دزدی از تاریخ و چند پرسش بازگشت راهزنان اجتماعی
ملیحه مهددانش*
دزدیهای اجتماعی دارد سروشکلی تازه به خود میگیرد؛ اگر تا چند سال پیش سیمهای برق و تلفن، درپوشهای چدنی فاضلاب و حتی اتصالات کنترهای گاز شهری، اصلیترین طعمههای سارقان بودند، حالا مجسمههای شهری، کلونهای در خانههای قدیمی و کاشیهای نمای عمارتهای تاریخی، دستاویز آنها شدهاند.
اما سیم برق یا درپوشهای چدنی را جز در بازار تهران نمیشد فروخت. آنجا، کورههای ذوب فلز اصلیترین خریدار چنین اشیایی بودند، بیآنکه بپرسند این جنس از کجا آمده و چرا تا این اندازه شلخته است. در عوض حالا سارقانی که دل به اشیای تاریخی و میراثی سپردهاند، خودآگاه یا ناخودآگاه وارد بازی پیچیدهای شدهاند؛ فروش این اجناس که در اصطلاح عموم به آن عتیقه میگویند، بهمراتب شاید حتی سختتر از دزدی آنها باشد. سارقان در این یکی، دو سال سعی کردهاند با استفاده از شبکههای اجتماعی خرید (سایتها) و راهنماهای فیزیکی و چاپی خرید (آگهیها و مجلات) اجناس سرقتی خود را به فروش برسانند و عجیب اینجاست که جز در مواردی اندک تا به حال برخورد پلیسی و قضائی روشنی با آنها نشده است. انتشار آگهی فروش کاشیهای تاریخی موزههای تهران، واکنشهای زیادی به همراه داشته و حالا این مسئله به میدان انکار مدیران و اصرار رسانهها بدل شده است. سارقان هم دیگر شکل و شمایل دزدهای کلاسیک را ندارند، آنها مرام و مسلک خود را به وسیله ابزارهای رسانهای تغییر دادهاند، بهطوریکه وقتی مدیران میراث فرهنگی در گفتوگو با «شرق»، اصالت کاشیهای دزدیشده را زیر سؤال میبرند، دزدها در سایتهای فروش، اسناد اصلبودن کاشیها را منتشر میکنند. سؤال اما اینجاست که چرا نیروی انتظامی دست به کار برخورد با چنین ماجرای اظهرمنالشمسی نمیشود؟ آیا ماجرا چیزی جز این است که ما میدانیم؟ آیا پلیس در جریان چنین خبری نیست و نمیداند این کاشیها خیلی راحت در شبکههای مجازی تبلیغ میشوند و بهراحتی و با همکاری پلیس فتا، همانطور که مدلها را دستگیر کردند، میتوانند سارقان تاریخ ایران را هم بازداشت کنند؟ سؤال دیگر این است که وجود این کاشیها در سایتهای خرید، مردم را تا چه حد از حفظ و حراست از تاریخشان ناامید میکند؟ مردمی که مالیات میدهند برای زندگی بهتر، آیا حق ندارند از امنیت میراث فرهنگی کشورشان مطمئن باشند؟ آیا نسل بعد قرار نیست مثلا کاشیهای سردر یک خانه قدیمی در جنوب تهران را به چشم ببیند، یا قرار است بعدها با جای خالی آن مواجه شود؟ سؤالاتی از این دست، سؤالات روشنی هستند که نیاز به پاسخی نه صرفا حقوقی و جزایی، بلکه جامعهشناسانه دارند. به نظر باید نیروهای جامعهشناسی کشور وارد عرصه شوند و بگویند چرا دزدیهای اجتماعی که تقریبا از اواخر دوره قاجار تا به این حد عیان نشده بودند، دوباره در حال رشد در بطن جامعه هستند و چرا اینبار، در این حلول تازه، طعمه خود را آثار تاریخی انتخاب کردهاند؟ مگر نه این است که این آثار چنان با فرهنگ جامعه گره خوردهاند که دزدیدن آنها، از این جیب به آن جیب کردن شیادانه است؟ *دانشجوی دکترای مطالعات فرهنگی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.