|

کشف کم‌نورترین کهکشان کیهان

امید برای درک چگونگی پایان عصر تاریکي

محمدرضا گلزار

ستاره‌شناسان به‌تازگی با استفاده از شیوه عدسی گرانشی و تلسکوپ‌های قدرتمند توانستند کم‌نورترین کهکشان را شناسایی کنند. به گفته محققان، این کشف می‌تواند به حل یکی از بزرگ‌ترین معماهای نجومی کمک کند؛ اینکه عصر تاریک کیهانی چگونه به پایان رسید. این کشف دستاورد گروهی بین‌المللی از دانشمندان ازجمله در دانشگاه کالیفرنیاست. اخترشناسان این کهکشان را، که نور آن بعد از 13‌ میلیارد سال به ما می‌رسد، ابتدا با کمک تلسکوپ فضایی هابل کشف و بعد وجود آن را با تلسکوپ بزرگ کک (Keck) در هاوایی تأیید کردند. در عصر تاریک کیهان، فوتون‌های نور جذب اتم‌های خنثی هیدروژن می‌شدند و نمی‌توانستند فرار کنند. به‌علاوه، هیچ منبع دیگری برای تولید فوتون‌ نبود چون ستاره یا کهکشانی وجود نداشت. این وضعیت چند صد‌ میلیون سال ادامه یافت که به عصر تاریکی مشهور است. آنچه این کشف را ممکن کرد، استفاده از روش عدسی گرانشی‌ای بود که اولین‌بار حدود یک قرن پیش در نظریه نسبیت عام اینشتین پیش‌بینی شد. در این پدیده، مجموعه‌‌ای از کهکشان‌ها نور اجرامی را که در فاصله بسیار دورتر پشت آنها قرار دارد، آشکار می‌کنند. پروفسور «بهرام مبشر»، کیهان‌شناس رصدی و استاد نجوم دانشگاه کالیفرنیا در ریورساید، می‌گوید: «عدسی گرانشی مثل یک تلسکوپ بزرگ کیهانی رفتار می‌کند. به کمک پدیده عدسی گرانشی می‌توان کهکشان‌هایی را که با رصد مستقیم قابل مشاهده نیستند، دید». پرسش مهمی که کیهان‌شناسان می‌خواهند به آن پاسخ دهند، این است که عصر تاریک کیهانی چگونه پایان یافت. عصر تاریک کیهانی، دوره‌ای پس از مهبانگ (بیگ‌بنگ) است که کهکشان‌ها هنوز تشکیل نشده بودند و کیهان کاملا تاریک بود. نظریه‌های نجومی می‌گوید بعد از مهبانگ و درحالی‌که با انبساط سریع جهان، تشعشعات حاصل از مهبانگ خنک می‌شد، ترکیب الکترون‌ و پروتون باعث تشکیل گاز هیدروژن شد و این آغاز عصر تاریک کیهان بود. پروفسور «ترو» از محققان حاضر در این پژوهش می‌گوید: «نور ستارگان جوان نمی‌توانست راه زیادی برود تا به ما برسد. مثل این است که مهی میان ما و کهکشان‌های اولیه وجود دارد و درنتیجه نمی‌توانیم آنها را ببینیم». پروفسور «مبشر» که در این پژوهش شرکت نداشته، می‌گوید: «اولین کهکشان‌ها حدود 600‌ میلیون سال بعد از شروع کیهان متولد شدند. مشخصه مهم این کهکشان به‌خصوص این است که کم‌نورتر از کهکشان‌هایی است که پیش از این کشف شده بود. اگر این نوع کهکشان‌ها فراوان باشند، می‌توانند تشعشعات کافی در کیهان اولیه گسیل کنند و همین تشعشعات است که باعث شفاف‌شدن و روشن‌شدن کیهان بوده است». فراوانی این کهکشان‌های اولیه و ناپیدا، دقیقا همان وضعیتی است که محققان مطالعه تازه تصور می‌کنند در آن دوران وجود داشته است. پروفسور «ترو» می‌گوید: «بعید است پیش از این کهکشان‌های زیاد دیگری شکل گرفته باشند، اما احتمالا کهکشان‌های مشابه زیادی هم‌زمان پدیدار شدند». به گفته پروفسور «مبشر»، اندازه و ماهیت این کهکشان‌ها هم‌اکنون موضوع تحقیقات بسياري در علم نجوم است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.