد انتخاباتی توانمند هستند در چنین شرایطی، تنها چارهای که میماند، تخریب چهره رقیب است. آنها در تلاش هستند تا در یک سال باقیمانده همچنان بر ناچیزشمردن دستاوردهای دولت، تخریب چهره رئیسجمهور و حاشیهپردازی برای دولت متمرکز شوند. بهنظر میرسد مخالفان روحانی بیش از هر چیز در یک چیز توافق دارند و آن تحملپذیرترکردن شکستی است که در انتظارش هستند. این همان راهکاری است که در سه شکست انتخاباتی اخیر (ریاستجمهوری 92، مجلس و خبرگان 94) به صورتهای مختلف انجام شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.