|

دولت‌ها و مسئله فرهنگ در ایرانِ امروز

سیدسبحان تقوی.روزنامه‌نگار و فعال سیاسی

غرض اصلی این نوشته آن است که بگوید در جمهوری اسلامی، به‌ویژه پس از پایان کار دولت سازندگی - یعنی اگر التهابات سال‌های نخست انقلاب که دوران تأسیس بود و نیز شرایط خاص ایام جنگ با عراق و دوران سازندگی را که به ترمیم خرابی‌ها گذشت به کناری نهیم - به هر اندازه که دولت‌های منتخب در انتخابات، سویه‌های دموکراتیک یا مردم‌سالارانه جدی‌تری داشته‌اند، از قضا در طول مدیریت ِهمان دولت‌ها بر سیاست کشور، وضعیت فرهنگ نابسامان‌تر و سختگیری به اهالی فرهنگ دوچندان بوده است. به عبارتی، در مقایسه سه دولت اصلاحات، مهرورزی و تدبیر و امید، شاهدیم هرچه باور دولت و دولتیان به اندیشه‌های مردم‌سالار بیشتر بوده و دولتمردان اهتمام بیشتری به تحقق فصل سوم قانون اساسی، تحت عنوان حقوق ملت داشته‌اند، در همان ایام نسبت به مقوله فرهنگ شاهد سختگیری بیشتری بوده‌ایم. تجربه تاریخی نیز گواه همین مدعاست. اگر پذیرفته باشیم که دولت اصلاحات در سطحی بالاتر و دولت تدبیر و امید با شیبی ملایم‌تر، در مقایسه با دولت مهرورزی در اندیشه و رفتار، سویه‌های دموکراتیک برجسته‌تری داشته و دارد، می‌بینیم در همان دولت‌ها - یعنی اصلاحات و تدبیر و امید - اتفاقا حساسیت نسبت به موضوعات فرهنگی و سختگیری نسبت به هنرمندان بیشتر است. استدلال مقبولی که در توضیح و توجیه این وضعیت می‌توان آورد، آن است که نیروهایی که در صحنه سیاست ایران - در رقابت‌های انتخاباتی، به‌ویژه انتخابات ریاست‌جمهوری و حتی مجلس شورای اسلامی، هر زمان نتیجه بازی را ازدست‌رفته دیده و در مواجهه با طیف تحول‌خواه یا اصلاح‌طلب در اقلیت قرار گرفته‌اند، سختگیری در موضوعات فرهنگی را وجهه کار خود کرده‌اند تا اولا به نوعی شکست سیاسی خود را جبران کنند؛ ثانیا مردمی را که به هوای تغییر به میدان آمده و دولتی از جنس اصلاح و امید برگزیده‌اند، ناامید کنند. طرفه آنکه، می‌بینیم مثلا از زمان شروع کار دولت روحانی، یکباره موضوع حجاب و فیلم‌های سینمایی و کنسرت‌های موسیقی و حضور هنرمندان در برخی محافل، دغدغه اصلی و دل‌نگرانی اساسی اقلیتی می‌شود که در سال ۹۲ پشت سر کاندیدایی ایستادند که سیاستش، تداوم مسیر دولت احمدی‌نژاد بود. منصفانه اگر به داستان نگاه کنیم، مگر چه اتفاقی در حد فاصل سال ۹۱ (پایان کار دولت احمدی‌نژاد) و سال ۹۲ (آغاز کار دولت روحانی) در وضعیت پوشش و حجاب افتاد که تا روز آخر دولت دهم کسی انگشتی به اعتراض بلند نکرد؛ اما به محض آغاز به‌کار دولت روحانی، چندین گردهمایی در اعتراض به وضعیت حجاب و... در برابر وزارت کشور و وزارت فرهنگ و ارشاد برپا شد؟ بسیاری از کنسرت‌هایی را که این روزها، خبر لغوش را می‌شنویم، در سال‌های دولت نهم و دهم مجوز می‌گرفت و روی صحنه می‌رفت و نارضایتی این جماعت را هم با خود نداشت. اگر حتی قائل به تئوری ناصوابِ گسست تاریخی و معرفتی میان دو دوره یادشده باشیم! باز هم این میزان تفاوت در برخورد مخالفان دولت با مقولات فرهنگی را نمی‌توان پذیرفت. این رفتارها بیش از آنکه دلسوزی این جماعت را پیش چشم مردم آورَد، نشان از یک‌بام‌وچندهوایی و استانداردهای دوگانه این جمعیت دارد؛ تا آنجا که امروز باید گفت مخالفان دولت یا همان دلواپسان، اگر نتیجه انتخابات را بابِ دندان خود ندانند و عرصه سیاست را بر خود تنگ ببینند، نه‌تنها با موضوعات معیشتی و جریانات فکری، که با مقولات فرهنگی نیز برخورد سیاسی می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.