تیاسها هم شهروند ما هستند
صداوسیما در یکی از برنامههای خود به موضوع ترنسسکشوالها یا بیمارانی که دچار اختلال هویت جنسی هستند، پرداخته است. این موضوع که در این سالها یکی از خطقرمزهای صداوسیما بوده، تاریخچهای به وسعت سیوچند سال دارد؛ چراکه امام راحل اولین مرجع تقلیدی بودند که با استفتایی حمایت خود را از تغییر جنسیت این افراد اعلام کردند. از سیدحسن موسویچلک، رئیس انجمن مددکاری ایران که چندینسال در سازمانهای دولتی مسئول رسیدگی به وضع این افراد بوده، پرسیدهایم در این سالها، ترنسسکشوالها چه شرایطی را پشت سر گذاشتهاند؟
اولینبار چه زمانی با موضوع ترنسسکشوالها مواجه شدید؟ سال 1383 اولین برخورد مستقیم من با موضوع ترنسسکشوالها در ایران بود. تا پیش از آن، با این افراد آشنا شده بودم اما از سال 83 این آشنایی وارد مقطعی جدی و مهم شد. یادمان باشد که خیلی سال قبل هم ایرانیها در یک مقطع مهم و تاریخی با موضوع ترنسسکشوالها آشنا شدند و آن هم زمانی بود که خانم ملکآرا برای گرفتن استفتای تغییر جنسیت به محضر امام راحل رفتند و ایشان یکی از مهمترین استفتاهای تاریخی در این حوزه را صادر کردند و ملکآرا توانست بر اساس نظر مساعد رهبر کبیر انقلاب، جنسیت خود را تغییر دهد. منتها در طول این سالها، نگاه جامعه به این گروه از شهروندان جامعه، نگاهی شبیه به روسپیها و همجنسگراها بود و طبیعتا به عنوان فردی که چندینسال به طور مستقیم در حوزه فعالیتهای اجتماعی با این گروه در ارتباط بودهام، خوشحالم که تلویزیون کشور هم این اجازه را به آنها داده که بهنوعی خود را در یک برنامه پربیننده بازمعرفی کنند. در سال 83 چه اتفاقی افتاد؟ تیاسها روبهروی وزارت کشور تجمعی کوچک ترتیب داده بودند و مطالباتی داشتند و طبعا وزارت بهداشت برای ورود به مشکل آنها، انتخاب شد و حتی قرار بود کمیتهای هم در این زمینه تشکیل شود که نشد. در آن زمان من در سازمان بهزیستی بودم و بودجه سازمان در حوزه تیاسها فقط 20 میلیون تومان بود. پس اولینقدم، افزایش این اعتبار و قدم بعدی، تسهیل روند درمان آنها بود. در سال 86 ما توانستیم در بودجه رسمی کشور، 600 میلیون تومان را برای ترنسسکشوالها در نظر بگیریم که با درنظرگرفتن هزینه درمانهای جانبی و حمایتهای اجتماعی پس از عمل، این رقم به یک میلیارد تومان رسید و عملا یک جهش تاریخی به حساب میآمد. شرایط این گروه از افراد جامعه در آن زمان به چه شکلی بود؟ اولینکاری که ما کردیم، مطرحکردن آنها بهعنوان شهروندان جامعه بود، شهروندانی که به دلیلی ناخواسته، دچار وضعیتی شدهاند که میشود با جراحی آن را رفع و با حمایتهای پس از عمل، آنها را به جامعه برگرداند. خاطرم هست که ترنسسکشوالی داشتیم که کارت پایانخدمت در جیبش داشت اما مانتو میپوشید. بنابراین مجموعهای از اقدامات را آغاز کردیم. در اولین مرحله، تشکیل پرونده و مراجعات پزشکی قانونی این افراد به استانها بازگشت و سعی کردیم جلوی آمدن آنها به تهران و بروز مسائل حاشیهای را بگیریم. سقف کمک مالی تا پنج میلیون تومان در اختیار مدیران بهزیستی استان قرار گرفت. در بحث کارت پایانخدمت هم مشکل داشتیم؛ علت معافیت آنها در کارتهای پایانخدمت بیماری روانی قید میشد و با هماهنگیها و جلساتی که با نظاموظیفه ترتیب دادیم، حالا علت معافیت را بیماری غدد یا بیماریهای هورمونی قید میکنند. تغییر اوراق هویتی آنها هم یکی دیگر از اتفاقات خوب آن دوران بود که با همکاری قوه قضائیه و ثبت احوال انجام شد. بعد از آن یکباره موضوع امنیت اخلاقی مطرح شد و گشتهایی که در خیابانها با تیاسها برخورد میکردند. ما آن زمان با سردار روزبهانی جلسه داشتیم و به ایشان نشان دادیم که بعضی از تیاسها بعد از عمل، مجبور به استفاده از لوازم آرایشی بیشتر هستند و این موضوع از طرف آنها پذیرفته شد که هنوز جای قدردانی دارد. چنین شرایطی، در نهایت به چند بیمار دچار اختلال هویت جنسی کمک کرد؟ در یک سال، 196 نفر تحت جراحی قرار گرفتند و حتی به یاد دارم که دوشنبهها در مرکز اورژانس نواب جمع میشدند تا گروههای خودیار تشکیل دهند و دنبال مطالباتی چون مسکن و دیدار با وزیر رفاه وقت باشند. این یک برگ برنده بود چراکه ما سعی کردیم آنها را عملا به جامعه برگردانیم. در آن دوران، سخنان احمدینژاد در دانشگاه کلمبیا، تأثیر عجیبی روی موضوع حمایتهای دولتی از ترنسها گذاشت. جریان دقیقا چه بود؟ میدانید در آن جلسه از آقای احمدینژاد سؤالاتی درباره وضعیت زندگی ترنسسکشوالها و هموسکشوالها پرسیده شد و آن بنده خدا نمیدانست چه پاسخی باید به آنها بدهد و در واقع جوابی که داد، مبتنی بر اطلاعات دقیق نبود. امروز هم در بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا به ترنسسکشوالها اوراق هویتی نمیدهند اما ما در ایران نهفقط از این زاویه بلکه از زاویه حمایت از این گروه خاص واقعا جلوتریم. آن زمان که برای معرفی درست ترنسها تلاش میکردید، دوست داشتید که روزی در رسانه ملی کشور هم از آنها حرفی به میان آید؟ طبیعی است؛ میخواستیم نشان دهیم که آنها هم شهروندان همین جامعه هستند و باید بتوانند برای جراحی خود از بیمه برخوردار شوند، برای حمایتهای پس از عمل، تنها نمانند و فرهنگسازی درخصوص پذیرششان در جامعه انجام شود. به یاد دارم آن زمان، پیرمردی پس از ازدواج فرزندش، تغییر جنسیت داد. این موضوع و موضوعاتی مشابه آن هنوز در خانوادهها پذیرفته نمیشود و رسانه میتواند در این زمینه واقعا تأثیرگذار باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.