|

اسلام سرمایه‌داری و جنگ فقر و غنی از دیدگاه امام‌خمینی(ره)(بخش پاياني)

مراد راهداری. عضو هیأت علمی دانشگاه پیام‌نور

اما محور دوم، در نگاه معرفت‌شناسانه، چگونگی فهم و شناخت مطرح است. امام قائل به فقه پویا و رعایت شرایط زمان و مکان در اجتهاد بودند (4/12/67)، شهید بهشتی و مطهری نیز ضرورت فقه پویا و رعایت مقتضیات زمان را توصیه می‌کردند (ر. ج: کتب اسلام و مقتضیات زمان هر دو فقیه شهید)، اما دیدگاه مقابل قائل به فقه سنتی بود؛ چون به امور مستحدثه وارد نبود و رساله‌ها فاقد احکام حکومتی بودند، آنها بر رعایت احکام اولیه و استفاده از رساله‌های عملیه تأکید می‌کردند، (آذری‌قمی، رسالت، 4/7/66)، امام نقش ولایت فقیه و بسط ید حاکمیت اسلامی را مشابه عصر عصمت جاری می‌دانست، مرحوم آیت‌الله طالقانی در ص 228 اسلام و مالکیت همین اعتقاد را وفق قواعد فقهی خاص نظیر کیلا یکون دوله، لا ضرر و رجحان تأمین منافع جامعه بر افراد، از این دیدگاه حمایت می‌کند؛ چرا این اختلاف دیدگاه‌ها، -به‌ویژه در میان فقها- ظاهر می‌شد؟ چون احوال شخصی، طرز فکر، سوابق ذهنی، تعلق خاطرها و تجربه‌های زندگی نیز در فهم کارشناس و فقیه مؤثر است (مطهری 10 گفتار، صص 62 و 63)، همچنین راه رفته آسان است؛ اما فقه پویا راه نرفته است که باید سپری شود و زحمت دارد و عبور از عادت و علایق می‌خواهد (شهید بهشتی، حج در قرآن، مجله حوزه، شماره 19، صص 76 و 77)، آیات قرآن نیز درباره عوامل نبود شناخت صحیح نکاتی را ذکر می‌کند، تأثیر تعلق خاطر به امور دنیوی و مادی (کلا بل علی قلوبهم ما کانوا یکسبون) {شهید مطهری در گفتار دهم از کتاب 20 گفتار، نظام مالی حوزه و وابستگی آن به قشری خاص را معضل بزرگ در شناخت‌شناسی می‌پندارد}، تأثیر روش‌های سنتی و باورهای گذشتگان (ما یعبد آباؤنا)، نداشتن تقوای لازم (ان تتقوا الله یجعل لکم فرقانا)، تحجر، جمود فکری و ضعف علمی (ما لهم من علم إن یتبعون الاالظن و ان‌الظن لا یغنی من‌الحق شیئا- و لا تقف ما لیس لک به علم)، نبود تجربه علمی لازم (ان‌السمع والبحر والفؤاد کل اولئک کان عنه مسئولاً)، بنابراین قرآن تأکید دارد که جدل به مفهوم درست، باید مبتنی بر علم درست باشد (من‌الناس من یجادل فی‌الله بغیر علم) تا انطباق بر واقعیت ممکن شود؛ قرآن از مردم می‌خواهد دقت لازم را در انتخاب عقیده با مقایسه و بررسی عقاید داشته باشند (فبشر عبادالذین یستمعون‌القول فیتبعون احسنه). رعایت‌نکردن روش‌شناسی درست از سوی برخی از مدعیان علوم دینی، سبب شد تا امام خطر تحجرگرایی و مقدس‌نمایان با ظواهر موجه در حوزه‌های علمیه را گوشزد کنند(4/12/67). در پایان به مسئولان، تصمیم‌گیران مؤثر در کشور و برنامه‌ریزان صاحب قدرت، کماکان ضرورت توجه به این نظر امام رحمت‌الله علیه گوشزد می‌شود: به عهده علمای اسلام و محققان و کارشناسان اسلامی است که برای جایگزین‌کردن سیستم ناصحیح اقتصاد حاکم بر جهان اسلام، طرح‌ها و برنامه‌های سازنده و دربرگیرنده منافع محرومان و پا‌برهنگان را ارائه دهند و جهان مستضعفان و مسلمانان را از تنگناها و فقر و معیشت، درآورند. (مجله پاسدار اسلام شماره 16)

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.